Vào tháng Bảy năm 209 trước Công nguyên, Trần Thắng và Ngô Quảng đã phất cờ khởi nghĩa tại Đại Trạch Hương.
Do quân đội của triều đình nhà Tần phần lớn đều đóng ở biên ải, khiến cho lực lượng phòng thủ bên trong trở nên trống rỗng, nghĩa quân của Trần Thắng đánh đâu thắng đó, thế như trẻ che, khí thế vang dội.
Sau khi xưng vương, Trần Thắng lập tức phái Chu Văn dẫn quân tiến về phía tây, nhanh chóng công phá Hàm Cốc Quan. Hàm Cốc Quan chính là cửa ngõ của nước Tần.
Lúc bấy giờ, vùng đất mà nhà Tần đóng đô gọi là Quan Trung – nơi này dễ thủ khó công. Muốn tiến vào Quan Trung thì chỉ có hai con đường: một là từ phía tây qua Hàm Cốc Quan, hai là từ phía nam đánh vào Vũ Quan.
Vì Chu Văn đã phá được Hàm Cốc Quan, nên về cơ bản, nhà Tần không còn hiểm địa nào để có thể dựa vào mà phòng thủ nữa. Cơ hội thắng trận của Chu Văn khi đó là rất lớn.
Nhưng vào lúc ấy, triều đình nhà Tần bắt đầu phản ứng.
Khi quân đội của Chu Văn tiến đến địa điểm cách Hàm Dương khoảng 50 dặm, vùng này được gọi là đất “Hí”, Tần Nhị Thế cuối cùng cũng nhận ra đây không phải là đám đạo tặc lẻ tẻ, mà là một đội quân chính quy. Vì vậy, nhà Tần vội vã tổ chức một lực lượng quân đội để ứng chiến.
Như đã nói trước đó, phần lớn quân chủ lực của nhà Tần khi ấy đều đang đánh Hung Nô phía Bắc hoặc nam tiến để xâm lược Bách Việt. Do đó, Tần Nhị Thế buộc phải tập hợp đám tù nhân đang xây lăng ở núi Ly Sơn, rồi lệnh cho Thiếu phủ Chương Hàm dẫn họ đi dẹp loạn.
Thiếu phủ là chức quan chuyên quản lý tài chính cho hoàng đế, nghe qua thì có vẻ Chương Hàm không phải người biết cầm quân. Thế nhưng trên thực tế, ông lại đánh trận rất giỏi. Chương Hàm vốn là một quan văn, thế mà đã dẫn dắt đội quân tù nhân ở Ly Sơn và đánh bại quân khởi nghĩa của Chu Văn.
Tuy quân đội của Chu Văn có quy mô rất lớn, lên đến hơn mười vạn người, nhưng đội quân này lại không hề hùng mạnh, đa số họ là nông dân khởi nghĩa, chưa được qua huấn luyện chính quy, vũ khí cũng rất thô sơ. Sau khi Chương Hàm đánh bại Chu Văn, thì liền truy kích, và đây chính là thất bại đầu tiên mà Trần Thắng và Ngô Quảng phải hứng chịu, kể từ khi khởi nghĩa.
Nhưng ngoài thất bại quân sự, Trần Thắng còn gặp khủng hoảng chính trị, chính quyền Trương Sở do Trần Thắng và Ngô Quảng dựng lên bắt đầu có dấu hiệu phân liệt.
Trần Thắng cử một người tên là Vũ Thần đi đánh nước Triệu. Vũ Thần là một trong số ít đại tướng có tài dưới trướng Trần Thắng. Khi tin Chu Văn thất bại được truyền đến nước Triệu, Vũ Thần bắt đầu hoài nghi về khả năng kiểm soát cục diện của Trần Thắng. Hơn nữa, Vũ Thần còn nghe tin rằng có một số tướng bại trận khi về báo cáo với Trần Thắng thì đã bị nhốt vào ngục, thậm chí có người còn bị giết hại.
Vũ Thần nghĩ: thôi thì chẳng việc gì phải theo Trần Thắng nữa, chi bằng tự mình lập nghiệp. Thế là ông tự xưng làm Triệu Vương, phong Trần Dư và Trương Nhĩ làm tướng quân và tể tướng, họ tự lập nên một chính quyền riêng của mình.
Khi tin Vũ Thần làm phản được truyền đến tai Trần Thắng, ông vô cùng tức giận và muốn giết sạch cả nhà Vũ Thần. Vì Vũ Thần là người Trần Khâu – nơi mà Trần Thắng xưng vương – nên người nhà của Vũ Thần cũng đang ở Trần Khâu.
Nhưng có người can ngăn Trần Thắng, họ nói rằng:
“Đại vương không nên tùy tiện giết người nhà của Vũ Thần. Vì nếu làm vậy, ngài sẽ khiến giữa hai bên kết oán sâu nặng. Trong khi hiện giờ, quân của Vũ Thần đang rất mạnh, chúng ta đánh nước Tần ở phía tây đã quá vất vả rồi, nếu lại có thêm một kẻ thù mạnh như Vũ Thần ở phía bắc, thì chẳng phải sẽ càng khó xoay xở hay sao? Chi bằng mượn dao giết người – hãy phong hắn làm Triệu Vương, rồi sai hắn đi đánh nước Tần. Để hai con hổ tranh nhau, đợi đến lúc cả hai đều kiệt quệ thì ngài hãy ra tay, sẽ dễ bề thu lợi.”
Trần Thắng thấy kế sách này cũng hợp lý, bèn cho đưa toàn bộ thân thích trong nhà Vũ Thần đến giao cho ông ta, rồi ban lệnh cho Vũ Thần tiến đánh nước Tần.
Tuy nhiên, đây là một nước cờ sai lầm. Việc phong Vũ Thần làm Triệu Vương là có thể chấp nhận, nhưng ít nhất cũng nên giữ người thân của ông ta lại để làm con tin. Nếu không, một khi Vũ Thần không nghe theo nữa, thì Trần Thắng cũng không làm gì được.
Và quả nhiên, Vũ Thần không phải kẻ ngốc.
Ông biết rất rõ rằng nước Tần là một đội quân hùng mạnh như hổ sói, đã từng tiêu diệt cả lục quốc, nên bản thân ông không thể nào chống lại được. Vì vậy, Vũ Thần đã phớt lờ mệnh lệnh của Trần Thắng, ông phái tướng Hàn Quảng tiếp tục tiến quân lên phía bắc, đánh chiếm nước Yên.
Trong thời Chiến Quốc, nước Yên vốn là một quốc gia yếu hơn so với các nước khác, nhưng lãnh thổ lại khá rộng. Hàn Quảng nhanh chóng đánh chiếm được nước Yên, rồi cũng học theo Vũ Thần, Hàn Quảng tự xưng vương ở đất Yên.
Lúc này, không chỉ có Vũ Thần tự xưng vương ở nước Triệu, Hàn Quảng xưng vương ở nước Yên, mà Trần Thắng trước đó cũng từng cử một người tên là Chu Thị đi đánh vùng đất cũ của nước Ngụy. Chu Thị đã chiếm được vùng này, nhưng không tự xưng vương, mà tìm được hậu duệ của Ngụy vương là Ngụy Cữu, rồi lập ông ta làm vua nước Ngụy.
Ngoài ra, ở đất Tề còn có một người tên là Điền Đam cũng tự xưng làm vua. Như vậy, chỉ trong vòng hai ba tháng sau khi Trần Thắng khởi nghĩa, trừ nước Hàn ra thì toàn bộ các nước từng bị Tần tiêu diệt trong thời Chiến Quốc đã lần lượt khôi phục là: Triệu, Yên, Tề, Sở, Ngụy.
Đối với Trần Thắng mà nói, cục diện lúc này đã hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát. Lực lượng tan rã, phân tán khắp nơi, các tướng phái đi thì lại tự xưng vương, trong khi nhà Tần đã bắt đầu phản công một cách có chiến lược.
Khi ấy, Trần Thắng vẫn còn một đội quân do Ngô Quảng chỉ huy, đang tiến đánh Ứng Dương. Nhưng thành Ứng Dương có tường cao hào sâu, rất khó công phá. Người trấn giữ thành này chính là Lý Do – là con trai của Lý Tư, đồng thời là quận thủ của quận Tam Xuyên. Do đó, quân của Ngô Quảng bị chặn lại trước thành, không thể tiến lên.
Lúc này, có một kẻ dưới quyền Ngô Quảng tên là Điền Tăng, cảm thấy Ngô Quảng không biết chỉ huy tác chiến, nên đã ra tay giết chết Ngô Quảng, rồi sau đó mới báo tin cho Trần Thắng – tức là “tiền trảm hậu tấu”. Trần Thắng rất đau buồn, nhưng cũng không còn cách nào khác, Trần Thắng không dám trách tội Điền Tăng, mà còn đưa cả ấn tín tể tướng cho y, phong y làm thượng tướng, thay Ngô Quảng tiếp tục đánh Ứng Dương.
Cùng lúc đó, Chu Văn đã bị đánh bại, quân Tần do Chương Hàm chỉ huy, đánh cho quân khởi nghĩa chạy tan tác, rồi tiếp tục truy kích đến tận khu vực của Điền Tăng. Điền Tăng đem quân ra nghênh chiến, nhưng hoàn toàn không phải đối thủ của Chương Hàm, cuối cùng bị đánh bại và tử trận.
Tới đây, cả Ngô Quảng lẫn Điền Tăng đều đã không còn. Quân Tần do Chương Hàm chỉ huy tiếp tục tiến quân về phía đông, trực tiếp tấn công Trần Thắng. Tính đến thời điểm này, Trần Thắng đã ở vào thế thất bại cận kề. Tệ hơn nữa là xung quanh ông ta, không còn một ai có thể tin tưởng được.
Khi xưa, lúc còn phải làm thuê cho địa chủ, Trần Thắng từng nói một câu rất nổi tiếng: “Sau này nếu phú quý, chớ đừng quên nhau.” Vì thế, khi những người bạn cũ, những đồng hương năm xưa tìm đến đầu quân, ban đầu Trần Thắng đã rất hoan nghênh.
Thế nhưng, những kẻ này phẩm chất thấp kém, lại ỷ vào việc từng là bạn của Trần Thắng, nên họ đã đi khắp nơi và bàn tán về chuyện quá khứ của ông. Vì ngày trước, Trần Thắng cũng chỉ là dân thường, có lẽ từng làm nhiều việc không mấy hay ho, tuy không đến mức trộm cắp, nhưng cũng chẳng có gì vẻ vang để đưa ra ánh sáng.
Khi những lời bàn tán đó đến tai Trần Thắng, ông cảm thấy rất không vui, vì nghĩ rằng điều đó làm tổn hại đến hình tượng của mình. Vậy là ông liền ra lệnh truy bắt, có người còn bị giết. Thấy tình hình không ổn, những người còn lại cũng lần lượt bỏ chạy.
Lúc này, Trần Thắng bắt đầu hoang mang, không biết nên tin ai. Ông phái người đi điều tra xem ai là người trung thành, ai là kẻ có hai lòng.
Khi một đội ngũ rơi vào trạng thái như thế thì cũng chẳng còn cách thất bại là bao. Cuối cùng, ai càng khắt khe với quan lại, ai vạch tội mưu phản giỏi, ai giết được nhiều người — thì Trần Thắng lại càng tin tưởng người đó. Tình hình này chẳng khác gì Tần Nhị Thế hay Triệu Cao, khiến cho những người bên cạnh Trần Thắng cũng dần dần mất lòng, nguội lạnh.
Tiền tuyến thì quân sự tan rã, hậu phương thì chính trị rối loạn.
Vậy còn đánh trận thế nào được nữa!
Đúng lúc đó, quân đội của Chương Hàm đã kéo tới.
Trần Thắng không còn cách nào khác, đành phải dẫn quân ra nghênh chiến — và kết cục đã rõ: Trần Thắng đại bại.
Trên đường rút lui, người đánh xe cho Trần Thắng tên là Trang Giả, đã ra tay giết chết ông. Khi ấy là tháng 12, năm 209 trước công nguyên, cách thời điểm Trần Thắng khởi nghĩa chưa đến nửa năm.
Đội quân của Trần Thắng và Ngô Quảng bị đánh tan tác, cả hai người đều tử trận. Cùng thời điểm đó, ở phía Vũ Thần cũng xảy ra biến loạn, ông ta bị một thuộc hạ tên là Lý Lương giết chết.
Vậy tình thế tiếp theo diễn ra như thế nào, chúng tôi sẽ kể tiếp trong tập sau. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.
