Trần Bình là một khai quốc công thần của nhà Hán, từng đưa ra sáu diệu kế, nhiều lần cứu giúp Lưu Bang, cuối cùng trở thành Tể tướng của Đại Hán. Một vị hiền thần như vậy lại không thể phát huy tài năng dưới trướng Hạng Vũ. Từ kinh nghiệm của Trần Bình có thể thấy, không biết dùng người là một vấn đề nghiêm trọng của Hạng Vũ. Vậy ngoài điều đó ra, Hạng Vũ còn mắc phải những sai lầm nghiêm trọng nào về mặt chính trị và quân sự?
Lúc trước, chúng ta đã nói rằng Hạng Vũ có ba vấn đề nghiêm trọng. Vấn đề thứ nhất là đẩy người tài bỏ đi. Vấn đề thứ hai là Hạng Vũ ám sát Nghĩa Đế. Nghĩa Đế chính là Sở Hoài Vương. Quan hệ giữa Hạng Vũ và Sở Hoài Vương vốn dĩ không tốt, tuy sử sách không ghi rõ nguyên nhân cụ thể, nhưng có thể có ba sự việc khiến Hạng Vũ bất mãn với Sở Hoài Vương.
Thứ nhất là khi xảy ra đại chiến Cự Lộc, Hạng Vũ muốn báo thù cho chú là Hạng Lương, nhưng Sở Hoài Vương lại bổ nhiệm Tống Nghĩa làm nguyên soái thay vì chọn Hạng Vũ, khiến Hạng Vũ vô cùng thất vọng.
Thứ hai là việc Sở Hoài Vương phái Lưu Bang tiến quân về phía tây vào Quan Trung, đồng thời tuyên bố ai vào Quan Trung trước thì người đó sẽ được phong vương. Kết quả là Lưu Bang vào Quan Trung trước Hạng Vũ, điều này có lẽ cũng khiến Hạng Vũ canh cánh trong lòng.
Sau đó, dù Hạng Vũ và Lưu Bang đã giảng hòa trong Hồng Môn yến, Hạng Vũ vẫn hy vọng Sở Hoài Vương sẽ phong đất Quan Trung cho mình, nhưng Sở Hoài Vương chỉ trả lời hai chữ: “Như ước” — tức là chuyện này phải làm đúng theo giao ước ban đầu. Cách xử lý đó khiến Hạng Vũ hết sức bất mãn.
Vốn dĩ, việc phân phong chư hầu lẽ ra phải do Sở Hoài Vương đảm nhận, vì ông là thủ lĩnh chư hầu. Thế nhưng Hạng Vũ lại vượt quyền, tự mình chia đất phong vương, sau đó mới tôn Sở Hoài Vương làm Nghĩa Đế, rồi cho ông ở một nơi gọi là Lâm Châu — tức là khu vực giáp ranh giữa Hồ Nam và Quảng Đông ngày nay, khi ấy được xem là đất man di, thường dùng để đày người có tội. Kết quả, khi Nghĩa Đế còn đang trên đường đến Lâm Châu, Hạng Vũ đã sai đại tướng dưới quyền là Anh Bố sát hại ông.
Việc này thực sự là một hành động ngu xuẩn. Bởi tuy Nghĩa Đế không có binh lực hay lãnh thổ, nhưng ông là thủ lĩnh trên danh nghĩa của tất cả chư hầu trong thiên hạ. Việc giết ông là một sai lầm chính trị nghiêm trọng, chẳng khác nào ra hiệu lệnh cho tất cả các chư hầu trong thiên hạ đứng lên chống lại mình. Lưu Bang sau này quả thực đã dựa vào lý do này để phát binh thảo phạt Hạng Vũ. Đây chính là sai lầm chính trị thứ hai của Hạng Vũ.
Sai lầm thứ ba là việc tàn sát người dân trong thành. Hạng Vũ là người rất tàn bạo. Trong Sử ký – Hạng Vũ bản kỷ có ghi chép rất nhiều hành vi bạo ngược của ông. Năm xưa khi Chương Hàm đầu hàng, hai mươi vạn quân Tần đã bị Hạng Vũ chôn sống chỉ trong một đêm. Sau đó, có một nho sinh khuyên Hạng Vũ nên dời đô về Quan Trung thay vì dựng đô ở Bành Thành, Hạng Vũ không nghe, bị nho sinh châm biếm vài câu, Hạng Vũ lập tức đem người đó nấu trong vạc lớn.
Dưới trướng Lưu Bang có một người tên là Vương Lăng, sau này làm đến chức Thừa tướng nhà Hán. Mẹ của Vương Lăng bị Hạng Vũ bắt. Hạng Vũ muốn bà khuyên con trai đầu hàng mình. Nhưng mẹ Vương Lăng vốn không ưa Hạng Vũ, cũng không muốn con phải lâm vào cảnh khó xử nên đã tự sát. Hạng Vũ vô cùng tức giận, người chết rồi cũng không tha, Hạng Vũ đã sai người nấu nát thi thể của bà. Hạng Vũ từng làm nhiều việc như thế.
Lúc này, ông đang chinh chiến ở đất Tề thì lại tiếp tục phạm phải sai lầm tương tự. Ba vị vương ở đất Tề – Giao Đông vương Điền Thị và Tế Bắc vương Điền An đều đã tử trận trong loạn lạc, Tề vương Điền Đô cũng bỏ trốn. Sau khi Hạng Vũ giết được Điền Vinh – người đang thực sự kiểm soát vùng đất Tề, lẽ ra chỉ cần đưa Điền Đô lưu vong trở về là mọi việc sẽ được giải quyết ổn thỏa. Nhưng Hạng Vũ không làm thế, mà lại bắt đầu tàn sát thành trì, đem chôn sống toàn bộ quân lính đã đầu hàng.
Từ xưa đã có câu: “Sát hàng bất tường” – giết kẻ đầu hàng là điềm gở. Sau khi giết hết quân hàng, Hạng Vũ “tuần Tề đến Bắc Hải” – dọc theo biên giới nước Tề mà tiến lên phía bắc, đi đến đâu cũng tàn sát thành trì, bắt người già yếu và phụ nữ làm tù binh. Kết quả là dân chúng đất Tề đều nổi dậy khởi nghĩa chống lại Hạng Vũ. Sử ký chép: “Tương tụ nhi phản chi” – tức là người dân tụ họp nhau lại mà phản loạn.
Điều này khiến Hạng Vũ không thể dứt điểm được chiến sự ở đất Tề. Trong khi đó, Lưu Bang đã tiến quân như chẻ tre, lần lượt chiếm được các vùng lãnh thổ của nước Ngụy, Triệu, Hàn và Vệ thời Chiến Quốc.”
