Cập nhật: 26/06/2022

Hoàng đế Khang Hy tại vị 61 năm, ông là vị quân chủ có thời gian tại vị lâu nhất được ghi chép trong lịch sử Trung Quốc. Vỗ yên biên cương, mở rộng lãnh thổ, tạo phúc cho người dân, ông được ca ngợi là Thiên Cổ Nhất Đế. Bắt đầu từ Khang Hy, các hoàng đế triều Thanh mỗi ngày đều phải nghe việc triều chính, trừ tình hình cá biệt, còn lại không có ngoại lệ. Cho dù vào năm Khang Hy thứ 18, ở Bắc Kinh xảy ra động đất lớn, Hoàng đế Khang Hy vẫn thường thiết triều buổi sáng, nghe chính sự.

Thời gian nghe chính sự ban đầu hai mùa Xuân Hạ là 6 giờ sáng (giờ Mão), hai mùa Thu Đông là 7 giờ sáng (giờ Thìn). Đối với rất nhiều lão thần già cả mà nói, để tham gia nghe chính sự, mỗi ngày phải dậy từ canh 3 lúc nửa đêm, dậy sớm đi vào cung. Dần dần, nghe chính sự khiến nhiều người không chịu nổi. Thế là họ năm lần bảy lượt dâng thư, hy vọng hoàng đế nới lỏng thời gian nghe chính sự.

Trước sự khẩn cầu liên tiếp của các đại thần, Hoàng đế Khang Hy cũng sắp xếp thỏa đáng. Mỗi khi mưa, tuyết lớn hoặc quá nóng, quá lạnh, mà không có sự việc cần tấu, thì có thể tạm thời xin chỉ tạm dừng nghe chính sự. Các lão thần tuổi ngoài 60 không cần ngày ngày phải đến, có thể cách 2, 3 ngày đến tấu một lần. Nhưng bản thân Hoàng đế Khang Hy vì “nghe chính sự 30 năm đã thành thường lệ, không ngày ngày nghe tấu xử lý chính sự thì cảm thấy không yên, hoặc cách 3, 4 ngày sợ dẫn đến lười nhác, không thể trước sau như một được”, do đó ông vẫn kiên trì nghe chính sự hàng ngày.

Gặp việc khẩn cấp, Hoàng đế Khang Hy luôn xem xét phê duyệt thâu đêm, chưa bao giờ để kéo dài. Ông phản đối thuyết “hoàng đế chỉ quản việc trọng yếu nhất trong thiên hạ, không cần quản những việc nhỏ”. Ông công khai tuyên bố:

Hoàng đế xử lý công việc, nhất thời không thận trọng thì sẽ gây phiền phức cho cả thiên hạ; nhất thời không thận trọng thì sẽ gây tai họa cho hậu thế. Không chú ý việc nhỏ thì sẽ nguy hại đến việc lớn.

Mùa hè năm Khang Hy thứ 15 (năm 1676), do đê Hoàng Hà không được sửa chữa, vỡ đê liên tiếp. Vì để nắm được tình hình trực tiếp về Hoàng Hà, Hoàng đế Khang Hy đã mấy lần đích thân đến hiện trường khảo sát, cần mẫn nghiên cứu. Ông ngồi thuyền điều tra các nơi như Mạnh Tân, Từ Châu, Túc Thiên, Phi Châu, Đào Nguyên và Thanh Khẩu ở vùng hạ lưu. Ông lại đích thân đến các nơi như Tây Sơn, Thiểm Tây, Nội Mông Cổ, Ninh Hạ ở vùng trung du để thị sát. Ông còn căng buồm đi ở vùng trung du Hoàng Hà từ Hoành Thành Bảo (Đông nam thành phố Ngân Xuyên, Ninh Hạ ngày nay), trải qua 22 ngày, hành trình mấy ngàn dặm, “những nơi đến, không nơi nào không thị sát kỹ lưỡng”.

Trong lịch sử Trung Quốc, không thiếu các hoàng đế quan tâm đến xây dựng thủy lợi, nhưng người đích thân nhiều lần đi khảo sát thực tiễn thủy lợi, tìm tòi nghiên cứu chi tiết tình hình, đề ra phương án giải quyết, thì không nhiều.

Học một ngày ắt phải tiến một bước

Hoàng đế Khang Hy liên tiếp khuyên răn hậu thế phải tinh tấn dụng công, không được có chút trễ nải nào. Ông nói: “Kinh Dịch viết: ‘Ngày ngày đổi mới thì gọi là thịnh đức’, học một ngày ắt phải tiến một bước, thì mới không uổng phí thời gian một ngày”.

Nghĩa là: “Ngày ngày đổi mới có thể xứng danh là người có phẩm đức cao thượng”. Người yêu thích học tập cần phải ngày ngày đều phải có tiến bộ, thì mới không uổng phí thời gian.

Trong “Khang Hy giáo tử đình huấn cách ngôn” có viết rằng:

“Người thế gian đều thích an nhàn mà ghét vất vả, tâm trẫm nói với người rằng vất vả lâu dài thì mới biết an nhàn. Nếu vui với an nhàn, thì không chỉ không biết an nhàn, mà khi gặp vất vả thì không thể chịu nổi. Do đó Kinh Dịch viết rằng: ‘Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử tự cường không ngừng nghỉ’. Từ đó có thể thấy, Thánh nhân coi vất vả là phúc, coi an nhàn là họa”.

Cả đời Hoàng đế Khang Hy đều dùng điều này để tự khuyên răn mình, từ khi đích thân chấp chính đến trước khi qua đời, trừ khi bị bệnh, lễ tết lớn, hoặc biến cố lớn ra, dường như không có ngày nào ông không nghe việc triều chính. Những năm cuối, khi nhìn lại cả cuộc đời, ông cảm khái nói rằng, ông tại vị 61 năm, siêng năng cần mẫn, cẩn thận thận trọng. Ngày đêm gấp gáp, chưa từng một chút trễ nải, mấy chục năm nay, dốc tâm tận lực, ngày nào cũng như ngày nào.

Nhìn lại cả cuộc đời của Hoàng đế Khang Hy, câu này rất tương xứng, không hề sai.

Hoàng đế Khang Hy dùng từng lời nói và hành vi của mình, tu thân trị đức, làm mẫu mực cho hậu thế, là tài sản tinh thần quý báu hiếm có trong kho tàng văn hóa truyền thống Trung Hoa.

Thông tin: Minh Huệ

Đọc thêm:

Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x