Hạng Vũ tàn sát thành Hàm Dương, sát hại tần vương Tử Anh, đốt phá cung điện, khiến lòng dân ly tán; ông lại định đô tại Bành Thành, tự đặt mình vào thế bị bao vây bốn phía; việc phân phong bất công khiến chư hầu mất lòng, sau đó Hạng Vũ lại còn sai người hành thích Sở Hoài Vương.
Từ hàng loạt sai lầm nghiêm trọng về chính trị này, chúng ta có thể dự đoán trước rằng khói lửa chiến tranh sẽ sớm bùng lên khắp đất Trung Hoa, mở ra một thời kỳ quần hùng tranh bá mới.
Việc phân phong có công bằng hay không là một vấn đề, nhưng kỳ thực, bản thân việc phân phong mới là vấn đề lớn hơn. Tần Thủy Hoàng đã bãi bỏ chế độ phân phong, thiết lập hệ thống quận huyện, điều này thực sự có tác dụng rất lớn trong việc duy trì hòa bình cho đất nước. Về sau, hễ ai khôi phục chế độ phân phong hoặc thực hiện những hành động tương tự, thì đều dẫn đến loạn lạc do chư hầu hoặc phiên vương nổi dậy. Những sự kiện như “loạn bảy nước Ngô Sở”, “loạn bát vương”, “loạn An Sử”, “chiến dịch Tĩnh Nan”, hay “loạn Tam Phiên”… đều là ví dụ điển hình.
Ngoài ra, chế độ phân phong của Hạng Vũ cũng có vấn đề trong cấu trúc chính trị. Thời Chu Vũ Vương, ông phân phong tới tám trăm lộ chư hầu, nhưng về mặt cấu trúc chính trị, những chư hầu đó đều mang tước vị công, hầu hoặc thấp hơn, còn thiên tử nhà Chu thì mang tước vương – nghĩa là dùng vương để trị hầu, người phong và người được phong không cùng địa vị. Do đó, địa vị của nhà Chu là cao hơn, là chủ của thiên hạ. Hơn nữa, nhà Chu từ thời Văn Vương, Vũ Vương và các thế hệ trước đó đều nhờ vào đức hạnh để cảm hóa lòng người, nên còn có thêm sức mạnh tinh thần từ đạo nghĩa. Dù quân lực của nhà Chu yếu hơn tổng sức mạnh các chư hầu, nhưng mọi người vẫn công nhận quyền uy của nhà Chu.
Còn các chư hầu mà Hạng Vũ phong, tất cả đều mang tước “vương”, còn bản thân Hạng Vũ tự xưng là Tây Sở Bá Vương, chứ không xưng hoàng đế. Như vậy, ông là vương, người khác cũng là vương – tước vị ngang nhau. Mối quan hệ giữa Hạng Vũ và chư hầu không phải là trung ương với địa phương, mà là quan hệ giữa các quốc gia với nhau. Nói cách khác, ông không có quyền cai quản họ. Quân đội, hình pháp, tiền tệ, lương thực trong nước của chư hầu đều là chuyện của nước đó, người khác không thể can thiệp. Điều này dẫn đến tình trạng toàn thiên hạ ai cũng là vương, địa vị ngang nhau, không ai quản được ai.
Chúng ta đều biết, sau này khi Lưu Bang lên làm hoàng đế, ông đã hiểu ra một đạo lý rằng: Thiên hạ có thể dùng bạo lực để chinh phục, nhưng không thể dùng bạo lực để duy trì. Cưỡi ngựa có thể chiếm thiên hạ, nhưng không thể cưỡi ngựa mà trị vì thiên hạ. Nếu muốn trị quốc an dân, thì cần có sự bảo đảm từ nhiều mặt như đạo đức, văn hóa, chính trị…
Hạng Vũ hiển nhiên không có khái niệm này. Những việc như thiết kế thể chế, hoạch định chính sách kinh tế, xây dựng ý thức hệ quốc gia… ông đều không làm gì cả, chỉ dựa vào bạo lực để duy trì trật tự. Nhưng nếu chỉ dựa vào bạo lực để giữ vững trật tự, thì càng không thể để cho các chư hầu trở nên quá hùng mạnh, nếu không thì rất dễ bị họ thách thức. Thế nhưng Hạng Vũ lại ban đất đai, tước vị, và trao cho họ quyền lực rất lớn — điều này chẳng khác nào khuyến khích họ tạo phản, làm loạn. Bởi vậy, chế độ phân phong của Hạng Vũ thực sự có vấn đề rất nghiêm trọng.
Việc phân phong của Hạng Vũ xảy ra vào tháng Hai năm 206 trước Công nguyên. Đến tháng Tư, các chư hầu bắt đầu quay về nước mình, gọi là “chi quốc”. Đến tháng Năm, vùng đất Tề đã phát sinh loạn.
Chuyện này cần nói sơ qua. Khi Hạng Lương và Hạng Vũ khởi nghĩa, quốc vương trên danh nghĩa của nước Tề là Điền Thị, nhưng người thực sự nắm quyền là Điền Vinh. Do Điền Vinh từng mâu thuẫn với Hạng Vũ — nên ông ta không cùng Hạng Vũ tiến vào Quan Trung. Vì vậy, Hạng Vũ không phong tước cho Điền Vinh, mà chia đất Tề làm ba: Điền Thị làm Giao Đông vương, Điền An làm Tế Bắc vương, Điền Đô làm Tề vương. Kết quả là Điền Vinh tức giận, đã dẫn quân tiêu diệt Điền An và Điền Thị, sau đó đánh bại Điền Đô. Ba vị vương của khu vực nước Tề đều đã bị Điền Vinh tiêu diệt.
Sau đó, tân Yên vương Tạng Đồ cũng đánh nhau với nguyên Yên vương là Hàn Quảng. Đến tháng Tám, Lưu Bang cũng nổi dậy phản công, tiến quân trở lại Quan Trung. Triệu Yết — người bị Hạng Vũ đuổi lên đất Nội Mông để làm vua nước Đại — đã không chịu đi, mà cùng liên kết với Trần Dư, đến tháng Mười thì đánh bại Thường Sơn vương Trương Nhĩ – người được Hạng Vũ phong.
Như vậy, chỉ trong chưa đầy nửa năm, thiên hạ lại quay trở về cục diện hỗn loạn thời Chiến Quốc. Trật tự mà Hạng Vũ dựng nên nhờ vào sức mạnh bạo lực của mình giờ đây đã hoàn toàn sụp đổ.
