Các cao tăng từ Ấn Độ hoặc Tây Vực đã vượt ngàn dặm xa xôi, đem kinh Phật truyền vào Trung Nguyên. Thế nhưng vẫn còn có một nguồn khác — đó là các hòa thượng người Hán đích thân sang Tây Thiên để thỉnh kinh.
Khi nhắc đến việc đi “Tây thiên thỉnh kinh”, người ta thường nghĩ ngay đến câu chuyện Đường Tam Tạng Huyền Trang sang Tây Trúc để cầu pháp. Thế nhưng Huyền Trang không phải là người đầu tiên đi Tây Thiên thỉnh kinh. Người đầu tiên đi thỉnh kinh không đến được Ấn Độ, mà chỉ tới nước Vu Điền (nay là Hòa Điền, Tân Cương). Ông tên là Chu Sĩ Hành, sống vào cuối thời Đông Hán và đầu thời Tây Tấn.
Khi đó, Bạch Mã Tự là tổ đình của Phật giáo Trung Hoa, và Chu Sĩ Hành chính là người xuất gia tại đây. Ông cũng là vị tăng nhân người Hán đầu tiên được thọ giới đầy đủ. Sau khi xuất gia, ông cảm thấy nhiều bản kinh sách ở Trung Thổ còn quá sơ lược, bởi lúc đó số kinh Phật được dịch sang tiếng Hán còn rất ít, nhiều chỗ bị lược bỏ. Vì vậy, Chu Sĩ Hành quyết tâm lên đường sang phía Tây, mong tìm được bản kinh đầy đủ và nguyên bản.
Trên đường đi, ông đến Vu Điền, tại đó Chu Sĩ Hành học tiếng Phạn, sao chép kinh điển, tổng cộng được 90 quyển với hơn 600.000 chữ, rồi phái đệ tử mang kinh trở về Lạc Dương để truyền bá.
Theo ghi chép trên Wikipedia, pháp hiệu của Chu Sĩ Hành là Bát Giới, vì vậy có người cho rằng ông chính là nguyên mẫu của nhân vật Trư Bát Giới trong Tây Du Ký. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa tìm thấy nguồn tư liệu xác thực nào chứng minh điều đó.
Người ta nói rằng Chu Sĩ Hành đã lên đường thỉnh kinh, nhưng bản thân ông không trở về Trung Thổ. Sau khi sao chép xong kinh điển tại Vu Điền, ông đã tuổi cao sức yếu, nên giao lại toàn bộ kinh Phạn cho đệ tử mang về nước.
Lúc ấy, kinh mà ông sao chép là thuộc về Phật giáo Đại thừa, trong khi vua nước Vu Điền lại sùng tín theo phái Tiểu thừa, nên hai bên có sự khác biệt về quan niệm. Các đại thần và tăng sĩ theo Tiểu thừa ở Vu Điền cho rằng Chu Sĩ Hành đang “phá hoại chính pháp” của họ. Vì vậy, nhà vua đã ngăn cản ông mang kinh sách trở về Trung Thổ.
Không còn cách nào khác, Chu Sĩ Hành nói với quốc vương nước Vu Điền rằng: “Hãy lấy việc đốt kinh sách để làm chứng. Nếu kinh điển không bị thiêu hủy, xin bệ hạ hãy cho phép ta mang kinh sách về Trung Thổ.”
Ông là muốn dùng phép thử để chứng minh sự linh nghiệm của Phật pháp. Chu Sĩ Hành yêu cầu quốc vương đốt một đống lửa thật lớn, rồi đem ra toàn bộ những bản kinh sách mà ông đã khổ công ghi chép suốt bao năm, ném vào trong lửa.
Kết quả thật kỳ lạ — khi kinh sách được ném vào lửa, ngọn lửa bỗng tắt ngấm, không cháy thêm được nữa. Thấy vậy, quốc vương nước Vu Điền vô cùng kinh ngạc, lập tức đồng ý để đệ tử của Chu Sĩ Hành mang kinh sách trở về Lạc Dương.
Về phần Chu Sĩ Hành, ông viên tịch tại Vu Điền, suốt đời chưa từng đặt chân đến Thiên Trúc, cũng không trở lại Trung Nguyên.
Ngoài Chu Sĩ Hành, còn có một vị cao tăng vô cùng nổi tiếng khác từng đi Tây Thiên thỉnh kinh, đó là Pháp Hiển (法显). Pháp Hiển đích thân đến được Thiên Trúc (Ấn Độ) và mang kinh sách trở về Trung Thổ. Sự tích của Pháp Hiển được chép trong bộ Ngụy Thư – Thích Lão Chí, thuộc Nhị thập tứ sử.
Khác với Chu Sĩ Hành, Pháp Hiển đi thỉnh kinh không phải vì thiếu kinh điển, mà là vì ông có rất nhiều nghi vấn về giới luật. Lúc ấy, các kinh điển nói về giới luật còn rất ít, khiến cho đông đảo Phật tử không biết nương theo đâu mà tu. Vì thế, khi đã 65 tuổi, Pháp Hiển vẫn quyết tâm bắt đầu chuyến khởi hành từ Trường An, vượt muôn dặm xa xôi để sang Thiên Trúc để cầu pháp.
Sau khi trở về, ông ghi lại toàn bộ hành trình ấy trong một quyển sách nổi tiếng mang tên “Phật Quốc Ký”.
Tấm bản đồ mà chúng ta thấy hiện nay chính là con đường Pháp Hiển đi Tây Thiên cầu pháp, được phục dựng dựa theo ghi chép trong Phật Quốc Ký.
Pháp Hiển đi theo tuyến nam của Con đường Tơ Lụa. Sau khi rời khỏi Dương Quan, ông tiến vào sa mạc mênh mông. Khi miêu tả chặng đường gian khổ này, Pháp Hiển viết: “Trên không có chim bay, dưới đất không có thú chạy, phóng tầm mắt khắp nơi đều là hoang vu, muốn tìm đường vượt qua mà chẳng biết đi hướng nào, chỉ có thể lấy những bộ xương khô của người chết để làm mốc chỉ đường.”
Pháp Hiển vượt qua sa mạc thứ nhất trong 17 ngày đêm, đi được khoảng 1.500 dặm. Sau đó, ông lại gặp một sa mạc lớn hơn nữa, chính là sa mạc Taklamakan ngày nay ở Tân Cương. Ngày xưa, người ta ví nơi đây là tử vong chi hải. Pháp Hiển mất một tháng năm ngày mới băng qua được vùng cát tử thần ấy, rồi ông lại vượt qua dãy núi tuyết hiểm trở để cuối cùng đặt chân đến Thiên Trúc.
Khi Pháp Hiển đi Tây Thiên cầu pháp, ông không đi một mình, mà cùng đi với một nhóm tăng lữ. Trên đường đi, có người lâm bệnh qua đời, có người chết rét trên núi tuyết. Cuối cùng, chỉ còn Pháp Hiển một mình đến được Thiên Trúc, ở đó ông học Phật pháp, học tiếng Phạn và sao chép kinh điển.
Khi cảm thấy thời cơ đã chín muồi, Pháp Hiển bắt đầu hành trình trở về Trung Nguyên. Đầu tiên, pháp Hiển từ Ấn Độ vượt biển sang nước Sư Tử — tức là Sri Lanka ngày nay. Tại đây, ông lại ở thêm một thời gian để tiếp tục học tập và chép kinh sách.
Vậy nên, Pháp Hiển đi chu du nơi Tây vực trong suốt 13 năm, đi qua hơn 30 quốc gia. Sau cùng, ông lên thuyền buôn từ Sri Lanka trở về phương Đông, nhưng gặp bão lớn trên biển, khiến thuyền trôi dạt đến Indonesia. Tiếp đó, ông lại đi thuyền từ Indonesia sang Quảng Châu, nhưng lại một lần nữa gặp bão. Thật kỳ diệu, trận bão lần này lại cuốn thuyền của ông dạt vào bờ biển Sơn Đông.
Chúng tôi thật khâm phục ý chí của những bậc cao tăng. Thuở đó chưa có phương tiện định vị GPS như ngày nay, cũng không có bản đồ rõ ràng. Trên đường đi gặp nhiều gian nan nguy hiểm, nhưng tấm lòng cầu Pháp của họ vẫn kiên định, để lại những câu chuyện truyền kỳ.
Pháp Hiển rời Trường An khi đã 65 tuổi, và khi trở về thì đã 78 tuổi. Ông thọ rất cao, sau khi về nước thì còn sống thêm 8 năm nữa, ông chuyên tâm phiên dịch kinh điển, và viên tịch khi 86 tuổi.
Sau thời Pháp Hiển, liên tiếp có hơn 20 vị cao tăng khác tiếp nối nhau sang Tây phương thỉnh kinh. Nhưng nổi tiếng nhất chính là ngài Huyền Trang, người sống vào thời Đường Thái Tông.
