Nhìn vào sự thật: Tình là gì?

Tác giả: Minh Hằng | Cập nhật: 17/04/2024

Theo văn hoá truyền thống, tình trong tam giới là có thần cai quản. Xã hội con người ắt phải có Tình. Nếu không thì sẽ xuất hiện 2 trạng thái đối lập: một là ai ai cũng từ bi như Thần, hai là người ác như Ma tràn ngập khắp nơi, vui hay buồn , sướng hay khổ, hạnh phúc hay bất hạnh… đều không có. “ Nhân gian hữu tình mới tạo thành mọi sắc thái, khiến con người trải qua bao thăng trầm của lịch sử mà tạo thành một nhân loại phồn vinh, cuồn cuộn muôn vàn rực rỡ.

Văn học thơ ca các thời đại được bao trùm bởi ý vị ngân nga trầm bổng của các câu chuyện lứa đôi, để lại cho người đời sau biết bao bài học và điển tích quý giá về các giá trị nhân văn.

Nhân loại là luôn ngập tràn trong tất cả các loại tình: yêu, hận, vui, buồn, ưa thích, không thích, coi trọng hay coi thường, khổ đau hay hạnh phúc tất tần tật đều là tình này mà ra. Từ sử thi hào hùng như câu chuyện Lạc Long Quân – Âu Cơ, sự cần lao chăm chỉ của vợ chồng Mai An Tiêm – Nàng ba. Sự thủy chung đến nỗi hại dân trong Trọng Thủy – Mỵ Châu. Chàng trai nghèo nhưng  trái tim trinh nguyên son sắc trong Trương Chi – Mỵ Nương… Quả thật lịch sử Việt Nam và các dân tộc trở nên sinh động qua bao thăng trầm, phải kể đến những câu chuyện tình yêu đôi lứa .

Nhưng tình bao ngàn năm nay tuyệt không phải là cổ vũ cho những lối sống ân ái qua đường mà rũ bỏ đi trách nhiệm, rũ bỏ luân thường đạo lý, rũ bỏ đi phẩm giá con người. Dẫu sao con người là tinh hoa của vạn vật, chỉ con người mới có thể đề cao các giá trị đạo đức lên các cảnh giới cao hơn, còn động vật và các sinh linh khác thì không thể được. Người mà vong tình phụ nghĩa sa đoạ theo những ham muốn vinh hoa, kẻ phụ bạc lời thề, coi thường đạo lý vợ chồng đều phải chịu quả báo theo thiên lý. Lịch sử cũng không ít những điển tích về những kẻ như thế phải gánh quả báo nặng nề (Trụ vương mất nước, Phan  Kim Liên – Tây Môn Khánh mang nhục thiên cổ…) Khuôn khổ bài này xin viết một đôi điều khác biệt và suy ngẫm về cái lợi-hại của tình cảm xưa nay để đọc giả dễ lựa chọn con đường về sáng suốt hơn.

Khái niệm Tình trong văn hóa truyền thống

Người xưa khi nói đến tình, họ hay quan niệm về “ý”, dạng như “tình chàng ý thiếp”, dạng như “hoa trong gương, trăng dưới nước” dẫu có bao cảm xúc hoa lệ, ý vị sâu dày nhưng cũng là nhìn ngắm được mà không chạm đến được. Cái chạm đến được này chính là sự trang trọng trong những lời hẹn ước, sự thần thánh trong các buổi hôn lễ, sự tôn trọng, thuận hòa trong gia đình Nam cương nữ nhu, nam lo đàng ngoài nữ lo đối nội tuy khác biệt nhưng hòa hợp. Nam nữ kết hôn không phải chỉ đơn giản là từ một chút tình cảm mến mà hẹn ước lâu dài. Đó còn là thệ ước với thần minh, trên là kính trời mà thuận theo đạo duy trì thuận hoà tự nhiên, dưới là kính hiếu song thân (cha mẹ) duy trì dòng tộc kế thừa hương hoả. Nền tảng của xã hội thịnh vượng cần tồn tại mọi gia đình an lạc, sung túc, thịnh vượng.

Tình của người xưa là phải có ước thúc của luân lý, đạo lý, thiên lý. Nữ trọng trinh tiết, nam trọng nhân nghĩa. Chữ Trinh này nội hàm bao gồm: 

  • Nguyên (trong nguyên thuỷ, tức cả thân lẫn tâm đều trạng thái chuyên không có đối lập, dễ phò tá thành tựu cho người khác)
  • Chánh (tức Chân Chính, chân thành, đúng mực hài hoà) 
  • Định (kiên trì không lay động). Nam  nhân lập chí “đầu đội trời chân đạp đất”, trong là điểm tựa, gánh vác sinh kế gia đình, ngoài là kiến lập công danh, chịu trách nhiệm với giang sơn, xã tắc. 

Vậy nên, thuận đạo vợ chồng cũng là thuận theo thiên đạo âm dương hòa hợp mà vẹn tròn. Ở đây không có ý nói “anh tốt tôi cũng tốt” thì gia đình hòa hợp, mà là trái lại, mỗi người sinh ra với cá tính khác nhau, gia thế khác nhau, chí hướng khác nhau, cảnh giới tư tưởng khác nhau… nhưng khi lựa chọn ở bên nhau thì phải xem trọng nhất là sự hòa thuận.

Nhiều vĩ nhân thời xưa không có được gia đình hạnh phúc

Các vĩ nhân thời xưa, rất nhiều vị không hề có một gia đình hạnh phúc, nhưng họ vẫn trở thành những người kiệt xuất từ khởi nguồn tu dưỡng nhân cách trong gia đình.Ví như Socrates của Hy Lạp cổ đại, ông là người đặt nền móng cho lịch sử và văn hóa phương Tây, tương tự như Lão tử ở Phương Đông, vợ của ông là một bà vợ hung dữ nổi tiếng (Xanthipe) suốt ngày đánh chửi ông, còn ông thì không một lời cãi lại cũng chẳng mảy may động tâm, cho dù bà có xối nước lên đầu hay vứt hết mâm bát khi ông đang ngồi với mấy người bạn. Một trong những câu nói nổi tiếng của ông: Nếu bạn có một người vợ tốt, bạn sẽ có gia đình hạnh phúc, nếu không bạn sẽ trở thành một triết gia. 

Tổng thống vĩ đại của Mỹ – Abraham Lincoln cũng được mệnh danh là ông chồng bất hạnh nhất thế giới, cả đời bị vợ (Mary Told) giễu cợt, lăng mạ, mắng nhiếc thậm tệ ở khắp mọi nơi, cho dù đã là một tổng thống. Bà có một sở thích kỳ quái là nhục mạ chồng trước mặt đám đông, nói ông “ốm đói, lưng gù, đi đứng cứng quèo như que củi,…” Ông cũng chỉ im lặng bỏ qua và suốt đời không ly hôn với vợ. Vợ của Khương Tử Nha chê ông nghèo hèn 5 lần bảy lượt, đuổi ông ra khỏi nhà. Đại văn hào Lev Tolstoy ưa thích thanh đạm, còn vợ thì lại chuộng sa hoa khiến, cho ông cuối đời phải bỏ nhà lang bạt giữa trời tuyết giá và chết ở một nhà ga. Vợ của Gia Cát Lượng cực kỳ tài ba nhưng lại xấu xí đến lạ…

Điểm chung của các vị trên là khi khởi đầu họ cũng được trải qua sự viên mãn hạnh phúc trong tình yêu, đơm hoa kết trái thành lời thệ ước bên nhau cả đời, mặc dù về sau các bà ấy “lộ nguyên hình” hay vẫn đức hạnh đoan trang, thì cũng tạo tiền đề cho sự tu dưỡng, phát triển thêm phẩm chất cao quý và công danh sự nghiệp cho các ông chồng. Tình ấy chỉ là con đường nhỏ, là bước đệm hoặc là chất xúc tác trong một giai đoạn của đời người. Tình của người xưa mặc dù chỉ là thoáng qua trong một thời, nhưng họ biến nó thành trinh nguyên, chân chính và kiên định bền vững. Chính yếu tố “Hòa” mới là then chốt để duy trì sự ổn định, cân bằng mọi sắc thái trong gia đình, hoàn cảnh như thế nào tác động cũng không thay đổi cái tâm cảnh “hoà” ấy. Khác xa so với nhận thức về tình hiện nay.

Quan niệm về tình trong thời hiện đại

Các nhà khoa học hiện đại qua nghiên cứu thấy rằng tình yêu tồn tại khi các loại nội tiết tố của nam nữ (testosterone và estrogen) đồng thời kết hợp với các loại hormone sinh ra sự thu hút (serotonin, dopamine và adrenaline) và sự gắn kết (neuropeptides oxytocin, vasopressin) tạo thành. Vậy nên họ cho rằng tình là 1 bước để duy trì sinh sản nòi giống.

Từ khi Thuyết tiến hoá của Darwin đẩy mạnh sự khác biệt giữa tinh thần và vật chất, cho rằng con người cũng không khác gì so với động vật tiến hóa mà thành. 

Nhưng con người là có quy chuẩn đạo đức, đánh đồng với động vật thì tư tưởng đạo đức theo đó bị hạ thấp. Văn minh mấy ngàn năm của các dân tộc, đặc biệt là các nước Châu Á có truyền thống kính Thần, thuận theo tự nhiên, nhưng lại bị thay thế bằng thuyết quần ngư tranh thực, kẻ thắng là kẻ tồn tại. Khiến cho sự chiếm hữu giá trị vật chất trong tư tưởng con người thúc đẩy mạnh mẽ hơn, hễ ai nắm được kinh tế, quyền lực, hay kỹ năng trình độ gì đó mạnh hơn, thì có quyền phủ định kẻ yếu hơn. 

Điều này đưa đến nhiều thay đổi trong quan niệm giữa xấu và tốt, thay vì lấy chuẩn mực nhân cách để đánh giá, thì nay lại dùng giá trị vật chất làm biểu hiện. Chúng ta thường thấy hiện nay, sự lựa chọn đối tượng tình cảm quan trọng nhất là đối phương phải nắm vững kinh tế, hoặc quyền thế, hoặc nắm vững những kỹ năng nào đó để tạo ra giá trị thực tế.

Thêm vào đó, Phong trào thúc đẩy nam nữ bình đẳng cho phụ nữ quyền làm chủ mọi thứ như đàn ông, cho rằng về thể chất và tinh thần đều không được thua kém, vậy nên phụ nữ hiện đại có thể không bị ước thúc bởi những tư tưởng đạo đức cổ xưa, tự do tìm người phối ngẫu, cũng tự do lựa chọn cách thức bắt đầu, cách thức duy trì và kết thúc một mối quan hệ, mà không cần dựa vào các tiêu chuẩn luân thường đạo lý cũ. 

Hầu hết cũng là xem ai cho mình nhiều hơn mà quyết định. Tình yêu hiện đại thường đi kèm với tình dục và những giá trị vật chất. Sự thoả mãn cá nhân được đẩy lên khá cao, kèm theo việc khi các sắc thái tâm lý biến đổi, các hormone không còn duy trì ổn định như ban đầu, thì hay thường diễn ra sự thay đổi trong tình cảm. Mà tình cảm cá nhân không ổn định này lại là lý do tồn tại chủ yếu trong các mối quan hệ yêu đương và hôn nhân, chứ không phải như là trong quá khứ được ước thúc bằng quy chuẩn đạo đức, vậy nên kết quả tất yếu là sự tách ly diễn ra khá phổ biến.

Một tác động nữa cũng ảnh hưởng khá lớn đến tư tưởng tự do hóa tình cảm của người hiện đại đó là tác động của mạng thông tin điện tử. Thông qua mạng internet, giới trẻ tiếp cận rất nhiều thứ hỗn loạn, tốt xấu khó mà phân biệt, những thuật toán gây nghiện, những “lời nói dối nói đến vạn lần cũng thành chân lý”, bản năng con người lại truy cầu những kích thích tâm lý, hễ cái gì mới lạ giật gân họ lại càng thích xem, tốt xấu cũng không có phân biệt, vậy nên tiêu chuẩn đạo đức ngày càng méo mó. Giống như kết quả của các phép cộng, tất cả hoàn cảnh tạo ra những con người hiện đại đầy tính tư tâm, tình này ngoài bản thân tự tư tự lợi ra thì không còn lối đi về trong sáng nữa. “Người không vì mình trời chu đất diệt” trở thành tập quán nhiều người theo đuổi. Kết quả để lại nhiều hậu hoạ cho danh tiếng bản thân, sự phiền muộn cho gia đình, thậm chí những đứa con không đầy đủ cha mẹ và 1 thế hệ sau thiếu hụt, suy hại về nhân cách đạo đức.

Kết quả của quan niệm Tình yêu thời hiện đại

Không cần kể đến những con số tỷ lệ ly hôn, tỷ lệ phá thai, tỷ lệ sinh con ngoài dã thú, đồng tính luyến ái… càng ngày càng lớn ở mỗi quốc gia. Chỉ nhìn về cảm xúc con người hiện nay ngày càng tiêu cực đi, quy chuẩn đạo đức ngày càng phức tạp, người ta đi đâu cũng thấy tranh đấu, giả tạo, rồi lệch lạc sang đường tà ác (vũ phu, bạo hành, tự hành) đâu đâu cũng thấy, có kẻ còn kết hôn cả với động vật, chuyện loạn bậy nhiều đủ thứ đủ loại nhìn đến quen cả mắt. 

Bấy giờ mà kể với họ tình yêu trong sáng giữ thân trinh trắng, trái lại còn bị coi khinh, coi thường. Các giá trị lễ nghĩa liêm sỉ rẻ mạt đến hết muốn kể. Ai mà lội ngược dòng này trở thành thanh khiết, trinh bạch, ắt phải mạnh mẽ, dũng cảm, kiên định ghê lắm, phải nói là người thường khó mà làm nổi, trừ phi họ đi trên con đường tu luyện.

Bài học lịch sử trong quá khứ

Quá khứ thành La Mã huy hoàng cỡ nào, nhưng chỉ vài cơn dịch bệnh đi ngang qua đã quét sạch một thời kỳ văn minh. Vào cuối thời kỳ đó người ta phát hiện rằng đạo đức con người nơi đó đã trở nên bại hoại, thể hiện nhiều nhất là phương diện tính dục, đa dâm, đồng tính, loạn luân, hiếu sát… Các nền văn minh khác trong lịch sử nếu soi xét kỹ ra cũng có sự tình tương đương như vậy rồi mới đến diệt vong. Thời cổ đại cho rằng con người là anh linh của vạn vật, chỉ con người mới có thể tu luyện, khi con người không còn chuẩn tắc con người nữa thì Thần sẽ tiêu hủy họ. Hiện nay thiên tai nhân họa, dị tượng khắp nơi, không cần thống kê cũng thấy bão lũ, mưa đá, sụt lún, sóng thần, động đất đều nhiều, lớn, dày đặc nhất từ trước đến nay, liên tục phá hết kỷ đến kỷ lục khác. Đó chẳng phải lời cảnh tỉnh của mẹ thiên nhiên, để con người soi xét lại chuẩn mực đạo đức của mình và thay đổi nó tốt hơn.

Trong tất cả các giá trị đạo đức tốt đẹp của con người: trung hiếu, nhân, lễ, nghĩa, trí,tín…tất tần tật những thứ ấy trong đó đều luôn có tồn tại Chân thành, Thiện lương, Nhẫn nại bao dung. Dẫu là tình yêu, tình bạn, tình mẫu tử, tình thầy trò …tất cả các loại “Tình” của nhân loại đều tồn tại trong nó cái Chân – Thiện – Nhẫn ấy. Chân – Thiện – Nhẫn cũng chính là giá trị phổ quát của nhân loại, người biết nó, sống theo nó ắt sẽ an nhiên vô lo, thanh bạch mà tự tại, kẻ ngược với nó (Giả – Ác – Đấu) ắt hẳn chẳng có ngày nào cảm thấy bình yên. “Xã hội nếu không có chân thành, thiện lương, thì ai ai cũng đều là nạn nhân” (một câu nói trong phim “Không thể im lặng”). Trụy lạc trong Tình hay giữ chuẩn tắc với Tình có thể đem con người ta lên thiên giới hạnh phúc hay xuống địa ngục khổ đau, nó nằm ở nhận thức đối với giá trị đạo đức phổ quát. Như Socrates có bị ca thán cả ngày nhưng vẫn ung dung tự tại, còn Trụ Vương tràn ngập sắc tình nhưng tiếng ác mãi lưu danh.

Đọc thêm:

Bình luận

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}