Quote from Thiên Phong on November 8, 2025, 9:01 am

Khi tôi còn nhỏ, tôi cứ thấy ông nội nói về "cháu đích tôn". Ông nội và cụ nội con trọng người cháu này hơn cả, và có gì tốt thì thường dành riêng cho nó.

Thực ra, đây là truyền thống bắt nguồn từ hơn 2500 trước tại Trung Hoa, sau đó truyền sang Việt Nam.

2500 trước là đúng vào thời Xuân Thu. Khi ấy, Chu Thiên tử là người cai quản thiên hạ. Chức "Thiên tử" là tương đương với Hoàng đế, nhưng lúc đó chưa có khái niệm Hoàng đế, nên họ gọi là "Chu Thiên tử". Mãi đến thời Tần Thủy Hoàng, thì chữ Hoàng đế mới được sử dụng rộng rãi.

Và khi đó, để tránh vấn đề tranh giành ngôi vị giữa các con, thì hệ thống của nhà Chu đưa ra quy định rất rõ ràng: Chỉ có con trai trưởng của người vợ cả mới được truyền ngôi.

Con trai trưởng của vợ cả, còn được gọi là trưởng tôn, hoặc là "đích tôn". Tức là "dòng chính". Con trai trưởng được truyền ngôi, các con khác thì được phái đi các nơi, họ trở thành chư hầu.

Vậy nên, thời đó khó có chuyện chư hầu làm phản, hoặc chư hầu dẫn binh cướp ngôi. Bởi vì cái ông Thiên tử đó thực ra là anh cả trong gia tộc của họ. (từ thời Hán về sau thì mới có nhiều chư hầu hoặc quan đại thần cướp ngôi).

Cho đến tận giữa thời chiến quốc, mặc dù các nước đánh nhau loạn xạ, binh lực của Chu Thiên tử lại rất yếu, nhưng chính quyền của ông vẫn tồn tại. Các nước khác đều hiểu rằng đó là "anh cả", nên không đánh. Nhưng sau mấy trăm năm, huyết thống bị pha tạp đi, Chu Thiên tử đã bị nước Tần bắt luôn.

Mặc dù vậy, chế độ chuyền ngôi cho con trưởng của vợ cả vẫn được các đời sau cố gắng duy trì (mặc dù có khi không duy trì được). Họ vẫn cố gắng duy trì, bởi vì chế độ ấy là sẽ ít dẫn đến tranh chấp ngôi vị, giúp hoàng tộc hạn chế sự tranh đấu.

Con trai trưởng của Thiên tử thì tiếp tục làm Thiên tử, các con trai khác bị giáng 1 cấp, trở thành chư hầu.

Con trai trưởng của Chư hầu thì tiếp tục làm chư hầu, các con trai khác bị giáng 1 cấp, trở thành Đại phu.

Con trai trưởng của Đại phu thì tiếp tục làm Đại phu, các con trai khác bị giáng 1 cấp, trở thành kẻ sĩ.

Côn trai trưởng của Sĩ thì tiếp tục làm Sĩ, các con trai khác bị giáng 1 cấp, trở thành thường dân.

Nhưng ngay cả khi chỉ là thường dân, thì truyền thống này vẫn được coi trọng. Đến một thời gian lâu sau, thường dân cũng được đi học, địa vị được nâng lên. Dần dần xuất hiện các gia tộc lớn và nhỏ khắp nơi.

Cháu đích tôn là đứa cháu được coi trọng nhất. Từ nhỏ đã phải trải qua huấn luyện rất nghiêm khắc, phải văn võ song toàn. Bởi vì nó sẽ gánh vác tương lai của cả gia tộc. Rất nhiều cháu đích tôn đã làm quan lớn trong triều, làm rạng danh gia tộc.

Tại sao ông nội và cụ nội coi trọng cháu đích tôn. Bởi vì theo truyền thống, đây chính là người kế thừa trực tiếp của họ. Và theo truyền thống, ông nội thường muốn cho cháu đích tôn làm người thừa kế chính.

Quan điểm này ngày nay còn đúng không, còn nên áp dụng không?

Thời thế đã thay đổi, con người hiện tại không sống theo đại gia tộc như thời xưa. Mặc dù vậy, cháu đích tôn vẫn là anh cả của dòng họ.

Một số gia đình (hoặc gia tộc) không giàu, họ không có tiền để cho tất cả con trai được học tập tốt, thì họ đầu tư tất cả vào một đứa con trai trưởng này. Đó cũng là một ý kiến rất hay.

Nếu người này được đầu tư dạy dỗ tốt, và cũng có ý chí cố gắng thật tốt (từ bé đã hiểu được trách nghiệm của mình), thì anh ta cũng có thể làm rạng danh gia tộc. Dẫn gia tộc tiến lên.

Áp dụng tùy theo trường hợp, không gò bó.

Khi về quê, tôi hay nghe người lớn nói: Con nào cũng giống nhau, cháu nào cũng ngang nhau, chia phần bằng nhau hết.

Thế nhưng bản thân tôi thì không thích như vậy.

Giải sử khi tôi có con cháu đầy nhà, thì con nào ngoan hơn, giỏi hơn, có đức hạnh hoặc phúc phận cao hơn, thì tôi sẽ ưu tiên nhiều hơn, cho thừa kế nhiều hơn. Đứa nào lười biếng, ham chơi bời lêu lổng, lười học và đánh nhau... tôi sẽ cho chúng nhịn hết.

Để phần thừa kế nhiều cho đứa ngoan thôi, nhỉ.