Sau khi Võ Mị được phong làm Chiêu Nghi, hậu cung dần dần nổi sóng. Trên bề mặt thì vẫn yên bình, nhưng những cơn sóng ngầm dữ dội đang được khởi động. Võ Chiêu Nghi chính là Võ Tắc Thiên sau này.
Khi ấy, trung thư xá nhân Lý Nghĩa Phủ vốn là kẻ gian trá xảo quyệt. Trưởng Tôn Vô Kỵ rất ghét ông ta và chuẩn bị cho giáng chức xuống làm quan địa phương. Chiếu thư còn chưa ban xuống thì Lý Nghĩa Phủ đã nghe phong thanh, bèn hỏi Vương Đức Kiệm xem phải làm thế nào.
Vương Đức Kiệm bày kế: “Hiện nay hoàng thượng muốn lập Võ Chiêu nghi làm hoàng hậu, nhưng trong triều không ai ủng hộ. Nếu ông chủ động dâng lời đề nghị việc này, ắt sẽ chuyển nguy thành an”.
Lý Nghĩa Phủ lập tức nghe theo kế này, ông ta dâng biểu xin lập Võ Chiêu Nghi làm hoàng hậu. Đường Cao Tông biết chuyện thì vô cùng vui mừng, lập tức triệu kiến Lý Nghĩa Phủ và trọng thưởng. Hoàng đế vẫn để Lý Nghĩa Phủ giữ chức Trung thư xá nhân như trước, về sau còn thăng lên làm Trung thư thị lang, tức là chức quan phó tổng lý cấp bậc cao.
Võ Chiêu Nghi cũng bí mật phái người đến tạ ơn và khích lệ Lý Nghĩa Phủ. Thế là một số đại thần bắt đầu “thấy gió bẻ buồm”, nhiều người quay sang ủng hộ Võ Chiêu Nghi để cầu được thăng quan tiến chức.
Nhưng còn hai vị đại thần được Đường Thái Tông ủy thác trước lúc qua đời là Trưởng Tôn Vô Kỵ và Trử Toại Lương — liệu họ có đồng ý chăng?
Một ngày nọ, sau khi Đường Cao Tông lui triều, ông cho gọi Trưởng Tôn Vô Kỵ, Lý Tích, Vu Chí Ninh và Trử Toại Lương vào nội điện. Mọi người đều đoán được Đường Cao Tông muốn làm gì.
Lý Tích thì tìm cách tránh mặt, nói rằng mình đang lâm bệnh. Còn Trử Toại Lương là người dám nói thẳng. Ông nói: “Hôm nay hoàng thượng gọi chúng ta vào, phần nhiều là vì chuyện thay đổi hoàng hậu. Nếu làm trái ý người, tất sẽ bị xử tử. Trưởng Tôn Vô Kỵ là người có công với quốc gia, lại là cậu ruột của hoàng thượng, không thể để ông ấy đứng ra đối đầu trước, kẻo sẽ khiến hoàng thượng mang tiếng giết cậu và giết công thần. Còn ta, Trử Toại Lương, xuất thân bình dân, không có công lao dựng nước. Nay được ở địa vị này, chính là nhờ sự phó thác của Thái Tông hoàng đế. Nếu ta không dám liều chết can gián, thì sau này ta còn mặt mũi nào xuống dưới mà gặp tiên đế?”
Khi vào đến nội điện, Đường Cao Tông liền nói với Trưởng Tôn Vô Kỵ rằng: “Hoàng hậu không có con, còn Võ Chiêu Nghi thì có con trai. Trẫm muốn lập Võ Chiêu Nghi làm hoàng hậu, khanh thấy thế nào?”
Trử Toại Lương lập tức lên tiếng: “Hoàng hậu xuất thân danh môn vọng tộc, lại là chính thất do tiên đế chọn cho bệ hạ. Trước lúc băng hà, tiên đế đã nắm tay bệ hạ và còn dặn dò thần rằng: ‘Trẫm có con hiền cháu tốt, nay giao phó cho khanh’. Hoàng hậu không có lỗi gì, sao có thể tùy tiện phế bỏ? Thần không dám thuận theo ý bệ hạ mà làm trái di mệnh của tiên đế!”
Đường Cao Tông nghe xong rất không vui, ông bèn cho giải tán triều nghị.
Sang ngày hôm sau, Đường Cao Tông lại nêu ra chuyện này. Trử Toại Lương đáp rằng: “Nếu bệ hạ nhất định phải đổi hoàng hậu, vậy hãy chọn một người thuộc gia tộc có địa vị và danh vọng trong thiên hạ. Vì sao cứ phải lập Võ Chiêu Nghi? Võ Chiêu Nghi vốn từng là nữ nhân của tiên đế, thiên hạ ai cũng biết. Vạn đời về sau, người đời sẽ nhìn bệ hạ như thế nào? Xin bệ hạ hãy suy nghĩ ba lần!
Hôm nay thần mạo phạm bệ hạ, tội đáng chết!”
Nói rồi, Trử Toại Lương đặt thẻ ngà trong tay xuống bậc thềm của đại điện, rồi tháo mũ, quỳ dập đầu đến chảy máu. Trử Toại Lương khẩn khoản thưa rằng: “Thần xin trả lại quan chức. Xin bệ hạ cho phép thần trở về làm thứ dân.”
Mặc dù từng câu từng chữ của Trử Toại Lương đều thấm đẫm tinh thần trung nghĩa, nhưng Đường Cao Tông vẫn không nghe. Hoàng đế nổi giận, lập tức sai người lôi Trử Toại Lương ra ngoài.
Võ Chiêu Nghi đứng sau rèm, cất tiếng nói: “Tại sao không giết hắn đi!”
Khi này, Trưởng Tôn Vô Kỵ vội can ngăn, ông nói: “Trử Toại Lương là cố mệnh đại thần do tiên đế chỉ định. Dù có tội cũng không thể xử bằng hình pháp!” Còn Vu Chí Ninh , vốn là một trong mười tám đại học sĩ dưới thời Đường Thái Tông, thì vẫn giữ im lặng, không biểu lộ thái độ.
Khi chúng ta xem đoạn tường thuật này trong Tư Trị Thông Giám, có thể thấy lúc ấy mâu thuẫn trong triều đình đã trở nên căng thẳng tột độ. Lúc đó, người phản đối việc phế lập còn có Thị trung Hàn Viện. Ông òa khóc mà can gián rằng: “Dân thường lấy vợ còn phải lựa chọn kỹ càng, huống hồ là thiên tử? Trong Kinh Thi có câu: ‘Hách hách Tông Chu, Bao Tự diệt chi’ — triều đại nhà Chu huy hoàng hiển hách, nhưng chỉ vì Bao Tự mà suy vong. Thần mỗi lần đọc đến đoạn này đều phải gấp sách mà than thở. Không ngờ hôm nay lại tận mắt chứng kiến tai hoạ tương tự.”
Đường Cao Tông nổi giận, ra lệnh kéo Hàn Viện ra khỏi đại điện.
Trung thư lệnh Lai Tế cũng kiên quyết phản đối. Hàn Viện và Lai Tế đều là trọng thần giữ chức vụ tương đương với tổng lý, Đường Cao Tông tuy có giận nhưng cũng không thể làm gì họ.
Nhưng có một trọng thần lại cho Đường Cao Tông dũng khí để đổi hoàng hậu, và người đó chính là Lý Tích. Đường Cao Tông hỏi ông: “Trẫm muốn lập Võ Chiêu Nghi làm hoàng hậu, nhưng Trử Toại Lương cho rằng tuyệt đối không thể. Hắn là cố mệnh đại thần, chuyện phế lập chẳng lẽ cứ bỏ qua như vậy sao?”
Lý Tích đáp: “Đây là chuyện nhà của bệ hạ, hà tất phải hỏi ý kiến người ngoài!” Đường Cao Tông cho rằng đó là lời ủng hộ mình, liền hạ quyết tâm. Khi ấy, Thượng thư bộ Lễ Hứa Kính Tông thì công khai nói giữa triều đình rằng: “Một nông dân nếu năm ấy thu hoạch được nhiều, có chút tiền của, còn muốn đổi vợ; huống hồ là thiên tử muốn lập hoàng hậu? Đến lượt bọn đại thần được nói qua nói lại hay sao?” Hứa Kính Tông cũng ủng hộ theo hoàng đế.
Trong cuộc tranh chấp phế lập lần ấy, những người dám đứng thẳng mà can gián gồm có Trưởng Tôn Vô Kỵ, Trử Toại Lương, Hàn Viện và Lai Tế. Về sau, cả bốn người đều gặp kết cục bi thảm. Đường Thái Tông dặn rằng có được những trọng thần này, thì sự nghiệp của quốc gia có thể an tâm, nhưng Đường Cao Tông đã bị tình cảm làm cho mê muội, quên cả lời dặn của tiên đế.
Khi Võ Chiêu Nghi còn chưa được lập làm hoàng hậu, thì Đường Cao Tông đã giáng chức Trử Toại Lương xuống làm đô đốc Đàm châu, phải đến tận Trường Sa để nhậm chức (thuộc khu vực Hồ Nam ngày nay). Cũng trong biến cố này, có người giữ thái độ khôn ngoan bảo vệ bản thân, tránh bị cuốn vào tranh chấp như Vu Chí Ninh và Lý Tích, cũng có hạng thấy gió bẻ buồm như Lý Nghĩa Phủ và Hứa Kính Tông.
Lý Nghĩa Phủ và Hứa Kính Tông đều là những kẻ có phẩm hạnh cực tệ. Trong đó, Lý Nghĩa Phủ bị người đương thời gọi là “Lý Miêu Nhi”, vì bề ngoài ông ta thì có vẻ hòa nhã lễ độ, nói năng lúc nào cũng mềm mỏng dễ nghe, nhưng lòng dạ lại hẹp hòi đố kỵ, âm độc tàn nhẫn.
Khi Lý Nghĩa Phủ nắm giữ trọng quyền, ai mà chỉ hơi đụng chạm đến thì đều bị vu hãm. Bởi vậy người đời nói hắn là kẻ “tiếu lý tàng đao”, tức là cười mà có ẩn giấu dao kiếm. Thành ngữ “tiếu lý tàng đao” chính là để chỉ loại người như Lý Nghĩa Phủ, bề ngoài có vẻ cười nói nhã nhặn, nhưng đó lại là ngụy quân tử có thể đâm sau lưng người khác. Sau khi Võ Tắc Thiên được lập làm hoàng hậu, Lý Nghĩa Phủ và Hứa Kính Tông đều được thăng quan tiến chức.
Sau khi dẹp yên các thế lực phản đối, Đường Cao Tông tiến hành ban chiếu, nói rằng Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi đều muốn đầu độc giết mình, nên phế xuống làm thứ dân, toàn bộ gia quyến của họ thì bị đày xuống Lĩnh Nam, tức vùng Lưỡng Quảng và một phần Việt Nam ngày nay. Sau đó, hoàng đế tuyên bố lập Võ Chiêu Nghi làm hoàng hậu. Từ đây, bà trở thành Võ Tắc Thiên lừng danh trong lịch sử.
Võ Tắc Thiên quả thật là một nữ nhân cực kỳ hung tàn. Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi bị giam lỏng trong một căn phòng tối, hoàn toàn không thể thấy ánh mặt trời, chỉ có một lỗ nhỏ để đưa cơm nước hằng ngày. Đường Cao Tông vốn là người nhân hậu nhưng nhu nhược, một ngày nọ lương tâm bỗng nhiên trỗi dậy, ông nhớ đến hai nữ nhân từng được mình sủng ái, bèn đến nơi giam giữ để xem. Khi nhìn thấy cảnh ngộ thê thảm của họ, Đường Cao Tông vô cùng đau lòng.
Đường Cao Tông ngậm ngùi mà hỏi: “Hoàng hậu và Thục phi hiện ra sao rồi?”
Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi đáp: “Chúng thiếp đều là kẻ mang tội, sao còn dám để bệ hạ xưng hô bằng tôn hiệu? Nay chúng thiếp đã chẳng còn là Thục phi, cũng chẳng còn là Hoàng hậu nữa. Nếu bệ hạ còn thương xót, xin hãy thả chúng thiếp ra, chỉ cần được thấy lại ánh mặt trời là đủ.”
Đường Cao Tông nói: “Hai nàng hãy chờ, trẫm sẽ lập tức lo liệu việc này.” Hoàng hậu lại nói: “Nếu bệ hạ thực sự làm được, xin hãy đổi tên nơi giam giữ này thành Hồi Tâm Viện, nghĩa là nơi bệ hạ hồi tâm chuyển ý vậy.”
Kết quả là chuyện này bị Võ Tắc Thiên biết được, bởi ‘tai mắt’ của Võ Tắc Thiên có ở khắp nơi. Bà lập tức sai người lôi Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi ra khỏi phòng giam, chặt đứt tứ chi của họ rồi nhúng vào một chum rượu lớn. Võ Tắc Thiên nói rằng phải dùng rượu ngâm cho xương họ mềm rữa ra.
Vài ngày sau, Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi đều bị hại chết. Việc làm này của Võ Tắc Thiên quả là giống hệt chuyện của Lã hậu năm xưa. Lúc sắp qua đời, Tiêu Thục phi uất ức mà cất lên tiếng thề độc rằng: “Nguyện kiếp sau cho ta hóa thành mèo, Võ thị hóa thành chuột, để ta đời đời kiếp kiếp bóp nát cổ họng nó”.
Sau khi Tiêu Thục phi qua đời, Võ Tắc Thiên lập tức cấm nuôi mèo trong toàn bộ cung đình. Bà cũng thường mơ thấy Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi — tóc tai rũ rượi, người đầm đìa máu, họ đến để đòi mạng. Từ đó Võ Tắc Thiên không dám sống ở Trường An nữa, mà hầu như lúc nào cũng theo Đường Cao Tông ở Lạc Dương, muốn mượn long khí của thiên tử để trấn áp oan quỷ. Đến khi Đường Cao Tông băng hà, bà cũng tiếp tục cư trú ở Đông Đô.
Cái chết thê thảm của Vương hoàng hậu và Tiêu Thục phi chỉ là khởi đầu cho cuộc đồ sát của Võ Tắc Thiên, để chiếm đoạt và củng cố ngôi vị, bà thật sự đã giết đến mức máu chảy thành sông. Kẻ vốn luôn thấy gió bẻ buồm là Hứa Kính Tông còn cảm thấy việc lập Võ Tắc Thiên làm hoàng hậu là vẫn chưa đủ, bèn dâng biểu xin phế luôn thái tử.
Thái tử khi ấy là Lý Trung, con của một nữ nhân xuất thân thường dân, được Vương hoàng hậu lập làm thái tử. Nay Vương hoàng hậu đã mất, còn Võ hoàng hậu đã có con trai, tình thế đã quá đỗi rõ ràng. Thế là Hứa Kính Tông tâu rằng: “Hoàng thái tử xuất thân thấp kém, nay quốc gia đã có hoàng hậu cùng đích tử của hoàng hậu. Thái tử tất sẽ mang lòng bất an, xin bệ hạ cân nhắc.”
Đường Cao Tông nói: “Việc này thái tử đã thưa với trẫm rồi, nó tình nguyện nhường ngôi vị.” Hứa Kính Tông liền đáp: “Vậy hãy mau chóng phế lập đi.”
Thế là con trai cả mới bốn tuổi của Võ hậu là Lý Hoằng được lập làm thái tử, còn Lý Trung bị giáng xuống làm Lương vương, về sau vẫn bị Võ hậu bức tử.
