Năm 1279, trong trận hải chiến Nhai Sơn, toàn quân Nam Tống bị tiêu diệt, Lục Tú Phu cõng tiểu hoàng đế gieo mình xuống biển, Nam Tống từ đó diệt vong. Hốt Tất Liệt hoàn thành sự nghiệp thống nhất Trung Quốc. Khi ấy, Đại Nguyên đế quốc trở thành quốc gia có lãnh thổ rộng lớn nhất trong lịch sử. Người Mông Cổ đã viết lại lịch sử Trung Quốc, thậm chí là cả lịch sử thế giới.
Trong phần Lưỡng Tống phồn hoa, chúng tôi đã giới thiệu cuộc đời của ba vị đại hãn là: Thành Cát Tư Hãn, Oa Khoát Đài hãn và Mông Kha hãn, chúng tôi đã thuật lại quá trình thống nhất thảo nguyên Mông Cổ, cùng ba lần tây chinh của người Mông Cổ — đó là cuộc tây chinh của Thành Cát Tư Hãn, cuộc tây chinh của Bạt Đô, và cuộc tây chinh của Húc Liệt Ngột.
Qua ba cuộc viễn chinh về phía Tây khi ấy, cộng thêm việc Oa Khoát Đài hãn diệt nước Kim, rồi Hốt Tất Liệt diệt Nam Tống, người Mông Cổ đã dựng nên một đế quốc khổng lồ. Cương vực rộng lớn đến mức xưa nay chưa từng có, bao gồm năm bộ phận lớn. Bộ phận thứ nhất là Trung Quốc bản bộ, tức là vùng đất trước đây do người Hán chiếm cứ, mà chúng ta gọi là triều Nguyên. Ngoài ra, còn có bốn đại hãn quốc.
Hãn quốc thứ nhất là Khâm Sát hãn quốc, đây là vùng đất năm xưa Thành Cát Tư Hãn đã phong cho con trưởng tử là Truật Xích. Khâm Sát hãn quốc tồn tại gần 260 mươi năm, là nơi có cương vực rộng lớn nhất trong các hãn quốc, trải dài từ thảo nguyên Kyrgyzstan về phía Tây cho tới Hungary, bao gồm một phần lãnh thổ của Đông Âu, Nga và Trung Á ngày nay.
Hãn quốc thứ hai là Sát Hợp Đài hãn quốc, từ Uzbekistan vươn xuống phía Nam, kéo dài mãi đến vùng Thiên Sơn Nam Lộ.
Hãn quốc thứ ba là Oa Khoát Đài hãn quốc, diện tích lãnh thổ tương đối nhỏ. Bởi vì sau khi Thành Cát Tư Hãn băng hà, Oa Khoát Đài đã trở thành đại hãn của toàn bộ Đại Mông Cổ đế quốc. Vì vậy, phong quốc riêng của ông, xét ra thì lại không quá rộng, chủ yếu nằm ở khu vực núi Altai phía Bắc Tân Cương ngày nay.
Hãn quốc thứ tư gọi là Y Nhi hãn quốc, người khai sáng là Húc Liệt Ngột.
Dưới thời Đại hãn Mông Kha chấp chính, Húc Liệt Ngột tiến hành cuộc tây chinh, tiêu diệt Hắc Y Đại Thực, đồng thời chiếm cứ bán đảo Ả Rập. Sau đó, Đại hãn Mông Kha tử trận dưới thành Điếu Ngư. Hốt Tất Liệt và người em út là A Lý Bất Ca bắt đầu tranh đoạt ngôi Đại hãn.
Khi ấy, do khuynh hướng Hán hóa của Hốt Tất Liệt đã vô cùng rõ rệt, giữa ông và giới quý tộc Mông Cổ xuất hiện sự khác biệt về văn hóa. Vì thế, hầu như toàn bộ quý tộc Mông Cổ đương thời đều ủng hộ A Lý Bất Ca. Chỉ có Húc Liệt Ngột là ủng hộ Hốt Tất Liệt một cách vô điều kiện. Bởi vậy, sau khi Hốt Tất Liệt trở thành Đại khả hãn Mông Cổ, ông đã phong cho Húc Liệt Ngột vùng đất từ phía Tây sông Amu Darya cho tới Tiểu Á, tức Asia Minor, từ đó lập nên Y Nhi hãn quốc.
Bốn đại hãn quốc ấy, cộng với phần lãnh thổ bản bộ của triều Nguyên, là có tổng diện tích lên tới 24 triệu kilômét vuông, chiếm cứ phần lớn lục địa Á — Âu. Đó là một đế quốc có cương vực rộng lớn chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại.
Tất nhiên, nó không phải là đế quốc “vô tiền khoáng hậu”, bởi về sau còn có một đế quốc có diện tích lãnh thổ còn lớn hơn nữa, đó chính là đế quốc Anh. Vào thời kỳ cực thịnh, diện tích của đế quốc Anh từng đạt tới 35 triệu kilômét vuông, bao gồm Canada, Australia, New Zealand, Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Myanmar, Malaysia ngày nay, cùng một số quốc gia ở Trung Đông. Tại châu Phi, lãnh thổ của nó kéo dài từ Ai Cập ở phương Bắc một mạch xuống phía Nam, quả thật xứng với danh xưng “đế quốc mặt trời không bao giờ lặn”.
Nhưng nước Anh thuộc về loại hình bá quyền hải dương; lãnh thổ phân tán, không liên tục. Điều này khác với Đại Mông Cổ đế quốc, vốn là một khối lãnh thổ liền mạch, trải rộng trên đại lục địa Á — Âu.
Trong sử sách Trung Quốc, phần ghi chép về lịch sử triều Nguyên thường được tính từ năm 1271, khi Hốt Tất Liệt đặt quốc hiệu là Nguyên (元), cho đến năm 1368, tức là thời điểm Chu Nguyên Chương đánh đuổi Nguyên Thuận Đế lui về Mạc Bắc.
Nhưng trên thực tế, triều Nguyên khi ấy vẫn chưa hoàn toàn kết thúc. Bởi tuy Nguyên Thuận Đế đã chạy ra ngoài biên ải, nhưng quốc hiệu vẫn không đổi, vẫn xưng là triều Nguyên. Người Hán khi đó phụng theo của Đại Minh, nên gọi thế lực tàn dư này là Bắc Nguyên.
Bắc Nguyên tồn tại khoảng 20 năm. Đến năm 1389, hậu duệ của A Lý Bất Ca là Dã Tốc Điệt Nhi đã phế bỏ quốc hiệu Đại Nguyên, rồi xưng là Khả hãn Mông Cổ, còn người triều Minh thì gọi ông là Khả hãn Thát Đát. Ngôi khả hãn của Thát Đát được truyền nối qua nhiều đời. Đến đời cuối cùng là Khả hãn Lâm Đan, thì vào năm 1634 bị Thanh Thái Tông – Hoàng Thái Cực tiêu diệt.
