Quote from Thiên Phong on November 2, 2025, 12:11 am

Nhan Hồi là người rất cần mẫn học tập, giỏi suy nghĩ, học để vận dụng thực tế.

Mặc dụ điều kiện học tập rất gian khổ, nhưng Nhan Hồi luôn thức khuya dậy sớm đọc sách, nghiên cứu kinh thư. Nhan Hồi ôn tập, học đi học lại nhiều lần những giáo huấn của Khổng Tử, và đã làm được “Văn nhất dĩ tri thập” (Nghe một biết mười).

Khổng Tử nhiều lần khen ngợi Nhan Hồi hiếu học, Khổng tử khen rằng: “Nghe những lời dạy bảo của ta, lập tức thực hành theo không mệt mỏi, thì chỉ có Nhan Hồi mà thôi”.

Khổng Tử nói: “Nhan Hồi thật hiền đức làm sao. Một giỏ cơm, một bầu nước, ở trong ngõ nhỏ tồi tàn. Người ta thì lo buồn không chịu nổi cái khổ đó, còn Nhan Hồi thì vẫn vui vẻ như thường” (“Luận ngữ” – Ung dã).

Câu nói này cũng tương tự với câu nói của Khổng Tử rằng: “Ăn cơm thô, uống nước trắng, gối đầu lên cánh tay ngủ, niềm vui cũng là ở trong đó.”

Thực ra, nếu có thể đạt cảnh giới Hợp đạo (hòa hợp với Đạo) thì sẽ có thể luôn vui vẻ, trong mọi hoàn cảnh dù gian khó.

Trong hành trình sinh mệnh gian nan đầy nỗi lo toan hoạn nạn, Khổng Tử vẫn có thể “Vui mà quên cả ưu lo”. Trong cuộc sống bần hàn khốn khó, học trò Nhan Hồi có thể “Vẫn vui vẻ như thường”.

Đối với những người phẩm đức cao thượng như Khổng Tử và Nhan Hồi mà nói thì niềm vui không phải là hưởng thụ vật chất, niềm vui là khi tìm được Đạo, hiểu được Đạo, là hợp với Đạo.

Niềm vui nơi sâu thẳm tâm hồn khi được đồng hóa với Đạo và tinh thần an bần lạc Đạo của họ được gọi chung là “Khổng Nhan chi lạc” - “Niềm vui của Khổng Nhan”.

Những trí thức Nho gia sau này đều là để tìm kiếm “Khổng Nhan chi lạc” làm cảnh giới lý tưởng trau dồi thế giới nội tâm của mình.

“Học” là để bồi dưỡng đức hạnh người quân tử và thực hiện luân lý đạo đức.  Lỗ Ai Công hỏi Khổng Tử: “Trong các đệ tử của ngài thì ai hiếu học?

Khổng Tử trả lời: “Có Nhan Hồi hiếu học, không nổi giận với ai, không mắc cùng lỗi lần thứ hai.”

Trên tất cả các phương diện, Nhan Hồi đều nghiêm khắc yêu cầu chính mình.

Đối với mỗi lời dạy của thầy, Nhan Hồi đều không trễ nải, luôn tự ước thúc bản thân, nghiêm khắc với mình, khoan dung với người, cuối cùng đã thành tựu nhân cách người quân tử nhân đức, phong thái mẫu mực của Nho gia.

Về đối nhân xử thế, Nhan Hồi nói: “Người khác thiện với mình thì mình cũng thiện với họ. Người khác bất thiện với mình thì mình vẫn nên thiện với họ.”

Nhan Hồi cả đời theo Khổng Tử. Ông theo Khổng Tử đi chu du khắp các nước Chư Hầu để hoằng dương Đạo.

Sau khi trở về nước Lỗ, ngoài dạy học ra, Nhan Hồi còn giúp Khổng Tử chỉnh lý điển tịch cổ đại. Ông là một trong những người chỉnh lý chính của “Kinh dịch”.

Nhan Hồi cả đời hiếu học không mệt mỏi. Tử Cống ca ngợi Nhan Hồi rằng: “Thức khuya dậy sớm, đọc tụng sùng lễ, không mắc lỗi lặp lại, nói năng thận trọng, đó là đức hạnh của Nhan Hồi.”