Năm 1284, quân Mông Cổ đem 50 đại vạn quân tiến đánh Đại việt. Trong tình thế lâm nguy, Hưng Đạo Vương đã viết Hịch tướng sĩ. để hiệu triệu toàn quân chống giặc, tác phẩm này nổi tiếng đến tận ngày nay. Trong Hịch tướng sĩ có nhắc đến trận chiến thành Điếu Ngư nổi tiếng, khiến Đại Hãn Mông Kha – người đứng đầu Đế Quốc Mông Cổ phải tử trận.
Trong Hịch tướng sĩ có đoạn như sau:
“Vương Công Kiên là người thế nào, tì tướng của ông ta Nguyễn Văn Lập lại là người thế nào, mà giữ thành Điếu Ngư nhỏ như cái đấu, đường đường chống lại quân Mông Kha đông đến hàng trăm vạn, khiến cho con dân nước Tống đến nay vẫn còn đội ơn sâu!”
Hịch tướng sĩ được dạy cho học sinh trung học, người Việt đều biết tác phẩm này, nhưng không mấy ai biết được Vương Công Kiên là ai, và thành Điếu Ngư nhỏ như cái đấu ấy, làm sao có thể khiến cho Đại Hãn Mông Kha – người đứng đầu Đế quốc Mông Cổ hùng mạnh phải tử trận?
Vậy vương Công Kiên là người như thế nào?
Năm 1236, quân Mông Cổ tiến đánh nhà Tống, liên tiếp chiếm được các Châu Phủ của nhà Tống. Hình hình vô cùng nguy cấp, Vương Công Kiên lúc này đang ở dưới trướng của tướng Mạnh Củng, được lệnh đến cứu viện.
Quân Mông Cổ đóng quân suốt một dải ở Chi Giang, Giám Lợi (thuộc Hồ Bắc ngày nay), họ đóng tàu bè để chuẩn bị vượt sông xuống phía nam, tiến đánh quân Tống. Vương Công Kiên nhân đêm tối đã cho quân đến đốt sạch 2.000 tàu bè, đồng thời cùng Mạnh Củng liên tiếp phá được 24 trại, khiến quân Mông Cổ phải lui chạy.
Năm 1237, Mạnh Củng cùng Vương Công Kiên trấn thủ thành Hoàng Châu, quân Mông Cổ tấn công thành này suốt hơn 1 tháng, nhưng không sao vào được, đành phải rút lui. Năm 1251, Vương Công Kiên tham gia đánh bại quân Mông Cổ giành lại phủ Hưng Nguyên (tỉnh Thiểm Tây ngày nay).
Năm 1254, Vương Công Kiên chỉ huy quân Tống đánh bại Mông Cổ ở Hợp Châu và Quảng An, rồi ông được thăng chức làm Hưng Nguyên phủ đô thống kiêm Tri Hợp Châu.
Nhận thấy cuộc chiến với Mông Cổ sẽ lâu dài, Vương Công Kiên và tì tướng Nguyễn Văn Lập đã huy động 17 vạn dân phủ ở 5 huyện, họ bắt đầu tu sửa, gia cố và xây mới thành Điếu Ngư (phía đông Hợp Xuyên, Trùng Khánh). Thành được xây trên núi thấp Điếu Ngư, diện tích 2,5 km2, phía nam sông Gia Lăng, ba mặt phía trước thành được bao bọc bởi sông nước. Vương Công Kiên chọn nơi đây xây thành, nhằm ngăn cản cuộc tấn công của quân Mông Cổ.
Tháng Giêng năm 1259, Đại Hãn Mông Kha sai hàng tướng là Tấn Quốc Bảo đến chiêu hàng, Vương Công Kiên đem ra chém đầu, ông cùng quân dân kiên quyết giữ thành. Đến tháng 6 năm 1259, tướng Mông Cổ là Uông Đức Thuần tấn công trại Mã Quân, Vương Công Kiên dẫn quân đến ứng cứu, đánh lui quân Mông Cổ.
Chỉ một tháng sau đó, Đại Hãn Mông Kha đích thân dẫn đại quân Mông Cổ tiến đánh Điếu Ngư. Quân Mông Cổ được trang bị nhiều vũ khí công thành lợi hại, trong đó có Khiêu đầu bảo (là một loại xe lầu, thường có chiều cao ngang mặt thành). Dù cho quân Mông Cổ có nhiều vũ khí công thành lợi hại, nhưng quân Tống cũng có vũ khí lợi hại giữ thành, một trong số đó là máy bắn đá.
Đại Hãn Mông Kha cùng 10 vạn quân tấn công Điếu Ngư. Trước sức mạnh của đại quân Mông Cổ, nhiều tướng Tống tỏ ra muốn hàng, nhưng Vương Công Kiên cùng phó tướng Trương Ban vẫn kiên quyết giữ thành đến cùng. Dưới sự chỉ huy của hai tướng này, quân Tống đã đẩy lui quân Mông Cổ hết lần này đến lần khác.
Sau hơn 1 tháng công thành thất bại, Đại Hãn Mông Kha cho quân sĩ 10 ngày nghỉ ngơi và chờ quân tiếp viện tới. Tuy nhiên, hai đoàn vận lương trên đường từ Trường An và Phù Phong của quân Mông Kha đều bị tập kích, lương thực bị đốt sạch. Đại Hãn Mông Kha cả giận, lại cho điều thêm quân lương tới, và lần này, đội vận lương có đại quân đi theo bảo vệ.
Lúc này, việc chuyển lương tới nơi phải mất 10 ngày, trong khi số lương thực còn lại chỉ đủ cho quân Mông Cổ dùng trong 3 ngày. Chính vì thế, Mông Kha quyết định dốc toàn lực cho một cuộc chiến lớn, quyết đánh chiếm thành Điếu Ngư trong 3 ngày.
Kỵ binh Mông Cổ lại bắt đầu công thành. Quân trong thành dùng lôi tiễn, máy bắn đá bắn ra như mưa, khiến quân Mông Cổ tử trận từng lớp. Nhưng lớp kỵ binh phía sau lại tiến lên, họ anh dũng thiện chiến. Khi đến cách thành 100 trượng thì lập thành trận thế. Bộ binh đem theo khiên che chắn lớp lớp tiến đến chân thành. Phía sau, các loại vũ khí chuyên dùng để phá thành cũng liên tục bắn vào thành Điếu Ngư.
Trong thành Điếu Ngư, máy bắn đá và nỏ bắn ra như mưa, khiến quân Mông Cổ tử trận liên tục, quân Mông Cổ không sao tiến được, đành phải rút lui. Nhưng đúng lúc này, Đại Hãn Mông Kha đích thân xông tới, ông lệnh cho đánh trống trận dồn dập, quân Mông Cổ lại dàn trận xông lên, bộ binh bắc thang leo lên thành. Trên thành, quân Tống cho gỗ đá lăn xuống, ngăn quân Mông Cổ dùng thang leo lên. Trận chiến diễn ra vô cùng khốc liệt. Quân Mông Cổ liên tiếp 10 đợt công thành, nhưng vẫn không thành công.
Đại Hãn Mông Kha đích thân cưỡi ngựa, dẫn quân công thành. Sĩ khí quân Mông Cổ đại tăng, như muốn liều mạng xông lên. Tuy nhiên, máy bắn đá trong thành Điếu Ngư bắn ra như mưa. Đại Hãn Mông Kha bị trúng đá, tử trận ngay tại chỗ trên chiến trường. Quân Mông Cổ thất kinh, đành phải lui quân.
Chiến công tiêu diệt được Đại Hãn Mông Kha không chỉ ảnh hưởng đến cuộc chiến ở thành Điếu Ngư, mà còn ảnh hưởng đến toàn cuộc chiến giữa Mông Cổ và Đại Tống. Truyền kỳ này đã lan tỏa ra khắp thế giới ở những nơi có vó ngựa quân Mông Cổ đi qua. Thế là các cuộc tiến quân của Mông Cổ ở khắp nơi đều phải dừng lại, kế hoạch tiến quân sang châu Phi cũng phải dừng lại. Vì Đại Hãn Mông Kha tử trận bất ngờ, một cuộc nội chiến trong nội bộ Mông Cổ nhằm giành ngôi Đại Hãn đã bắt đầu khởi động.
Cuối năm 1259, đầu năm 1260, quân Mông Cổ tiếp tục đánh nhà Tống, liên tiếp đánh phá các thành, tin tức bại trận liên tục báo về Kinh thành nhà Tống.
Hữu thừa tướng nhà Tống là Giả Tự Đạo được lệnh thống lĩnh quân Tống để chống Mông Cổ. Vương Công Kiên cùng các tướng hiến kế chống giặc cho Giả Tự Đạo, nhưng ông ta không nghe, mà lại cho người đến doanh trại quân Mông Cổ để xưng thần cắt đất, mong cho quân Mông Cổ rút lui. Tuy nhiên, Hốt Tất Liệt không đồng ý, mà quyết muốn tiến binh tiêu diệt nhà Tống. Cũng có lẽ là để báo mối thù năm xưa.
Giả Tự Đạo vì không nghe lời các tướng mà muốn xưng thần cắt đất cho quân Mông Cổ, nên mâu thuẫn giữa các tướng với Giả Tự Đạo tăng lên.
Nhưng đúng lúc này, A Lý Bất Ca được sự ủng hộ của quần thần, đã lên ngôi Đại Hãn. Hốt Tất Liệt nghe tin, quyết định rút về để tranh ngôi Đại Hãn, ông nhanh chóng nghị hòa với Giả Tự Đạo rồi lui quân ngay.
Giả Tự Đạo về kinh trong ca khúc khải hoàn, ông ta tâu lên Triều đình tin thắng trận mà dấu nhẹm việc nghị hòa. Vua Ý Tông mừng lắm, phong Tự Đạo làm Thiếu phó, Hữu thừa tướng nhập triều, bách quan phải vái chào.
Lúc này, Giả Tự Đạo bèn trả thù các tướng đã từng mâu thuẫn với hắn trước kia, nhiều tướng bị cho đi đày, hoặc vì uất ức mà chết. Vương Công Kiên bị điều vào kinh thành rồi được bổ nhiệm sang Tri Hòa Châu.
Năm 1264, cuộc tranh giành ngôi Đại Hãn kết thúc, Hốt Tất Liệt chiến thắng, lên ngôi Đại Hãn. Ông tiếp tục tấn công nước Tống, thành Điếu Ngư lại một lần nữa lại đứng trước cơn sóng dữ.
Vương Công Kiên lập tức xin được trở lại Hợp Châu, cùng quân trấn giữ thành Điếu Ngư, nhưng không được đồng ý, sau đó ông uất ức mà qua đời. Cũng có tài liệu cho rằng chính Giả Tự Đạo đã tìm cách bức khiến Vương Công Kiên phải chết.
Vương Công Kiên mất, phó tướng là Trương Ban trấn thủ Hợp Châu, đóng quân ở thành Điếu Ngư. Ông cùng quân sĩ trong thành đã anh dũng hết lòng ngăn đại quân Mông Cổ. Không chỉ thế, Trương Ban cũng nhiều lần cho quân tới chi viện cho quân ở Trùng Khánh, đẩy lui quân Mông Cổ, khiến bức tường phòng thủ này không thể xâm phạm.
Suốt mấy năm liền tấn công mà không chiếm được Hợp Châu, đến năm 1267, quân Mông Cổ phải theo đường khác tiến vào Trung Nguyên, “thành Điếu Ngư nhỏ như cái đấu” vẫn hiên ngang trước cơn sóng giữ.
Năm 1275, đại quân Mông Cổ tiến đánh Trùng Khánh, Trương Ban cho quân từ Hợp Châu đến giải vây cho Trùng Khánh, qua một trận chiến quyết liệt, đã đánh lui quân Mông Cổ. Quân Mông Cổ cho quân liên tục tiến đánh thành Điếu Ngư, Trương Ban cùng toàn quân dốc sức, liều mạng giữ thành. Quân Mông Cổ lần nào tiến đánh cũng phải lui quân. Đến năm 1278, trong một cuộc chiến ác liệt, Trương Ban đã anh dũng tử trận..
Triều đình cử Vương Lập lên thay, trấn thủ Hợp Châu. Khi quân Mông Cổ tiến đến, Vương Lập cùng các tướng khác mở toang cổng thành, đầu hàng quân Mông Cổ. Đến năm sau, tức năm 1279, nhà Tống cũng bị diệt.
Quân Mông Cổ dù chinh phạt khắp nơi từ châu Á sang tận châu Âu, nhưng đứng trước “thành Điếu Ngư nhỏ như cái đấu”, họ đã phải mất 19 năm mới chiếm được. Bắt đầu từ năm 1259, khi Vương Công Kiên đẩy lùi quân Mông cổ, khiến Đại Hãn Mông Kha tử trận, cho đến tận năm 1278, lúc Trương Ban cùng các binh sĩ quả cảm chiến đấu đến tận hơi thở cuối cùng. Tiếc thay, khí số nhà Tống đã tận, các tướng sau này không còn muốn chống giặc, nên đã mở cổng thành đầu hàng.
Thành Điếu Ngư được các nhà sử học châu Á và châu Âu quan tâm, được mệnh danh là “nơi bẻ roi của Thượng Đế” do roi là dấu hiệu chỉ huy của Đại Hãn Mông Kha.
Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong các tập tiếp theo.
