Năm 221 TCN, Tần Thuỷ Hoàng thống nhất Trung Quốc. Vào năm thứ hai, ông bắt đầu xây dựng đường cao tốc, gồm cả việc gỡ bỏ quan ải và thành luỹ. Tần Thuỷ Hoàng lấy đô thành Hàm Dương làm trung tâm, xây dựng tổng cộng 3 con đường cao tốc vô cùng dài.
- Một đường từ đô thành Hàm Dương đến địa khu Yên Tề, Tề là Sơn Đông, còn Yên là Hà Bắc.
- Một đường từ đô thành đến vùng nước Ngô, tức Giang Tô và Chiết Giang.
- Còn một đường nữa là đến nước Sở, hiện nay là Hồ Bắc.
Tần Thuỷ Hoàng xây dựng đường cao tốc có chất lượng công trình vô cùng cao. Theo ghi chép trong ‘Sử ký’, đường rộng 50 bộ (khoảng 100m) có nghĩa là cho phép 50 chiếc xe ngựa chạy ngang hàng cùng lúc.
Nhà Tần làm đường có chất lượng rất tốt. Nếu chúng ta đến xem binh mã đất nung ở Tây An có thể thấy được: đường dùng đất cứng đầm chặt nên rất phẳng.
Ở giữa đường cao tốc, có một đường chuyên dụng chỉ dành cho Hoàng đế, được gọi là ‘ngự đạo’, còn hai bên là đường dành cho bá quan hoặc quân đội. Cứ mỗi 10m lại trồng một cây lớn, đường cao tốc này không những quy mô vô cùng lớn, mà còn rất đẹp.
Sau khi Tần Thuỷ Hoàng xây dựng đường cao tốc xong, ông bắt đầu tuần hành thiên hạ. Chúng ta biết rằng, ngoài 3 đường chính hướng về đông, nam, và bắc, Tần Thuỷ Hoàng còn xây rất nhiều đường nhỏ ở địa khu dân tộc thiểu số như là: Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu… Những địa phương này có rất nhiều núi, Tứ Xuyên bốn mặt là núi, ở giữa là bồn địa, do đó việc mở đường qua núi là một công trình to lớn. Hơn nữa mở đường qua núi lại vô cùng nguy hiểm.
Khi ấy đã xây một con đường từ Nghi Tân – Tứ Xuyên đến Điền Trì – Vân Nam, phần hẹp nhất chỉ có 5 xích (chỉ rộng hơn 1m6). Khoảng cách bánh xe thời Tần là 2m, cho nên xe không thể qua được, chỉ có thể cho người qua; việc xây dựng công trình khi đó quả thật vô cùng vất vả gian nan.
Khi xây những con đường lớn này, một số người cho rằng Tần Thuỷ Hoàng thích ‘việc lớn công to’, nhưng sự thực không phải như vậy.
Bởi vì việc xây đường cao tốc là yêu cầu cần thiết để trung ương khống chế địa phương. Người xưa có câu ‘Sơn cao Hoàng đế viễn’ (tức là ‘núi cao xa Hoàng đế’). Nếu một địa phương giao thông không thuận tiện, chính phủ trung ương lại phái một người tới đó làm quan, phụ trách quản lý người dân nơi đó. Thì vị quan ấy sẽ không có bất cứ trao đổi gì với chính phủ trung ương, bởi vì một chuyến đi của ông ấy có thể mất vài tháng hoặc nửa năm mới đến được địa phương. Ông có sự việc gì muốn xin ý kiến của Hoàng đế, Hoàng đế phê chuẩn thì phải một năm mới có thể gửi công văn tới, do đó địa phương này chỉ có thể tự trị.
Trong quá khứ vào thời nhà Chu bắt đầu thi hành chế độ phong kiến, cũng là vì không còn biện pháp nào, những nơi quá xa Thiên tử căn bản không quản được, nên chỉ có thể phái người tín nhiệm đến đó để quản lý. Như thế đã xuất hiện rất nhiều quốc gia được Hoàng đế phong cho.
Mà hiện nay Tần Thuỷ Hoàng ‘phế phân phong, trí quận huyện’, không còn phong quốc nữa, vậy thì làm thế nào để đảm bảo được sự khống chế của trung ương đối với địa phương, làm thế nào để đảm bảo chiếu chỉ của Hoàng đế truyền đạt nhanh nhất, làm sao để quân đội có thể điều động kịp thời nhất? Chính là phải xây đường cao tốc. Lúc này, đường cao tốc trở thành công trình cần thiết tất yếu.
Ngoài việc xây dựng đường cao tốc, Tần Thuỷ Hoàng thống nhất văn tự Trung Quốc.
Đây là sự việc vô cùng trọng đại. Bởi vì Trung Quốc có rất nhiều địa khu, có rất nhiều tiếng địa phương, người Bắc Kinh nghe giọng người Thượng Hải, hoặc giọng Quảng Đông thì nghe không hiểu. Nhưng nếu có một văn tự thống nhất thì có thể giao lưu trao đổi với nhau.
Trước thời Tần, văn tự chủ yếu là chữ đại triện của thời nhà Chu, sau này đến thời Tần thì thay đổi thành tiểu triện. Chữ Tiểu triện rất đẹp, nét bút đa số là tròn. Khi đó tiểu triện có một bộ tiêu chuẩn về cách viết do Lý Tư chế định.
Sau này vào thời nhà Tần có một người là Trình Mạc, ông phạm tội nào đó nên bị giam trong ngục 10 năm. Trong ngục không có việc gì làm, ông đã đem văn tự đơn giản hoá thêm một bước, trở thành chữ Lệ thư. Bởi vì Lệ thư ‘cân bằng ngang dọc’, cách viết và cách nhận mặt chữ khá dễ dàng, cho nên sau này Lệ thư từng bước phát triển thành Hành thư, Khải thư, gồm cả Hán tự mà chúng ta thấy hiện nay. Trên cơ bản, hình dáng nguyên gốc của nó xuất hiện vào thời Tần.
Việc thống nhất văn tự giúp cho dân tộc Trung Quốc có một cơ sở để tiếp diễn văn hoá. Sau này, cho dù Trung Quốc xảy ra chia cắt nhiều lần, nhưng vì có văn tự thống nhất nên có thể giao lưu, dễ dàng hình thành một văn hoá thống nhất. Văn tự là tải thể của văn hoá, như thế sau khi Trung Quốc bị chia cắt vẫn có thể thống nhất, sự tiếp nối của văn hoá có quan hệ rất lớn với chính sách thống nhất văn tự của Tần Thuỷ Hoàng.
Ngoài thống nhất văn tự, Tần Thuỷ Hoàng còn thống nhất tiền tệ. Vào thời Chiến Quốc, quốc gia khác nhau có tiền tệ khác nhau:
- Có loại ‘đao tệ’, tức là tiền có hình dạng giống như cái đao.
- Có loại ‘bố tệ’, tức là tiền hình dạng giống tấm vải bố, trên đó còn ghi giá trị của tiền.
- Còn có ‘bối tệ’, tiền vỏ sò.
Điều này thực sự không có lợi cho việc giao lưu trao đổi kinh tế. Sau này, Tần Thuỷ Hoàng thống nhất việc đúc tiền, trở thành loại tiền tệ mà chúng ta thường thấy hiện nay với ‘ngoài tròn trong vuông’ mô phỏng theo ‘Trời tròn Đất vuông’. Hình dáng của loại tiền này là do Tần Thuỷ Hoàng chế định, tiền mà các vương triều sử dụng sau này đều là ‘ngoài tròn trong vuông’.
Kỳ thực xã hội hiện nay rất coi trọng việc thống nhất tiền tệ. Ví như rất nhiều quốc gia châu Âu có các nhân chủng, văn hoá, văn tự khác nhau, có người Anglo-Saxon, German, Slav.. Nhưng giữa các quốc gia châu Âu lại trao đổi kinh tế khá nhiều. Họ không thể thống nhất văn tự, nhưng họ có thể thống nhất tiền tệ. Đến năm 2002, họ phát hành đồng euro với tiền xu và tiền giấy; mà khái niệm thống nhất tiền tệ này thì cách đây 2.200, năm Tần Thuỷ Hoàng đã áp dụng.
Ngoài việc thống nhất tiền tệ, Tần Thuỷ Hoàng còn thống nhất đơn vị đo lường, tức thống nhất Độ Lượng Hành (度量衡). Độ là chỉ độ dài, Lượng là chỉ dung tích, còn Hành là chỉ khối lượng.
Trước nhà Tần, quốc gia khác nhau có quy định về chiều dài khác nhau, một xích có quốc gia lấy là 22,3cm, có nơi lại lấy là 22,1cm… Điều này mang đến một vấn đề đó là: khi xây dựng công trình thì rất phiền phức vì không có ‘thước chuẩn’. Hiện nay có 2 tiêu chuẩn đo lường chủ yếu, một cái hiện nay người Mỹ đang dùng là ‘Hệ đo lường Anh’, còn có một cái mà các nước khác dùng gọi là ‘Hệ mét’; nước Việt Nam đang dùng hệ mét làm tiêu chuẩn đo lường, hai hệ này đổi đơn vị qua lại khá phiền phức.
Hệ mét do một tổ chức quốc tế về ‘tiêu chuẩn hoá’ thành lập năm 1947, họ quy định 1m dài bao nhiêu, 1 giây là bao nhiêu thời gian… tức đều có một quy định thống nhất. Như thế, khái niệm về tiêu chuẩn đo lường đã có từ thời Tần Thuỷ Hoàng rồi.
Sau khi Tần Thuỷ Hoàng thống nhất Trung Quốc, ông đã kiến lập chế độ chính trị trung ương tập quyền; hơn nữa từ phương diện văn hoá thì thống nhất văn tự, từ phương diện kinh tế thì thống nhất tiền tệ và đo lường. Do đó có thể nói: Tần Thuỷ Hoàng là người bắt đầu khái niệm về ‘tiêu chuẩn hoá’.
Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong các tập tiếp theo.
