Năm 318 TCN, liên minh sáu nước là Sở – Hàn – Triệu – Ngụy – Yên đã tấn công nước Tần nhưng thất bại (nước Tề khi đó có Mạnh Thường Quân dùng mưu nên tránh được cuộc chiến). Cũng trong năm đó, người đề xướng hợp tung là Tô Tần bị thích sát vong mạng. Thất bại của các nước hợp tung lúc này khiến nước Tần nhìn thấy cơ hội, để có thể dùng kế phản gián với các Chư hầu còn lại. Thế là quân Tần mới xuất binh khỏi ải Hàm Cốc, bắt đầu con đường chinh phạt sáu nước để thống nhất thiên hạ.
Năm 317 TCN, nước Tần xuất binh ra khỏi ải Hàm Cốc, tấn công nước Hàn và Triệu. Nước Tần đã tiêu diệt 8 vạn quân của hai nước Hàn – Triệu, giành được thắng lợi rất lớn. Tiếp theo đó, đã có một cuộc tranh luận rất lớn ở trong nước Tần lúc bấy giờ, đó là nước Tần nên có hành động quân sự gì tiếp theo?
Trương Nghi đưa ra chủ trương rằng: “Nước Hàn không có núi cao sông sâu để làm phòng tuyến bảo hộ, thêm vào đó, nếu chúng ta có quan hệ ngoại giao tốt với nước Ngụy, thì nước Hàn sẽ nhanh chóng bị đánh bại thôi. Nước Hàn bị diệt rồi, Chu Thiên tử sẽ mất đi hàng rào phòng hộ, như vậy quân đội nước Tần có thể tiến vào đô thành nhà Chu và lấy đi cửu đỉnh truyền quốc. Thêm vào đó, chúng ta còn có thể cậy Thiên tử để hiệu triệu thiên hạ”.
Chúng ta biết rằng “cậy Thiên tử để lệnh Chư hầu” là câu nói của Tào Tháo thời Tam quốc, nhưng trên thực tế, ý tưởng đó ban đầu là của Trương Nghi thời Chiến Quốc.
Nhưng tướng quân Tư Mã Thác cho rằng: hiện tại không nên tấn công nước Hàn và vương thất nhà Chu, mà là nên tấn công nước Thục.
Tướng quân Tư Mã Thác chính là ông tổ 9 đời của Tư Mã Thiên, mà Tư Mã Thiên chính là người viết sử ký nổi tiếng.
Thời điểm đó, khi biện luận, Tư Mã Thác đã nói một câu rất hay, rất nổi tiếng. Ông nói: “Một quốc gia nếu muốn cường đại, ắt phải mở rộng biên cương. Nếu muốn tăng cường sức mạnh quân sự, ắt phải khiến dân chúng nơi đó giàu có. Nếu một quân vương muốn thành tựu bá nghiệp, ắt phải có đạo đức thuần hậu. Nếu biên cương quốc gia của ngài đã rộng rồi, dân chúng đã giàu có rồi, đạo đức của ngài cũng thuần hậu, thế thì ngài không muốn thành tựu nghiệp vương bá cũng không được. Hiện tại, tuy rằng vương thất nhà Chu có suy yếu, nhưng thiên hạ vẫn gọi Chu Thiên tử là vương. Chúng ta hễ tiến đánh vương thất nhà Chu, thì sẽ làm lòng dân phẫn nộ, những quốc gia còn lại sẽ liên hợp kháng Tần, nước Tần khi đó sẽ vô cùng nguy hiểm”.
Thần kiến nghị hiện nay nên tấn công nước Thục. Chúng ta đánh Thục vì nguyên nhân sau. Thứ nhất, nước Thục rất dễ đánh, thực lực quân sự của họ rất yếu. Thứ hai, quân vương nước Thục vô cùng bạo ngược, không khác gì vua Kiệt vua Trụ năm xưa, chúng ta đánh chính là chúng ta chiếm được đạo lý. Thứ ba, đất đai nước Thục rất rộng lớn, sau khi đánh hạ nơi đây, nước Tần sẽ thu được rất nhiều của cải.
Đánh lấy một nước mà thiên hạ không cho rằng chúng ta bạo ngược, lấy được vùng đất lớn mà thiên hạ không cho chúng ta là tham, chúng ta làm một việc mà được cả danh tiếng và thực lợi. Tổn thất quân sự khi công hạ nước Thục lại rất nhỏ, mà thu được lợi ích rất lớn, người khác cũng không nói chúng ta làm chuyện tệ hại”.
Thế là Tần vương nghe theo chủ trương của Tư Mã Thác. Năm 316 TCN, nước Tần đánh chiếm nước Thục. Hai năm sau đó, nước Tần lại công hạ được nước Nghĩa Cừ. Nghĩa Cừ là quốc gia của dân tộc thiểu số, nằm ở phía tây của nước Tần. Diệt được Nghĩa Cừ không chỉ mở rộng đất đai, mà còn giải trừ đi nỗi lo của nước Tần khi đem quân về phía đông, tấn công sáu nước còn lại, bởi vì hậu phương lúc này rất vững, không có ai dám đánh lén.
Sau khi nước Tần diệt được nước Thục, biên cương của nước Tần tiếp giáp với nước Sở tăng lên rất nhiều, nước Tần giống như tằm ăn lá, cứ dần dần lấy đất của nước Sở. Nhưng còn có một vấn đề, chính là nước Sở quan hệ rất tốt với nước Tề – một nước lớn ở bờ đông, nếu nước Tần muốn “tằm ăn lá” để chiếm nước Sở, thì ắt phải ly gián quan hệ ngoại giao của hai nước này. Vậy thì nước Tần đã làm như thế nào?
Trương Nghi khi đó đang làm Tướng quốc nước Tần, nhưng vào năm 313 TCN, Trương Nghi đến nước Sở. Sở Hoài vương khi đó bổ nhiệm Trương Nghi làm Tướng quốc nước Sở. Đây là hiện tượng rất thú vị thời Chiến Quốc: Họ mời đại thần của đối thủ đến làm Tướng quốc nước mình.
Trương Nghi nói với Sở Hoài vương rằng: “Tần vương rất quan tâm đến ngài, Trương Nghi tôi đây rất muốn hầu cận ngài, nhưng tôi có một nghi ngại, nước Tần chúng tôi rất ghét nước Tề, nhưng nước Sở lại có quan hệ với nước Tề tốt như thế. Chi bằng chúng ta làm một thỏa thuận, chỉ cần nước Sở cắt đứt quan hệ ngoại giao với nước Tề, chúng tôi nguyện ý trả lại những vùng đất đã chiếm giao lại cho nước Sở. Vùng đất Thương Ư ấy rộng khoảng 600 dặm vuông”.
Sở vương nghe xong lấy làm vui thích lắm. Sở Hoài vương không chỉ bổ nhiệm Trương Nghi làm Tướng quốc, mà còn ngày ngày cùng Trương Nghi uống rượu. Lúc uống rượu, Sở Hoài vương gặp ai cũng nói: “Ta ngay lập tức sẽ thu hồi lại vùng đất Thương Ư, khắp 600 dặm rồi”. Các đại thần cảm thấy mơ hồ, không biết chuyện gì đang xảy ra, nhưng họ vẫn chúc mừng Sở Hoài vương .
Chỉ có một người biểu lộ sự bi ai đối với Sở Hoài vương, người này là Trần Chẩn. Sở Hoài vương hỏi: “Tại sao nhà ngươi lại có bộ dạng như đưa đám vậy?”.
Trần Chẩn thưa: “Đại vương hãy thử nghĩ xem, sở dĩ nước Tần ngoại giao hòa hảo với nước Sở ta, chẳng phải là vì họ sợ nước ta liên minh với nước Tề sao? Nếu liên minh nước Sở và Tề kết thúc, Tần lẽ nào còn sợ nước Sở? Đến lúc đó, họ sẽ giao lại đất cho chúng ta sao? Cho nên, tôi có một kiến nghị này, đầu tiên chúng ta lấy lại đất trước, sau đó mới đoạn đứt quan hệ ngoại giao với nước Tề. Nếu không như vậy, chúng ta cắt đứt quan hệ với nước Tề trước, nước Sở sẽ suy yếu; sau đó nếu nước Tần lại không trả lại đất, chẳng phải chúng ta vừa đắc tội với nước Tề, vừa không có được đất hay sao? Đây là tổn thất rất lớn”.
Sở vương nói: “Ngươi hãy im đi. Rồi xem ta lấy lại vùng đất Thương Ư cho mà xem”.
Thế là Sở Hoài vương phái một người tên là Phùng Hầu Sửu, cho đi cùng Trương Nghi về nước Tần để thu lại đất.
Nhưng Trương Nghi rất biết cách tạo mối quan hệ. Khi ông cùng Phùng Hầu Sửu về nước Tần, hai người cùng uống rượu đàm luận, họ thân nhau như cốt nhục, mối quan hệ rất tốt đẹp. Vừa mới đến biên giới nước Tần, Trương Nghi giả vờ say rượu, ngã từ trên xe xuống, ông nói với Phùng Hầu Sửu rằng: “Chân của ta bị trẹo rồi, ta muốn nhanh chóng đi tìm người chữa trị”. Thế là Trương Nghi rời đi trước.
Phùng Hầu Sửu đến nước Tần đợi trong ba tháng, ông tìm Tần vương rồi hỏi: “Ngài có thể trả đất cho chúng tôi không”. Tần vương nói: “Chuyện này phải để Trương Nghi nói mới xong, ngươi hãy đi tìm Trương Nghi đi”. Phùng Hầu Sửu tìm Trương Nghi thì Trương Nghi cáo bệnh, không tiếp khách. Phùng Hầu Sửu ở nước Tần cảm thấy rất khó xử, ông phái người về Sở, kể lại sự tình cho Sở Hoài vương.
Sở Hoài vương ngẫm nghĩ rồi nói: “Nước Tần không giao đất cho chúng ta rồi, chính là nghi ngờ vì ta chưa cắt đứt quan hệ ngoại giao với nước Tề đây mà”. Thế là Sở Hoài vương phái một tráng sĩ tên là Tống Di, đi đến Tề quốc để lăng mạ vua Tề.
Vốn dĩ mối quan hệ giữa hai nước rất tốt, đột nhiên có một người đến lăng mạ vua Tề, làm Tề vương rất tức giận. Thế là Tề vương giao ước với nước Tần để cùng nhau đánh hạ nước Sở. Khi Tề vương phái sứ giả đến nước Tần, Trương Nghi biết rằng gian kế của ông đã thành công.
Trương Nghi lúc này mới đến gặp Phùng Hầu Sửu rồi nói: “Tại sao ngài còn ở đây, sao ngài không trở về?”. Phùng Hầu Sửu ngạc nhiên đáp: “Tôi đang đợi để nước Tần trả lại 600 dặm đất Thương Ư cho nước Sở chúng tôi”.
Trương Nghi nói: “Ngài có lầm lẫn gì chăng? Đất đai là của chúng tôi, mỗi tấc đất đều là mồ hôi xương máu của binh sĩ nước Tần, sao có thể vô duyên vô cớ giao cho nước Sở một khoảng đất lớn như vậy được?”.
Phùng Hầu Sửu lập tức cứng họng. Khi đó, ông biết rằng mình đã mắc lừa Trương Nghi, nên rất tức giận. Ông về lại nước Sở, đem tất cả sự tình nói lại cho Sở Hoài vương, Sở Hoài vương cũng vô cùng tức giận.
Tức giận vì bị Trương Nghi lừa gạt, Sở Hoài vương quyết định xuất binh đánh Tần. Khi đó, Trần Chẩn đến trước mặt Sở vương rồi nói: “Hiện tại thần có thể mở miệng được chưa?”. Lúc này Sở Hoài vương mới biết rằng Trần Chẩn là người rất có hiểu biết. Sở Hoài vương đồng ý, rồi lắng nghe Trần Chẩn.
Trần Chẩn nói: “Hiện tại tuyệt đối không thể tấn công nước Tần. Đầu tiên, chúng ta đánh không lại nước Tần, thực lực quân sự nước ta không thắng được nước họ, nếu đánh chỉ chuốc lấy thất bại mà thôi. Nếu trước đây chúng ta liên minh với nước Tề, thì khi nước Tần tấn công, liên minh hai nước còn nắm được ưu thế, còn hiện nay chúng ta không có chút gì cả. Đất cũng không, liên minh với Tề cũng không.
Dù thế nào đi nữa thì chúng ta đã đắc tội với nước Tề rồi. Chúng ta sẽ cắt một thành trì giao cho nước Tần, sau đó Sở cùng Tần liên hiệp đánh Tề. Tuy chúng ta mất một thành trì, nhưng khi công hạ được nước Tề, chúng ta sẽ thu lại được nhiều thành trì hơn nữa”.
Đây là kết sách rất hay, nhưng không hợp đạo lý. Sở Hoài vương còn có lương tâm, ông nói: “Đắc tội với chúng ta là nước Tần, tại sao chúng ta lại đi đánh Tề”. Ông không đồng ý với kế sách của Trần Chẩn.
Năm 312 TCN, Sở và Tần xảy ra một trận đại chiến, nước Sở thua to, đại tướng quân nước Sở là Khuất Cái tử trận, mất đi hơn 70 viên tướng và 8 vạn binh sĩ. Không chỉ mất cả tướng lẫn sĩ, nước Sở còn mất đi vùng đất Hán Trung rộng lớn.
Thua trận này, Sở Hoài vương càng thêm giận, ông bèn dốc đại binh quyết chiến với Tần ở Lam Điền. Nhưng kết quả vẫn là nhận thất bại. Nước Hàn và nước Ngụy nghe nói nước Sở bại trận, bèn nhân lúc nước Sở khó khăn, hai nước bèn xuất binh đánh Sở nhằm chiếm chút lợi thế. Sở Hoài vương nghe vậy liền không muốn xuất binh đánh Tần nữa, ông đem quân về trấn thủ, đại quân hai nước Hàn – Ngụy nghe tin cũng rút binh.
Năm 311 TCN, nước Tần phái sứ giả đến nước Sở giảng hòa. Sứ giả nói: “Thực ra nước Tần chúng tôi muốn thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Sở, chúng tôi sẽ không đánh Sở nữa. Nước Tần có thể đem nửa phần đất Hán Trung giao lại cho Sở, hai nước chúng ta thiết lập liên minh. Như thế được không?”.
Sở Hoài vương nói: “Ta không cần cái vùng đất ấy, ta chỉ muốn Trương Nghi thôi. Ngươi hãy đem Trương Nghi tới cho ta”.
Trương Nghi nghe được tin đó từ sứ giả, ông nói với Tần vương rằng mình muốn đến Sở. Tần vương giật mình vì cái tên to gan này, ông nói: “Không được, ngươi sẽ bị giết đấy”. Nhưng Trương Nghi lúc này rất quả quyết muốn đi, Tần vương cũng đành đồng ý.
Vậy Trương Nghi có thoát chết được không, chúng tôi sẽ kể tiếp câu chuyện trong tập sau. Cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.
