Ai cũng biết về Công thành thân thoái, nhưng đâu phải ai cũng làm được
Quote from Thiên Phong on November 4, 2025, 12:39 amSau khi Thương Ưởng chiếm được Tây Hà, ông được phong đất ở Thương. Công lao tột bậc, phú quý tột bậc. Thương Ưởng tổ chức tiệc, vô cùng đắc chí.
Nhưng đúng lúc này, có một người đứng ra can gián, người này là Triệu Lương.
Triệu Lương nói:
“Nay ngài làm tể tướng nước Tần đã tám năm, pháp lệnh tuy nghiêm minh, nhưng hình phạt lại quá tàn khốc. Dân thấy được uy mà không thấy được đức; Họ chỉ biết lợi, mà chẳng hiểu nghĩa. Thái tử hận ngài vì đã xử phạt thầy mình, hận đến tận xương tủy; trong dân gian, cha con, anh em đều hận ngài sâu sắc. Một khi Tần Hiếu Công băng hà, ngài sẽ chẳng khác nào giọt sương buổi sớm — mặt trời vừa lên là sương tan biến, vận may của ngài cũng sẽ chấm dứt”.
Triệu Lương tiếp tục khuyên:
“Bây giờ, tốt nhất là ngài hãy tìm một người có tài để thay ngài đảm trách việc nước. Còn ngài thì nên sớm lui về quê, giữ thái độ khiêm nhường, tốt nhất là để vị tân vương sau này không còn nhớ đến ngài nữa. Nếu may mắn, tân vương có lúc sẽ nhớ ra chuyện cũ, mà người được ngài tiến cử sẽ biết ơn ngài, nói giúp vài câu, thì chuyện cũ có thể được bỏ qua, ngài còn có cơ hội hưởng tuổi già an nhàn. Cho nên, điều ngài cần làm nhất bây giờ là hãy lập tức từ chức.”
Thương Ưởng nghe xong thì lặng thinh, không nói một lời, cũng không hứa hẹn gì. Có lẽ ông cũng hiểu được đạo lý mà Triệu Lương nói, có lẽ ông cũng biết điều đó là đúng. Thế nhưng hiện tại, Thương Ưởng đang có chức vị cao, có nhà cao cửa rộng, người hầu tấp nập, vinh hoa phú quý hưởng không hết. Nếu bảo Thương Ưởng bỏ hết những vinh hoa phú quý đó rồi từ quan về quê, thì ông không làm được.
Vậy đó, người ta ai cũng biết về đạo Công thành thân thoái để bảo toàn cho bản thân, nhưng không phải ai cũng có thể làm được. Bởi vì khi lập được công lớn, thì vinh hoa phú quý có rất nhiều. Ra đường có xe ngựa cao cấp. Đi đến đâu, những người xung quanh cũng phải cúi đầu chào. Có nhà cao cửa rộng, trong nhà có rất nhiều mỹ nữ, người hầu kẻ hạ ra vào tấp nập. Sáng tối có người giúp gội đầu chải tóc, nước ấm được chuẩn bị đầy đủ cho tắm rửa. Khi vào triều, được mặc quan phục cấp cao, ai nhìn cũng phải kính sợ.
Cuộc sống tốt như vậy, nếu bảo rằng nên "công thành thân thoái", thì liệu có mấy ai làm được.
Thương Ưởng sau này đã bị tước hết chức vị, tước bỏ đất phong, lại còn bị Ngũ mã phanh thây, chết thảm không thể tả. Có thể ông đã biết được rằng nên thoái, nhưng thực sự không làm được, không bỏ được.
Sau khi Thương Ưởng chiếm được Tây Hà, ông được phong đất ở Thương. Công lao tột bậc, phú quý tột bậc. Thương Ưởng tổ chức tiệc, vô cùng đắc chí.
Nhưng đúng lúc này, có một người đứng ra can gián, người này là Triệu Lương.
Triệu Lương nói:
“Nay ngài làm tể tướng nước Tần đã tám năm, pháp lệnh tuy nghiêm minh, nhưng hình phạt lại quá tàn khốc. Dân thấy được uy mà không thấy được đức; Họ chỉ biết lợi, mà chẳng hiểu nghĩa. Thái tử hận ngài vì đã xử phạt thầy mình, hận đến tận xương tủy; trong dân gian, cha con, anh em đều hận ngài sâu sắc. Một khi Tần Hiếu Công băng hà, ngài sẽ chẳng khác nào giọt sương buổi sớm — mặt trời vừa lên là sương tan biến, vận may của ngài cũng sẽ chấm dứt”.
Triệu Lương tiếp tục khuyên:
“Bây giờ, tốt nhất là ngài hãy tìm một người có tài để thay ngài đảm trách việc nước. Còn ngài thì nên sớm lui về quê, giữ thái độ khiêm nhường, tốt nhất là để vị tân vương sau này không còn nhớ đến ngài nữa. Nếu may mắn, tân vương có lúc sẽ nhớ ra chuyện cũ, mà người được ngài tiến cử sẽ biết ơn ngài, nói giúp vài câu, thì chuyện cũ có thể được bỏ qua, ngài còn có cơ hội hưởng tuổi già an nhàn. Cho nên, điều ngài cần làm nhất bây giờ là hãy lập tức từ chức.”
Thương Ưởng nghe xong thì lặng thinh, không nói một lời, cũng không hứa hẹn gì. Có lẽ ông cũng hiểu được đạo lý mà Triệu Lương nói, có lẽ ông cũng biết điều đó là đúng. Thế nhưng hiện tại, Thương Ưởng đang có chức vị cao, có nhà cao cửa rộng, người hầu tấp nập, vinh hoa phú quý hưởng không hết. Nếu bảo Thương Ưởng bỏ hết những vinh hoa phú quý đó rồi từ quan về quê, thì ông không làm được.
Vậy đó, người ta ai cũng biết về đạo Công thành thân thoái để bảo toàn cho bản thân, nhưng không phải ai cũng có thể làm được. Bởi vì khi lập được công lớn, thì vinh hoa phú quý có rất nhiều. Ra đường có xe ngựa cao cấp. Đi đến đâu, những người xung quanh cũng phải cúi đầu chào. Có nhà cao cửa rộng, trong nhà có rất nhiều mỹ nữ, người hầu kẻ hạ ra vào tấp nập. Sáng tối có người giúp gội đầu chải tóc, nước ấm được chuẩn bị đầy đủ cho tắm rửa. Khi vào triều, được mặc quan phục cấp cao, ai nhìn cũng phải kính sợ.
Cuộc sống tốt như vậy, nếu bảo rằng nên "công thành thân thoái", thì liệu có mấy ai làm được.
Thương Ưởng sau này đã bị tước hết chức vị, tước bỏ đất phong, lại còn bị Ngũ mã phanh thây, chết thảm không thể tả. Có thể ông đã biết được rằng nên thoái, nhưng thực sự không làm được, không bỏ được.