Chào mừng các bạn đến với chương trình Lịch sử Việt Nam. Trong video này, chúng tôi muốn chia sẻ câu chuyện về hai vị tiến sĩ thời vua Lê chúa Trịnh. Họ là những người tài ba, trừng trị tham quan, và rất biết chăm lo cho cuộc sống của người dân.
Kính thưa quý vị và các bạn, vào thời vua Lê chúa Trịnh, có ông Bùi Sĩ Tiêm, quê ở làng Kinh Lũ, huyện Đông Quan (nay là làng Kinh Hào, xã Đông Kinh, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình), ông sinh ra trong gia đình nghèo khó. Nhưng nhờ được cha dạy dỗ chu đáo, năm 4 tuổi, Bùi Sĩ Tiêm đã biết đọc sách, 7 tuổi biết làm thơ, 8 tuổi thì đã thông hiểu văn bài, đến 10 tuổi thì được theo học ở trường Quốc Tử Giám.
Một lần, ông đến thăm người bạn của mình là Vũ Công Tể, đang giữ một chức quan nhỏ ở vùng Sơn Nam. Bùi Sĩ Tiêm đã nói khích bạn mình rằng: “Anh còn chưa già, sao không dụng tâm đi học kinh sử để thi đỗ, để làm ông to bà lớn cho thỏa chí nam nhi, thế mà lại can tâm đi tranh đấu gạo đồng lương với bọn nha lại như thế?”
Bị chê, Vũ Công Tể cảm thấy tức khí lắm, nhưng vẫn mỉm cười tiễn bạn về.
Năm đó, Bùi Sĩ Tiêm đi thi Hương nhưng kém một người là Ngô Tuấn Củng, cảm thấy không phục, nên đã chăm chỉ chuẩn bị cho kỳ thì Hương tới. Nhưng đến kỳ thi hương tiếp theo, Bùi Sĩ Tiêm lại vẫn thua điểm của Ngô Tuấn Củng
Vũ Công Tể nhân cơ hội ấy mà nói rằng: “Văn chương Bùi Sĩ Tiêm rỗng tuếch như bụng trống, sao không biết lượng sức mà cứ đòi hơn kém với họ Ngô?”
Bùi Sĩ Tiêm nghe bạn mình khích bác thì ấm ức lắm, thế là ông bèn ra sức học hành, dùi mài kinh sử, trau dồi học lực. Đến năm 1715 thời vua Lê Dụ Tông, ông cùng 3.500 sĩ tử khác tham gia kỳ thi cao nhất là thi Đình. Bùi Sĩ Tiêm là một trong 20 người được chọn vào Sân Rồng, do đích thân Vua sát hạch và kiểm tra, ông đỗ Đệ nhị giáp, Đệ nhất danh Tiến sĩ, chiếm bảng Khôi nguyên và được khắc tên vào bia Tiến sĩ.
Ngày vinh quy bái tổ, Bùi Sĩ Tiêm cố tình đi thuyền ngang qua nơi làm việc của Vũ Công Tể, rồi cho người đánh trống thùng thùng, đàn sáo vang lừng, dân chúng đổ ra xem và chào đón nườm nượp.
Biết đấy là Bùi Sĩ Tiêm muốn khích bác mình, Vũ Công Tể từ đó chăm chỉ đèn sách, ông đổ mồ hôi sôi nước mắt, chuyên cần bất kể ngày đêm.
Ba năm sau (tức năm 1718), Vũ Công Tể vào đến kỳ thi cao nhất là thi đình, đỗ luôn Thám Hoa, tiếng tăm lẫy lừng. Bùi Sĩ Tiêm nghe tin bạn mình đỗ thì liền đến chúc mừng. Tể gặp lại bạn mình thì mừng rỡ mà nói: “Sự nghiệp khoa danh của đệ muộn màng, đệ biết như vậy nên không dám vội vã. Nhưng cũng chính nhờ có sự khích bác của đại huynh mà đệ mới dốc sức và có kết quả như ngày nay”.
Bùi Sĩ Tiêm cũng cười mà đáp rằng: “Thì tôi cũng sợ quan bác chê cái bụng rỗng như cái trống, nên phải ních cho đầy chữ nghĩa”.
Hai người bạn cùng cười vui vẻ, tiệc rượu kéo dài đến sáng.
…
Cũng năm 1718, Bùi Sĩ Tiêm được cử làm Tuần phủ Sơn Tây. Với quyền chức của mình, ông hết lòng lo cho Giang Sơn Xã Tắc, nghiêm trị các quan lại tham nhũng, ông một lòng lo cho đời sống người dân. Ông được thăng chức Đông Các hiệu thư, rồi được thăng chức làm Hoàng tín đại phu, Thái thường tự khanh, làm việc ở kinh thành.
Mùa đông năm 1729, chúa Trịnh Cương bất ngờ qua đời, Trịnh Giang lên thay, kẻ này suốt ngày ăn chơi vô độ, bỏ bê việc triều chính, lại tăng thêm thuế nhằm có tiền xây dựng cung quán, để phục vụ cho việc ăn chơi của mình, làm muôn dân ca thán. Các quan đều bị thay đổi, những kẻ nịnh thần chỉ lo vơ vét của dân.
Bùi Sĩ Tiêm liền dâng biểu tấu, trình bày 10 điều thiết yếu, cấp bách đối với thời cuộc.
Trịnh Giang nhận được biểu tấu của Bùi Sĩ Tiêm thì cho ông là phạm thượng, bèn bắt giam, đoạt hết quan chức, rồi đuổi về quê. Thấy cảnh triều đình quan lại chỉ lo chơi bời, vơ vét của dân, ông chán nản về quê, mở trường dạy học, đến năm 1733 thì mất.
Năm 1740, chúa Trịnh Giang bất ngờ bị sét đánh gần chết, rồi mắc bệnh “kinh quý”, thường hay tinh thần bất định, hay hoảng hốt sợ hãi. Các quan cho rằng đây là do Trịnh Giang dâm dục vô độ, thậm chí phạm tới cả cung nữ của cha, đây là bị ác báo. Theo “Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục” viết rằng: “Đấy là vì dâm dục mà bị ác báo. Nếu muốn không bị hại, chỉ có cách là trốn xuống đất.”
Trịnh Giang phải xây hầm dưới đất rồi trốn ở dưới đó suốt 20 năm cuối đời, không dám ngóc đầu lên khỏi mặt đất nữa. Nhiều người cho rằng Trịnh Giang làm nhiều việc ác nên bị mới bị báo ứng.
Năm 1740, chúa Trịnh Doanh lên ngôi, xem lại bản tấu 10 điều thiết yếu của Bùi Sĩ Tiêm, và hiểu đây là những đề nghị rất thiết yếu và quan trọng. Bèn truy tặng ông chức Tham chính Đại học sĩ, tước Trung Tiết hầu, và cấp cho ruộng thờ.
Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong những tập tiếp theo.
