Xuân thu Chiến quốc (54) Chính biến của nước Tề, nhà họ Khương mất Ngôi, nhà họ Điền lên thay

Tác giả: Thiên Phong | Cập nhật: 10/06/2024

Nước Tề ban đầu là họ Khương nắm giữ việc cai trị, đó chính là con cháu của Khương Tử Nha. Sau này, họ Điền thay họ Khương. Khởi thủy của sự việc này bắt đầu từ năm Tề Hoàn công thứ 14 (đó là năm 671 TCN). Khi đó, một vị công tử nước Trần là Trần Hoàn đến nước Tề để tránh nội loạn ở cố quốc. Trần Hoàn đổi thành họ Điền, gọi là Điền Hoàn. Trong “Sử ký – Điền Hoàn thế gia” có ghi chép lại sự việc này với đại ý như sau: Điền Hoàn sau khi đến nước Tề, người dân nước Tề lúc đó vẫn sống bình an vô sự, không xảy ra biến cố gì, Điền Hoàn chỉ làm một vị Đại phu ở nước Tề.

Nước Tề qua thời gian dần dần suy yếu, đến cuối thời Xuân Thu thì xuất hiện một vị quân vương là Tề Cảnh công. Tề Cảnh công là một vị quân vương khá anh minh, ông có hai đại thần rất nổi tiếng. Người thứ nhất là đại tướng Tư Mã Nhương Thư. Vị đại thần này nổi tiếng đến mức trong “Sử ký” có hẳn một chương viết về ông, đó là “Tư Mã Nhương Thư liệt truyện”. Vị đại thần thứ hai là Tướng quốc Yến Tử. Ở tập trước chúng ta có đề cập đến “Quản Yến liệt truyện”, “Quản” là Quản Trọng, còn “Yến” ở đây chính là Yến Tử.

Thời kỳ Tề Cảnh công, có Đại tướng Tư Mã Nhương Thư và Tể tướng Yến Tử phò tá, ông cai trị nước Tề rất tốt. Nhưng sau này, ông lại tin những lời gièm pha, nên cắt chức Tư Mã Nhương Thư. Tư Mã Nhương Thư không lâu sau thì tạ thế. Sau đó, Yến Tử cũng qua đời. Lúc đó Tề Cảnh công lớn tuổi rồi, lại mất đi hai vị trọng thần, thêm vào đó lại tin dùng gian thần, nên nước Tề rơi vào hoàn cảnh không thể cứu vãn. Những năm còn sống, Yến Tử cũng từng nhắc nhở Tề Cảnh công rằng cần phải tiết kiệm. Nhưng Tề vương không những không nghe, trái lại còn sinh hoạt rất xa xỉ.

Đại phu nước Tề khi ấy là Điền Khất, là cháu đời thứ sáu của Điền Hoàn, ông đã làm một việc rất được lòng bách tính. Đó chính là khi bách tính tới mượn lương thực thì ông đong bằng đấu lớn, còn khi người dân hoàn trả thì lại dùng đấu nhỏ. Do đó, lòng dân thiên hạ dần dần quy về họ Điền. Sau này con trai của Điền Khất là Điền Thường, cũng làm giống như cha mình, cũng là “khi cho mượn thì dùng đấu lớn, khi nhận lại thì dùng đấu nhỏ”.

Trong những phần trước, chúng tôi có nhắc đến Điền Thường. Học trò của Khổng Tử là Tử Cống từng đến du thuyết ở nước Tề. Tử Cống nói với Điền Thường là hãy khuyên Tề vương đánh nước Ngô, chứ đừng nên đánh Lỗ. Bởi vì thực lực nước Ngô khi đó đang mạnh, nước Tề đánh Ngô sẽ khiến thế lực các Đại phu khác ở nước Tề hao tổn, khi ấy Điền Thường là người được lợi. 

Sau này, thế lực của Điền Thường càng ngày càng lớn. Ông lấy lòng dân theo cách phụ thân đã làm, “khi cho mượn dùng đấu lớn, khi nhận lại dùng đấu nhỏ”. Đồng thời, Điền Thường cũng thiết lập quan hệ ngoại giao hữu hảo với các nước khác.

Sau khi Điền Thường mất, con trai Điền Bàn kế vị. Khi Điền Bàn làm Đại phu nước Tề thì đã manh nha phát sinh sự việc “tam gia phân Tấn”. Tức là năm 403 TCN, nước Tấn bị chia làm ba, Chu Thiên tử phong họ cho Hàn, họ Triệu, họ Ngụy thành Chư hầu. 

Lúc ấy, cháu của Điền Bàn là Điền Hòa cảm thấy đây là thời cơ chín muồi để thay thế họ Khương mà cai quản nước Tề. Năm Tề Khang công thứ 19, tức là năm 386 TCN, Điền Hòa nhận sắc lệnh của Chu Thiên tử, trở thành quân vương nước Tề, thay cho hậu duệ của Khương Tử Nha mà cai quản vùng đất ấy. Điền Hòa là cháu đời thứ mười của Điền Hoàn, nghĩa là họ Điền đã chuẩn bị thực lực trong mười đời, gần 300 năm, để có thể thay thế họ Khương mà quản lý nước Tề.

Kể từ đây, nước Tề không còn do hậu nhân của Khương Tử Nha cai quản, mà thay bằng gia tộc nhà họ Điền.

Về sự việc “họ Điền thay họ Khương cai quản nước Tề”, chúng ta thấy có ba nguyên nhân như sau. Đầu tiên là do quân vương nước Tề không coi sóc chuyện quản lý quốc gia. Ví như Tề Cảnh công không nghe lời khuyên can của Tể tướng Yến Tử, ông sinh hoạt hoang phí, thêm vào đó, luật lệ nước Tề lại hà khắc. Hà khắc đến mức độ nào? Trong “Tả truyện – Chiêu công tam niên” có ghi lại cảnh nước Tề thời đó như sau: “Những đô thị nước Tề, người bán giày nghèo túng, còn người bán chân giả lại giàu có”. 

Chính là nước Tề khi đó hình pháp hà khắc, đến nỗi người bị hình phạt chặt chân quá nhiều, nên người bán giày dép thì không bán được, còn người bán chân giả thì “ăn nên làm ra”.

Quốc vương đã đối xử tàn bạo với bách tính như thế, đương nhiên không thể trách lòng dân hướng về nhà họ Điền, đều là do bản thân người đứng đầu làm chuyện sai trái, không chú trọng nền chính trị nhân đức. Đây là nguyên nhân thứ nhất khiến “họ Điền thay Tề”.

Nguyên nhân thứ hai là do Thiên tử nhà Chu. Bởi vì nếu Chu Thiên tử không phong Chư hầu cho ba nhà Hàn – Triệu – Ngụy, thì nhà họ Điền cũng không có dã tâm muốn thay họ Khương mà cai quản nước Tề. Trong “Sử ký – Điền Kính Trọng Hoàn thế gia” có ghi lại với đại ý rằng: Điền Hòa âm thầm thỉnh cầu Ngụy Văn Hầu, là hãy thay mặt ông nói với Chu Thiên tử phong mình làm Chư hầu, kết quả Chu Thiên tử đồng ý luôn. Có lẽ Chu Thiên Tử cũng thấy rằng họ Khương không còn hy vọng, bách tính lầm than, mà họ Điền đang rất được lòng dân.

Nguyên nhân thứ ba là do định số, năm Tề Hoàn công thứ 14, công tử nước Trần là Trần Hoàn chạy đến nước Tề, sau đó đổi tên thành Điền Hoàn. Khi Điền Hoàn sinh ra, có người đã bói cho ông, nói rằng tương lai ông sẽ thay thế quân vương của một nước. Nhưng dự đoán này không đúng trên thân ông, mà ứng nghiệm đối với hậu duệ đời thứ mười của ông là Điền Hòa. Tuy là như vậy, nhưng về kết quả cuối cùng thì họ Điền vẫn thay họ Khương mà quản lý nước Tề.

Và thế là nước Tề rộng lớn kia, từ đây đã không còn do nhà họ Khương quản lý, mà đã thuộc về nhà họ Điền. Vẫn là cùng một nước, nhưng tôn thất đã đổi khác. Đây là một cuộc thay thế ngôi vua không đổ máu.

Vậy nhà họ Điền sẽ quản lý nước Tề như thế nào? Chúng tôi sẽ kể tiếp câu chuyện trong tập tiếp theo, cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.

Đọc thêm:

Bình luận

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}