Ngay khi vua quan Nam triều còn chìm đắm trong ăn chơi hưởng lạc, sống trong những lầu son gác tía, tiêu hao thời gian trong men rượu và giai nhân, thì ở phương Bắc, Nhà Tùy liên tục huấn luyện binh mã, tích trữ lương thảo, chuẩn bị phát động một đòn tấn công sấm sét giáng xuống Nam triều.
Sau khi Tùy Văn Đế an định phương Bắc, trấn an Đột Quyết, ông bắt đầu chuẩn bị cho cuộc chinh phạt quy mô lớn, đánh xuống phía Nam. Khi này, vua quan nhà Trần đã bỏ bê chính sự, chỉ lo ăn chơi hưởng lạc. Thế nhưng, để có thể đánh bại họ thì không phải là đơn giản, bởi vì nhà Trần chiếm cứ một khu vực rất rộng lớn, mà lại có sông Trường Giang làm biên giới phòng thủ tự nhiên. Năm xưa, ngay cả Tào Tháo và Phù Kiên với đại quân hùng hậu, nhưng cũng đều thất bại khi tiến đánh phía nam.
Tùy Văn Đế hỏi kế sách của Cao Quýnh. Cao Quýnh đưa ra hai kế: một là “che trời vượt biển”, hai là “rút củi đáy nồi”.
Cao Quýnh nói: “Muốn khiến nước Trần mất khả năng kháng cự, nhất định phải dùng kế rút củi đáy nồi, phá hủy kinh tế của họ. Đồng thời vận dụng kế che trời vượt biển, khiến địch mất cảnh giác.
Phía bắc sông Trường Giang có khí hậu lạnh, thu hoạch muộn; còn phía nam khí hậu ấm hơn, ruộng đồng thu hoạch sớm. Khi nước Trần sắp thu hoạch, chúng ta chỉ cần điều một ít nhân mã, tung tin sắp tập kích, họ ắt sẽ phải dồn quân để phòng thủ, và như vậy ruộng đồng không đủ người thu hoạch, sẽ phá hỏng mùa vụ của họ.
Khi họ dồn quân phòng thủ, chúng ta sẽ cởi giáp lui quân. Cứ lặp lại vài lần như thế, nước Trần sẽ coi đó là chuyện thường. Về sau, khi ta lại tập trung binh mã, họ sẽ không tin. Ngay lúc họ còn do dự, quân ta lập tức vượt sông, sĩ khí sẽ tăng gấp bội.
Ngoài ra, vùng Giang Nam ẩm thấp, nhà cửa phần lớn làm bằng tre nứa, mái lá, của cải tích trữ cũng không cất trong hầm. Quân ta có thể bí mật phái người nhân gió mà phóng hỏa, đợi họ sửa xong lại đốt tiếp. Chỉ cần vài năm, ắt sẽ khiến tài lực nước Trần tiêu hao sạch.”
Đồng thời, Cao Quýnh còn tiến cử cho Dương Kiên hai người là Hạ Nhược Bật và Hàn Cầm Hổ. Về sau họ đều trở thành những danh tướng lừng lẫy của đại Tùy. Phải nói rằng Cao Quýnh quả thật rất có con mắt nhìn người. Đến thời nhà Đường, triều đình từng lập miếu thờ 64 danh tướng cổ đại. Trong đó, triều Tùy có bốn người được lập miếu thờ là: Hàn Cầm Hổ, Hạ Nhược Bật, Sử Vạn Tuế và Dương Tố. Trong số này, Sử Vạn Tuế là danh tướng chuyên đánh Đột Quyết, ba người còn lại đều là chủ soái trong chiến dịch tiêu diệt nhà Trần.
Khi ấy, Hạ Nhược Bật trấn giữ vùng Hoài Nam, còn Hàn Cầm Hổ trấn giữ vùng đất thuộc An Huy ngày nay. Ngoài ra còn có một đại tướng tên là Dương Tố, ông được phong làm Thứ sử Tín Châu, trấn thủ Phụng Tiết ở Tứ Xuyên.
Dương Tố đã huấn luyện một hạm đội khiến người ta phải tròn mắt kinh ngạc — ông huấn luyện một đội thủy quân rất mạnh mẽ, dùng để đối phó với hải quân của Nam Trần.
Theo Tư Trị Thông Giám, Dương Tố đã cho chế tạo chiến thuyền “Ngũ Nha Hiệu”. Trên thuyền có năm tầng lầu, cao hơn một trăm thước, bốn phía trước sau đều bố trí sáu cột kích khổng lồ dùng để phá nát chiến thuyền của đối phương. Mỗi cột cao năm mươi thước, ước chừng dài 15 – 20 mét. Tức là thuyền của quân địch còn chưa kịp áp sát thì đã bị đâm nát.
Mỗi chiến thuyền Ngũ Nha Hiệu có thể chở khoảng 800 binh sĩ. Ngoài ra, hạm đội còn có các chiến thuyền cấp bậc khác như Hoàng Long, Bình Thừa, Trách Mãnh…
Tháng ba năm 588, Tùy Văn Đế Dương Kiên ban bố chiếu thư, liệt kê hai mươi trọng tội của Trần Hậu Chủ, bố cáo thiên hạ. Ông cho in ba trăm nghìn bản, đem sang lãnh thổ nước Trần để rải, nhằm làm tan rã lòng dân nước Trần.
Đến tháng mười, Tùy Văn Đế bổ nhiệm Tấn vương Dương Quảng làm tổng chỉ huy đại quân, Cao Quýnh làm Trưởng sử (tức là “bí thư trưởng” của nguyên soái). Đại quân có khoảng 518.000 người, tám đạo quân cùng lúc xuất phát.
Tùy Văn Đế ban chiếu vạch tội của Trần Hậu Chủ vào tháng 3, nhưng đến tháng mười mới xuất binh. Trong khoảng thời gian dài ấy, ông phải điều quân, bố trí trận tuyến, chuẩn bị hậu cần. Vậy thì trong 7 tháng đấy, nước Trần lẽ ra phải có đủ thời gian chuẩn bị để kháng cự.
Thế nhưng Trần Hậu Chủ Trần Thúc Bảo vẫn ngày ngày say sưa với yến tiệc, đêm đêm vui vẻ với ca múa, hoàn toàn không chuẩn bị gì. Tệ hơn nữa, Trần Hậu Chủ còn hoàn toàn không biết rằng nhà Tùy sắp đánh tới cửa.
Các tướng lĩnh ngoài tiền tuyến vốn rất có trách nhiệm. Họ đã viết vô số bản chiến báo khẩn cấp, mong được trình lên hoàng đế, nhưng toàn bộ chiến báo đều bị Thi Văn Khánh và Thẩm Khách Khanh chặn lại.
Về sau, Phó tể tướng của nước Trần là Viên Hiến đã trực tiếp vào cung để báo tin nguy cấp. Nhưng Trần Hậu Chủ vẫn ung dung, đáp rằng: “Vương khí ở Kiến Khang. Nhà Tùy có thể làm được gì?”
Khi đó, Khổng Phạm đứng bên cạnh cũng nói: “Ta thường than chức quan của ta quá nhỏ. Nếu nhà Tùy xâm lược, ta sẽ diệt sạch chúng, khi ấy ta sẽ được thăng lên chức Tam Công, làm Thái Úy cho xem.”
Trần Hậu Chủ nghe vậy liền cười lớn.
Một tin chiến báo nguy cấp như vậy, thế mà đã bị cười cợt rồi cho qua, và nhà Trần cũng diệt vong trong chính tiếng cười ấy.
Đến mùng Một Tết năm 589, triều đình Trần đang cử hành đại triều nguyên đán tại Kim Loan điện, bỗng sương mù dày đặc bốc lên, đưa tay không nhìn thấy năm ngón, lại có mùi cay rất nồng. Trần Hậu Chủ ngất lịm đi, đến chiều mới tỉnh. Đây chính là điềm báo mất nước, nhưng vua quan nhà Trần vẫn không biết tỉnh ngộ.
Ngay đêm hôm ấy, đại tướng nhà Tùy – Hàn Cầm Hổ đã lợi dụng bóng đêm, lén vượt sông Trường Giang từ Bãi Thái Thạch (nay thuộc huyện Đương Đồ, An Huy). Tướng sĩ nước Trần còn đang mừng năm mới nên vẫn say khướt, chẳng ai đủ sức kháng cự. Cùng lúc đó, Hạ Nhược Bật cũng vượt sông thành công, chiếm được Trấn Giang. Và rất nhanh chóng, đại quân nhà Tùy đã áp sát bên ngoài thành Kiến Khang.
Đại quân của nhà Tùy đã bao vây kinh thành. Khi này, đáng ra nhà Trần nên đóng chặt cửa thành mà cố thủ, dựa vào hơn mười vạn quân trong thành mà chống giữ, đồng thời chờ thủy quân thượng du Trường Giang kéo đến cứu viện. Như vậy, nước Trần vẫn còn có thể cầm cự một thời gian.
Thế nhưng Trần Hậu Chủ lại tự mình quyết định xuất kích. Bên cạnh ông ta, Khổng Phạm là kẻ liên tục tự khoe khoang tài năng, Trần Hậu Chủ tin tưởng và đem toàn quân giao cho Khổng Phạm chỉ huy. Quân Trần vừa ra khỏi thành thì bị quân Tùy đánh cho tan tác, tướng nước Tùy là Hạ Nhược Bật.
Sau đó, Hàn Cầm Hổ gặp được tướng Trần là Nhâm Trung ra hàng, dưới sự dẫn đường của Nhâm Trung, quân Tùy rất nhanh đã tiến thẳng vào hoàng cung.
Hàn Cầm Hổ lập tức tiến hành lục soát toàn bộ cung điện. Cuối cùng, họ tìm thấy Trần Hậu Chủ dưới một cái giếng.
Binh lính thả dây xuống kéo hắn lên. Kéo thấy nặng đến lạ thường. Đến khi kéo lên khỏi miệng giếng mới phát hiện: Trần Hậu Chủ đã buộc mình lại với hai người phụ nữ mà ông ta yêu nhất — Trương Lệ Hoa và Khổng Quý Tần. Lúc Trương Lệ Hoa áp mặt vào thành giếng để leo lên, phấn son của nàng đã vệt lại trên miệng giếng. Cái giếng ấy đến nay vẫn còn, chính là “Giếng Son” ở Chùa Kê Minh tại Nam Kinh.
Toàn bộ chiến dịch bình định nước Trần, từ lúc lén vượt Trường Giang cho đến khi bắt được Trần Hậu Chủ, chỉ diễn ra vỏn vẹn trong mười ngày.
Cao Quýnh tiến vào Kiến Khang, bắt đầu tiếp quản quan lại, dân chúng, hồ sơ, tài sản của nước Trần.
Đại nguyên soái Dương Quảng khi đó mới mười chín tuổi, Dương Quảng đã đặc biệt phái Cao Đức Hoằng đến gặp Cao Quýnh, nhờ ông ta nhất định phải bảo vệ cho Trương Lệ Hoa, người đẹp nổi danh trong thiên hạ.
Cao Quýnh sợ Dương Quảng đắm chìm trong sắc dục nên đã nói: “Xưa Thái Công (Khương Tử Nha) bịt mặt mà chém Đát Kỷ, nay há có thể giữ lại Lệ Hoa sao?”
Và thế là Cao Quýnh xử tử Trương Lệ Hoa.
Cao Đức Hoằng sau đó báo lại với Dương Quảng. Dương Quảng đổi sắc mặt, nói rằng: “Người xưa có câu: ‘Vô đức bất báo.’ Ta nhất định sẽ có cách ‘báo đáp’ ông ta!” Câu này cho thấy rằng Dương Quảng đã có hận ý đối với Cao Quýnh.
Sự diệt vong của nước Trần đánh dấu hồi kết cho thời kỳ chia cắt Nam Bắc triều suốt hàng trăm năm. Một Đại Tùy hùng mạnh nhanh chóng trỗi dậy ở Phương Đông. Đây chính là công lao rực rỡ của Tùy Văn Đế Dương Kiên. Ở phương diện thống nhất đất nước, sự nghiệp của Tùy Văn Đế có thể sánh với Tần Thủy Hoàng thống nhất Lục Quốc.
