Tư tưởng của Pháp gia thực ra là ác pháp, nhưng nó lại khéo léo ẩn mình trong những triết lý cao thâm. Rất nhiều người bị những điều của Pháp gia đó làm cho mê hoặc. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích và chỉ ra những cơ điểm sai lệch của Pháp gia, nhằm xóa tan mây mù, mở ra chính đạo.
Pháp gia không cần người dân sống có đạo đức, chỉ cần người dân tuyệt đối phục tùng quân vương, coi lệnh vua là cao tuyệt đối. Vậy nên, Pháp gia muốn lấy nhân pháp thay cho thiên đạo, để thiết lập một xã hội lấy nhân thay Trời.
Mà nếu muốn lấy nhân pháp thay thiên đạo thì nhất định phải dựa vào “thế” lớn mạnh. Tức là tăng cường sức mạnh của quyền thế, bảo đảm thực thi sức mạnh của nhân pháp, đồng thời khiến nhân pháp trở thành chuẩn tắc duy nhất của thiên hạ.
Cho nên, Pháp gia muốn làm cho tất cả quyền thế trong thiên hạ tập trung vào tay quân vương, khiến cho nhân pháp và quân vương hợp nhất.
Sức mạnh của “quyền thế” là rất lớn. Hàn Phi Tử từng nói:
“Cây gỗ dài một xích đặt trên đỉnh núi cao, cúi xuống có thể thấy vực sâu ngàn trượng, đây không phải là do bản thân cây gỗ cao, mà do đặt nó ở vị trí cao. Vua Kiệt làm Thiên tử có thể khống chế thiên hạ, chẳng phải do ông ta có đạo đức tài năng, mà là do ông ta có quyền thế lớn. Vật nặng ngàn cân nhờ có thuyền nên nổi, vật nhẹ như đồng xu không có thuyền thì sẽ chìm xuống đáy. Vì vật ngàn cân có lực nâng đỡ còn đồng xu thì không có lực nâng đỡ. Cho nên vật thấp lùn có thể coi thường vật cao là nhờ vào địa vị; kẻ tiểu nhân có thể chế ngự người quân tử là do dựa vào quyền thế”.
Ở đây, chúng ta thấy một điều, đó là sức mạnh của quyền thế là rất lớn. “Thế” là một trong 3 bộ phận cốt lõi của Pháp gia gồm: Pháp, Thuật, Thế.
Sức mạnh của quyền thế là rất lớn, điều này là không thể phủ nhận. Vậy nên, người biết dùng nó để tạo phúc cho chúng sinh, thì là bậc đại đức. Người dùng quyền thế mà nô dịch bách tính, làm trái thiên đạo, thì sẽ gặp tai họa. Như vua Kiệt nhà Hạ và vua Trụ nhà Thương đã mất nước. Sau này, Lý Tư gặp họa diệt môn, Tần Thủy Hoàng cũng gặp họa lớn, con cháu trong nhà hầu hết không thoát khỏi cái chết. Thế nhưng, cái mà Pháp gia muốn là “cai trị thiên hạ”, chứ không phải tạo phúc cho bách tính. Để có thể cai trị thì phải dựa vào thế, tức là “quyền thế.
Hàn Phi Tử nói:
“Rồng bay cưỡi mây, rắn lượn trong sương mù, là dựa vào cái thế của mây mù, nếu mây mù tiêu tan, thì rồng rắn bay lượn kia có khác gì con giun đất. Khi vua Nghiêu còn là thường dân, quản lý chẳng nổi ba người; thế mà Hạ Kiệt sau khi lên Thiên tử, có thể làm loạn cả thiên hạ. Thế nên ta từ đó mà thấy rõ, việc trị quốc chỉ cần dựa vào quyền thế, chứ không cần dựa vào hiền đức và trí huệ”.
Hàn Phi Tử đã đưa ra ví dụ về sức mạnh của “thế”. Hàn Phi Tử viết rất có tính triết lý cao thâm, ông nói về rồng bay trong sương mù, về vua Nghiêu, về vua Kiệt. Đây là triết lý cao thâm. Vậy mà sau đó Hàn Phi Tử lại đưa ra kết luận là “trị nước chỉ cần dựa vào thế, không dựa vào hiền đức và trí huệ”. Đó chính là học thuyết tà ác đang ẩn nấp dưới cái bóng của triết lý.
Bạn thấy đó, nếu việc trị nước chỉ dựa vào quyền lực, mà không dựa vào đạo đức và trí huệ, thì việc mất nước là điều tất yếu. Vua Kiệt, Trụ là minh chứng rõ rệt nhất.
Hàn Phi Tử có nói:
“Cha mẹ nuôi dưỡng con cái, mong chúng bình an thuận lợi, tránh xa tội lỗi. Nhưng quân chủ đối với dân chúng thì khác, khi nguy nan thì muốn họ liều chết chiến đấu, lúc an bình lại muốn họ ra sức cày cấy. Cha mẹ với tình thương nồng hậu, mong con cái được bình an thuận lợi, nhưng con cái không nghe lời cha mẹ. Quân chủ đối với bách tính không có lòng nhân ái, bắt dân chúng liều chết tận lực, nhưng lại có thể thực hiện được thông suốt. Minh quân hiểu rõ đạo lý này, nên vứt bỏ lòng nhân ái, mà chỉ gia tăng cái thế uy nghiêm”.
Hàn Phi Tử đã nói ra một điều, đó là cha mẹ yêu con, nhưng con lại không nghe lời cha mẹ. Thực ra ông ta đang nhấn mạnh mặt ác trong con người, và đang nhấn mạnh trường hợp cá biệt.
Vào thời xưa, cha mẹ yêu con, và con cái thì luôn hiếu kính với cha mẹ. Người xưa luôn nhấn mạnh chữ hiếu. Và vô số gia đình sống với nhau trong tình thương đó, lấy đạo hiếu làm đầu.
Nhưng cũng có một vài trường hợp cá biệt là con cái bất hiếu. Và Hàn Phi Tử đã lôi các trường hợp cá biệt đó ra để làm ví dụ. Nhưng bạn cần hiểu rằng: Trường hợp cá biệt đó không thể mang tính đại diện, không phải gia đình nào cũng như vậy.
Hàn Phi Tử nói: “Quân chủ đối với bách tính không có lòng nhân ái, bắt dân chúng liều chết tận lực, nhưng lại có thể thực hiện được thông suốt”. Tần Thủy Hoàng cũng theo Pháp gia. Ngay sau chiến tranh diệt lục quốc, người dân bị bắt đi xây Trường Thành, xây đường cao tốc khắp Trung Quốc, xây lăng mộ với quy mô khổng lồ. Điều đó đã làm được, nhưng hậu quả là người dân khổ cực, và nhà Tần rất nhanh đã bị diệt vong. Vậy nên, Hàn Phi Tử chỉ nói về cách dùng quyền thế để thống trị bách tính, nhưng ông không nói về hậu quả phía sau đó. Cũng chính vì thế, từ thời Tần trở đi, các triều đại sau đều coi Nho gia làm học thuyết trị quốc, chứ không phải Pháp gia.
Pháp gia không cho rằng người có đức hạnh cao thì nên làm vua, mà họ cho rằng phải dựa vào cường quyền bạo lực, phải dựa vào thế lực lớn mạnh để có thể đạt được địa vị, đây là cơ sở và bảo chứng của Pháp gia.
Pháp gia muốn đạt được sự hợp nhất giữa nhân pháp và quân vương, trở thành chuẩn tắc duy nhất của thiên hạ, để thay thế thiên đạo. Cho nên, quyền thế phải được tập trung trong tay quân vương, tuyệt không cho phép kẻ thứ hai nắm quyền, nhằm bảo đảm địa vị tuyệt đối và duy nhất của nhân pháp.
Hàn Phi Tử nói: “Đạo không tương đồng với thiên địa vạn vật khi sinh ra, cái cân với trọng lượng mà nó cân được không như nhau, quân chủ không tương đồng với bề tôi. Đạo là độc nhất vô nhị, nên gọi là “Nhất”, quân chủ nên làm theo sự độc nhất vô nhị của thiên đạo”.
Để có thể diễn đạt vấn đề là cần tập trung quyền lực vào tay vua, Hàn Phi Tử đã nói những câu với triết lý rất cao. Ông nói về thiên địa vạn vật, về Đạo, làm người ta nghe mà cảm thấy chí lý. Thế nhưng cốt lõi của điều này lại là ác. Vì Hàn Phi Tử muốn tạo một quốc gia độc tài, nơi mà địa vị của Vua là cao tuyệt đối.
Vậy nên, Hàn Phi Tử nói thêm:
“Phải luôn luôn kéo căng dây cung, đề phòng trong ổ xuất hiện hai con gà trống, nếu không thì sẽ phải tranh đấu không ngừng. Nếu lang sói ở trong chuồng cừu, thì cừu sẽ không sinh sôi nảy nở. Nếu có hai người làm chủ gia đình, thì công việc sẽ không có hiệu quả… Quân vương độc đoán chuyên quyền, thì mới được gọi là vua”.
Vậy Pháp gia dựa vào thủ đoạn nào để tập trung toàn bộ quyền thế trong thiên hạ vào tay vua? Trong Pháp gia có 3 tư tưởng cốt lõi là: Pháp, Thuật, Thế. Để có thể tập trung quyền thế vào tay vua, thì họ sử dụng “Thuật”. Họ thông qua trò chơi quyền thuật để khống chế bề tôi, khiến cấp dưới phải tuyệt đối phục tùng.
Hàn Phi Tử nói:
“Làm quân cần phải chỉnh trị bề tôi giống như cắt tỉa cây, không để cành lá phát triển đến xum xuê. Cành lá xum xuê, sẽ che khuất phủ quan. Nhà riêng đầy của cải, công khố sẽ rỗng không, quân chủ sẽ bị che mắt. Thường cắt tỉa cây, không để cho cành cây vươn ra ngoài, cành cây mà vươn ra ngoài, sẽ đe dọa ngôi vua. Thường chặt cành cắt lá, không để cành dày thân nhỏ, nếu cành dày thân nhỏ thì sẽ chịu không nổi trận gió xuân, chịu không nổi gió xuân, cành sẽ làm tổn hại đến tận lõi cây”.
Bạn thấy đó, tư tưởng của Pháp gia luôn khéo léo ẩn nấp trong những triết lý có vẻ cao thâm. Bởi vì đó là “thuật” trong Pháp gia, là thuật âm mưu ẩn giấu. Ngay cả trong triết lý của Pháp gia, cũng ẩn giấu ý đồ thật sự.
Hàn Phi Tử nói:
“Quân chủ không cần hiển lộ nguyện vọng và ý đồ, vì sau khi lộ ra ý đồ, thì bề tôi sẽ dựa vào ý của quân chủ để tiến hành giấu giếm và ngụy trang, sẽ không thấy rõ được bộ mặt thật của họ. Chỉ khi quân chủ không thể hiện yêu ghét, thì bề tôi mới triển hiện bộ mặt chân thực của mình. Cho nên, quân chủ có trí huệ cũng không cần dùng trí huệ để suy xét, cứ mặc vạn vật tự tìm về vị trí thực của chúng; có năng lực cũng không cần làm gì, để quan sát năng lực làm việc của bề tôi; có dũng khí cũng không cần thể hiện ra, để bề tôi phát huy dũng khí của họ. Do vậy, quân chủ không sử dụng trí tuệ mà vẫn xem xét rõ mọi việc, không phát huy năng lực mà vẫn có công trạng, không biểu hiện dũng lực mà vẫn có vũ lực lớn mạnh. Cho nên mới nói, việc gì quân chủ cũng không thể hiện ra, giống như mình không ở vị trí quân chủ. Quân chủ thần bí khôn lường, bề tôi hoàn toàn không thể đoán được. Quân chủ ở trên chẳng biểu hiện gì, nhưng quần thần bên dưới tim đập chân run”.
Nghe Hàn Phi Tử thì thấy rất là hay, giống hệt như đang xem một bộ phim cung đấu. Ta cảm thấy Vua và Quan giống như đang đối đầu với nhau. Quân chủ không thể hiện yêu ghét, tính cách thất thường, làm cho các quan bên dưới run sợ. Điều này thật giống với lúc Lý Tư khuyên Hồ Hợi là nên dùng Khốc lại, dùng những vị quan hà khắc, trừng phạt thật nặng.
Hàn Phi Tử cho rằng: Quân chủ không cần dùng trí huệ, để mặc vạn vật tự tìm về vị trí thực của nó… Đoạn này đọc lên nghe thật mà triết lý, nó giống như triết lý của Đạo gia, thuận theo tự nhiên.
Thế nhưng nếu áp dụng theo tư duy của Hàn Phi Tử, thì mỗi khi lên triều là một lần sợ hãi. Vua thì sợ hãi bị mất ngôi, nên luôn run sợ, vậy mà vẫn phải biểu hiện ra là ung dung, thần bí khó lường, để kiểm soát các quan. Các quan thấy vua nóng giận không biểu hiện ra, nên họ cũng sợ, họ tìm cách để lấy lòng. Trong đầu của đám người này chỉ là một chữ “sợ”, vậy thì tư duy sẽ bị chèn ép, không linh hoạt. Vậy thì làm sao có thể ra quyết định đúng khi quản lý đất nước. Mà sống như vậy cũng rất khổ.
Các triều đại về sau đều lấy Nho gia làm tư tưởng chính. Vậy nên vua và quan đối xử với nhau rất hòa ái. Hoàng đế tin tưởng cấp dưới mà trao quyền, các vị quan cũng hết mực cố gắng vì giang sơn xã tắc. Nên hoàng đế gọi các quan là “các vị ái khanh”. Để tỏ sự tin tưởng và yêu quý của mình, như vậy cấp dưới sẽ có thể thoải mái mà phát huy hết tài năng. Các thời đại thịnh thế đều có
Hàn Phi Tử nói:
“Thiên đạo ẩn tàng không thể hiện, nếu như quân chủ thần bí khó lường, khiến cho thuộc hạ không đoán ra được, thì cũng giống thiên đạo cao vợi bên trên”.
Thực ra, đây chính là cái mà người hiện nay gọi là “độc tài”. Thế nhưng nó lại được Hàn Phi Tử che giấu nó trong những câu đầy tính triết lý. Hàn Phi Tử muốn để quân chủ cố ý biểu hiện thần bí khó lường, mục đích là đẩy quân chủ lên Thần đàn, để thay “Trời”. Tức là để vua có được sự ẩn tàng, hư vô, thần bí như Thiên đạo. Từ đó, người dân không còn biết tôn kính trời, mà họ chỉ thấy sợ hãi trước quyền lực của vua. Đó chính là hợp nhất quyền lực của vua với nhân pháp, làm nhân pháp cuối cùng thay thế thiên đạo.
Hàn Phi Tử nói: “Thủ đoạn mà quân chủ dùng để khống chế thuộc hạ gồm có hai loại. Đó chính là “hình” và “đức”. Thế nào là hình, đức? Quyền lực giết chóc trừng phạt gọi là “hình”, quyền lực ban thưởng gọi là “đức”. Bề tôi đều sợ trừng phạt và ham phần thưởng. Quân chủ chỉ cần nắm vững hai thủ đoạn này, thì có thể khống chế chắc được thuộc hạ”.
Dục vọng và sợ hãi là hai nhược điểm lớn trong nhân tính. Hàn Phi Tử khuyên quân chủ thông qua hai thủ đoạn lớn là “hình phạt” và “ban thưởng” để thao khống nhân tính, khống chế hoàn toàn thần dân, biến thiên hạ bách tính thành con rối mà tùy ý giật dây.
Nhưng đạo đức lại là khắc tinh của nhược điểm của nhân tính, chỉ cần còn giữ vững đạo đức trong tâm, thì sẽ khắc chế được hai nhược điểm lớn này. Với một người tốt, có đạo đức cao, thấy lợi bất nghĩa thì không nhận, quân vương ban thưởng cũng không cần. Người có đạo đức luôn biết ước thúc bản thân, không làm điều xấu, thì quân vương cũng không có cớ để trừng phạt. Đó chính là “thánh nhân”, là kiểu người mà Pháp gia không có cách nào khống chế.
Thánh nhân luôn giữ vững Thiên đạo làm trung tâm, không lấy nhân pháp làm tiêu chuẩn, không làm con rối để Pháp gia thao khống. Do đó, Pháp gia rất căm ghét những người như vậy.
Hàn Phi Tử nói: “Những người có đạo đức như Dự Nhượng, Bá Di, Thúc Tề, họ không sợ phạt nặng, chẳng màng lợi ích, hình phạt chẳng thể chế ước họ, ban thưởng cũng không dẫn dụ được họ. Người như vậy là vô dụng, là kẻ mà ta coi khinh vứt bỏ, nhưng lại là người mà quân chủ đương thời ca tụng tìm cầu”.
Tại sao Hàn Phi Tử lại coi khinh những người có đạo đức như vậy nhỉ? Người có đạo đức thì chúng ta nên tôn trọng, chứ sao lại coi khinh. Đó chính là tư tưởng độc ác của Pháp gia, được che đậy bằng triết lý cao thâm.
Hàn Phi Tử nói:
“Như Hứa Do, Tục Nha, Tấn Bá Dương, Tần Điên Hiệt, Vệ Kiều Như, Hồ Bất Kê, Trọng Minh, Đổng Bất Thức, Biện Tùy, Vụ Quang, Bá Di, Thúc Tề, 12 người này đều là thấy lợi bất động tâm, lâm nguy không sợ hãi. Có cho cả thiên hạ họ cũng chẳng màng, không vì năm đấu gạo mà khom lưng. Người thấy lợi chẳng màng, cho dù quân chủ ban thưởng hậu hĩnh, họ cũng không động tâm; người lâm nguy không sợ hãi, dù quân chủ dùng hình phạt tàn khốc, họ cũng không khuất phục. Đây là những người mà quốc gia không cách nào quản chế… Người như vậy, thánh vương cổ đại đều không thần phục được họ, thời thế ngày nay cần họ làm gì?”
Những bậc trí giả có đạo đức cao, họ không đặt lợi ích của quân vương lên hàng đầu, mà họ đặt lợi ích của bách tính lên hàng đầu. Nếu vua lộng quyền mà làm tổn hại bách tính, họ sẽ lập tức liều mình mà ngăn lại. Những vị vua độc tài sẽ không thần phục được họ, dùng hình phạt hay ban thưởng cũng không thể làm họ động tâm. Hàn Phi Tử cho rằng những người này là vô dụng đối với Quân vương. Đó là nhận xét hết sức phi lý của Hàn Phi Tử. Những người có tài, hết lòng vì dân vì nước, sao có thể nói họ là vô dụng được!
Hàn Phi Tử nói:
“Quan Long Phùng, Tỷ Can, Lý Lương, Tiết Trị, Thân Tư, Ngũ Tử Tư, sáu người này đều dựa vào tranh luận gay gắt để áp đảo quân chủ… liều mạng mà can gián, cho dù tan cửa nát nhà, chém ngang lưng thành hai đoạn, dù bị giết chết cũng không hề sợ hãi. Bề tôi như vậy, các bậc thánh vương thời cổ đại đều không thể tha thứ, thời thế bây giờ sao có thể dùng họ đây?”
Đọc tới đây, tôi thấy văn phong của Hàn Phi Tử thật là hay, nhưng ông ta lại che giấu trong đó những học thuyết tà ác.
Quân vương mặc dù là vua, nhưng họ cũng chỉ là người. Họ cũng có thất tình lục dục, họ cũng có lúc đưa ra sai lầm, thậm chí là sai lầm nghiêm trọng. Vậy khi đó các quan cần can gián và không cho vua mắc sai lầm, như vậy là hoàn toàn đúng. Tại sao Hàn Phi Tử lại ghét những vị quan can gián đó! Tỷ Can vì can gián Trụ Vương mà bị moi tim, đây là thể hiện của một bậc trung thần hết lòng vì nước. Sau này, Phù Sai mê đắm nàng Tây Thi, xây đài Cô Tô cho nàng, rồi còn liên tục dẫn binh đi chinh phạt khắp nơi để xưng bá. Ngũ Tử Tư cũng liều mạng can gián, cho dù biết có phải chết, ông cũng vẫn làm. Tại sao Hàn Phi Tử lại cho rằng những người đó là vô dụng vậy? Chúng ta thấy lý luận của ông rất có vấn đề, nhưng lại ẩn nấp trong những lời văn rất hay.
Bài viết có tham khảo nội dung từ:
https://chanhkien.org/2023/02/dai-dao-tri-quoc-14-thuat-cua-phap-gia.html
