Năm 311 TCN, nước Tần phái sứ giả đến nước Sở giảng hòa. Sứ giả nói: “Thực ra nước Tần chúng tôi muốn thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Sở, chúng tôi sẽ không đánh Sở nữa. Nước Tần có thể đem nửa phần đất Hán Trung giao lại cho Sở, hai nước chúng ta thiết lập liên minh. Như thế được không?”.
Sở Hoài vương nói: “Ta không cần cái vùng đất ấy, ta chỉ muốn Trương Nghi thôi. Ngươi hãy đem Trương Nghi tới cho ta”.
Trương Nghi nghe được tin đó từ sứ giả, ông nói với Tần vương rằng mình muốn đến Sở. Tần vương giật mình vì cái tên to gan này, ông nói: “Không được, ngươi sẽ bị giết đấy”.
Nhưng Trương Nghi lúc này rất quả quyết, nói rằng Sở Hoài vương không thể giết ông bởi vì hai lý do.
Ông nói với Tần vương: “Thứ nhất, nước Sở rất sợ nước Tần, Trương Nghi lại là đại thần được Tần vương sủng ái. Thứ hai, thần có hai tấm khiên bảo hộ. Sở vương rất tin tưởng và sủng ái hai người, người thứ nhất là đại thần Cận Thượng, người thứ hai là mỹ nhân Trịnh Tụ, đối với hai người này, thần có thể thu xếp được. Chỉ cần họ mở miệng, Sở vương sẽ nghe theo, cho nên thần không sợ nguy hiểm”.
Sau khi đến nước Sở, Sở Hoài vương nhìn thấy Trương Nghi liền nổi trận lôi đình, vì trước đó Trương Nghi dám lừa mình. Ông sai người tống Trương Nghi vào ngục, chờ ngày xử tử.
Nhưng trước đó, trương Nghi đã điều tra và biết được Trịnh Tụ là mỹ nhân mà Sở Hoài vương sủng ái. Ông đã sắp xếp một thân tín. Khi Trương Nghi vừa bị tống vào ngục, người của Trương Nghi lập tức tìm đến Trịnh Tụ rồi nói:
“Trương Nghi đã bị tống vào ngục rồi, mà Trương Nghi lại là sủng thần của Tần vương. Nếu nước Sở giết Trương Nghi, Tần vương sẽ vô cùng đau khổ. Để cứu Trương Nghi, Tần vương đã chuẩn bị hai điều kiện. Thứ nhất là cắt thành Thượng Dung giao cho nước Sở, để Sở vương bớt giận. Thứ hai là Tần vương sẽ tiến cống một vài mỹ nữ cho Sở vương. Vốn dĩ con gái nước Tần rất đẹp, nếu mỹ nữ đó đến được nước Sở, chẳng phải người như nàng sẽ bị thất sủng sao?”.
Trịnh Tụ nghe xong liền tin ngay. Nàng thầm nghĩ cách để cứu Trương Nghi. Nàng đã nghĩ ra một cách. Đang ngủ đến nửa đêm, nàng liền tỉnh dậy rồi khóc lớn. Sở Hoài vương cảm thấy hoang mang, không biết vì sao người đẹp của mình lại khóc.
Trịnh Tụ nói: “Trương Nghi là danh sĩ trong thiên hạ, Tần vương lại vô cùng coi trọng ông ta. Hiện nay nước Sở chúng ta đánh nhau với Tần, xuất binh trận nào là bại trận đó. Nếu chúng ta giết Trương Nghi, Tần vương sẽ rất tức giận, sẽ đem quân đánh nước Sở chúng ta, thiếp e rằng nước Sở rồi sẽ có họa vong quốc, tông miếu chúng ta sao có thể bảo vệ được đây, cho nên thiếp vô cùng lo lắng. Trương Nghi vì sao phải lừa ngài? Bởi lúc ấy ông ta phục vụ nước Tần, do đó mới lừa đại vương. Nếu ngài đối xử tốt với Trương Nghi thì sẽ khiến ông ta trung thành với ngài, Trương Nghi khi đó liệu có lừa ngài nữa chăng? Ông ta sẽ tận trung với ngài như đã tận trung với Tần vương vậy”.
Sở Hoài vương vốn dĩ hồ đồ, thấy người đẹp khóc vậy thì càng rối bời hơn. Thế là ngày hôm sau, ông thả Trương Nghi ra. Không những thả ra mà còn mời Trương Nghi dùng cơm, cùng Trương Nghi nói chuyện. Nhân cơ hội này, Trương Nghi nói ra một đôi lời. Đây là lần đầu tiên ông nói về chủ trương liên hoành của mình.
Đoạn lời của Trương Nghi rất dài và trong đó có nhiều thành ngữ mang điển tích điển cố, chúng tôi sẽ chỉ tóm tắt đại ý như sau: Trương Nghi thuyết phục nước Sở kết thành đồng minh với nước Tần.
Trương Nghi đã dùng mưu thuật gian xảo để lừa Sở Hoài vương, không cắt đất cho Sở quốc, thêm vào đó còn khiến quốc gia này đoạn tuyệt liên minh với nước Tề. Sau khi nước Tần hai lần đánh bại nước Sở, ông lại mạo hiểm đến nước Sở, lợi dụng bề tôi và người đẹp được Sở Hoài vương sủng ái là Cận Thượng và Trịnh Tụ, để thuyết phục nước Sở gia nhập sách lược hợp tung. Sở Hoài vương lại bị Trương Nghi lừa lần thứ hai.
Trương Nghi sau khi thuyết phục Sở vương xong, ông lại đi du thuyết ở các nước Chư hầu khác. Đầu tiên ông đến nước Tề. Ông nói với Tề vương rằng: “Thần thấy hiện tại nước Tần vô cùng cường thịnh, nếu ngài không liên minh với nước Tần, thì nước Tần bèn liên minh với các nước khác để đánh nước Tề của ngài. Ngài biết điều đó chứ? Nước Hàn đã cắt nhượng Nghi Dương, nước Triệu cắt vùng Hà Gian, còn nước Ngụy cắt vùng Hà Ngoại giao cho Tần, hiện tại Tam Tấn đều cắt đất của họ để hối lộ nước Tần rồi. Sau khi Tam Tấn liên minh với Tần, nếu Tam Tấn lại cùng với nước Tần mang binh đi đánh nước Tề, thì tình cảnh nước Tề sẽ vô cùng nguy hiểm”. Trương Nghi nói làm Tề vương sợ quá, thế là vua Tề bèn nhanh chóng kết liên minh với nước Tần. Mặc dù vậy, những điều Trương Nghi nói đều là giả. Bởi vì vào thời xưa, thông tin truyền đi rất chậm, Tề Vương vẫn chưa biết được tình hình thực sự.
Trương Nghi sau khi thuyết phục được Tề vương, liền vội vàng lên đường đến nước khác. Trương Nghi thúc đẩy sách lược liên hoành, dù rằng ông đến mỗi nước đều có cách nói khác nhau, nhưng trung tâm là giống nhau, đó chính là sự đe dọa. Ông nói: “Ngài xem, các quốc gia kia đều liên minh với nước Tần, hiện tại nước ngài cô độc như thế, nếu họ mà tấn công thì đất nước ngài sẽ vô cùng nguy hiểm”.
Nhưng trên thực tế Trương Nghi là một kẻ dối trá. Khi đó, ông nói Tam Tấn cắt đất cho Tần, nhưng trên thực tế lại không có chuyện ấy. Đầu tiên ông đến nước Tề, đợi đến khi nước Tề liên minh với Tần, ông lại đem sự việc ấy ra để dọa các nước khác. Ông cứ đi một vòng để lừa các quốc vương như vậy. Cuối cùng, các chư hầu đều quyết định liên minh với nước Tần.
Sau này, Tề vương phát hiện, đầu tiên Trương Nghi đến nước Tề, sau đó mới đi đến Tam Tấn. Những điều hắn nói với Tề vương đều là giả, cho nên Tề vương rất căm ghét Trương Nghi vì đã dám lừa mình.
Sau khi du thuyết một vòng, Trương Nghi về lại nước Tần, nhưng trước khi về đến nơi thì Tần Huệ Văn vương đã tạ thế. Con trai của Tần Huệ Văn vương là công tử Đãng kế vị, chính là Tần Vũ vương. Tần Vũ vương là một dũng sĩ, ông đặc biệt thích đọ sức, thích thi đấu vật với người khác, giống như một võ tướng. Khi còn làm thái tử, ông đặc biệt ghét Trương Nghi, ông thấy con người Trương Nghi này là một kẻ dối trá. Tần Vũ vương là người rất thô lỗ nhưng ngay thẳng, ông rất ghét những kẻ giả dối như Trương Nghi.
Trương Nghi những là người nhanh ý, ông biết Tần Vũ vương rất ghét mình, các đại thần cũng ngày đêm nói xấu ông. Trương Nghi thấy nước Tần không thể ở lâu được, thế là ông thỉnh cầu Tần Vũ vương cho ông đến nước Ngụy. Lý do Trương Nghi đưa ra là: “Tề vương hận hạ thần đến tận xương tủy, chỉ cần thần đến nước Ngụy thì nước Tề nhất định sẽ điều quân thảo phạt nước Ngụy. Nước Tần nhân cơ hội đó mà tấn công nước Hàn. Sau khi đánh bại nước Hàn, quân Tần có thể thông qua lá chắn nước Hàn và tiến vào đô thành của Chu Thiên tử. Từ đó, nước Tần có thể ‘dựa vào Thiên tử để mệnh lệnh chư hầu”, thành tựu vương nghiệp”.
Năm 310 TCN, Trương Nghi rời Tần đến Ngụy, tin tức này liền đến được Tề vương, nước Tề lập tức đem quân tấn công nước Ngụy. Ngụy vương lập tức gọi Trương Nghi và nói rằng: “Ngươi xem, sau khi ngươi đến đây thì mang đến cho ta bao nhiêu là rắc rối”.
Trương Nghi nói: “Vấn đề này rất dễ giải quyết thôi, thần phái người đến nước Tề nói một chút, họ sẽ không phát binh đánh ngài đâu”.
Trương Nghi phái thủ hạ đến tìm Tề vương, người ấy nói rằng: “Thưa Tề vương, tôi kiến nghị là ngài không nên đánh nước Ngụy. Bởi vì nếu nước Tề của ngài tấn công nước Ngụy, thì nước Tần sẽ nhân cơ hội đó mà công hạ được nước Hàn, họ sẽ ‘dựa vào Thiên tử để mệnh lệnh thiên hạ’, thành tựu bá nghiệp. Ngài cũng là Chư hầu của Chu Thiên tử, chẳng phải nước Tề của ngài sẽ bị nước Tần ‘mệnh lệnh’ sao?”.
Sau khi Tề vương nghe xong liền không dám động binh với nước Ngụy nữa. Trương Nghi bình yên sống ở quê nhà nước Ngụy. Năm tiếp theo, tức năm 309 TCN, Trương Nghi lâm bệnh rồi mất.
Đến thời điểm này, hai đại diện của Tung hoàng gia là Tô Tần và Trương Nghi đều đã qua đời. Sau này, còn có một số người làm du thuyết như: Công Tôn Diễn, Tô Đại, Tô Lệ… họ đều là những người du thuyết có tiếng trong thời kỳ Chiến Quốc.
Tô Tần và Trương Nghi đều là những người có tài năng vô cùng xuất chúng. Nhưng họ không dùng tài năng đó để lo cho bách tính thiên hạ, mà lại dùng để đạt được công danh, lợi lộc. Chỉ với hai người, với hai cái lưỡi, đã có thể thao túng cục diện của các nước chư hầu trong thời chiến quốc.
Trong “Tư trị thông giám” có ghi lại một đoạn lời của Mạnh Tử. Có người hỏi Mạnh Tử rằng: “Hai người là Công Tôn Diễn và Trương Nghi, hễ tức giận thì các quốc gia khác phát sinh chiến tranh. Còn nếu họ không muốn các nước đánh nhau, họ chỉ nói một chút thì các nước sẽ hòa bình. Người ôm giữ năng lực lớn như vậy có được tính là đại trượng phu chăng?”.
Mạnh Tử đáp: “Thế nào gọi là đại trượng phu? Đại trượng phu nên ở vị trí đúng đắn, làm việc chính nghĩa. Người như vậy, lúc hiển đạt có thể kiêm tế thiên hạ, lúc nghèo khó cũng cẩn thận giữ gìn nhân phẩm. Người đạo đức như thế mới gọi là đại trượng phu”.
“Phú quý không thể phóng túng, bần tiện không thể biến chất, uy vũ không thể khuất phục, đây mới gọi là đại trượng phu”. Công Tôn Diễn và Trương Nghi tuy có năng lực, nhưng họ lấy năng lực để phục vụ cho bản thân, cho nên theo lời của Mạnh Tử, họ không được tính là đại trượng phu.
Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, hẹn gặp lại bạn trong những tập tiếp theo.
