Dưới thời Tùy Văn Đế, Thái tử Dương Dũng hoàn toàn không che giấu sự ham mê quyền lực, mỹ sắc và cuộc sống xa hoa, khiến Tùy Văn Đế và Độc Cô hoàng hậu ngày càng buồn lòng. Trong khi đó, Tấn vương Dương Quảng lại cố tỏ ra lòng nhân ái, tiết kiệm và hiếu thuận, được nhiều quan lại đồng loạt khen ngợi.
Thế nhưng, việc phế lập Thái tử là quốc sự trọng đại, Dương Quảng buộc phải giành được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các quan đại thần. Khi đó, Dương Quảng có quan hệ rất thân thiết với Tổng quản An Châu là Vũ Văn Thuật, nên ông ta hỏi Vũ Văn Thuật về cách để đoạt ngôi Thái tử.
Vũ Văn Thuật đáp rằng: “Thái tử đã mất đi sự sủng ái của cả hoàng đế và hoàng hậu từ lâu. Còn uy danh của Điện hạ ngài thì đang vang khắp thiên hạ, ngài còn nhiều lần xuất chinh lập đại công. Dù là Hoàng thượng, Hoàng hậu hay bách tính bốn phương, ai nấy đều mong Điện hạ nối ngôi đại thống.
Thế nhưng việc phế lập là đại sự quốc gia, lại đụng đến quan hệ thâm tình phụ tử giữa Hoàng đế và Thái tử. Ta chỉ là người ngoài, không thể xen vào chuyện này. Người duy nhất có thể trực tiếp khuyên Hoàng đế phế lập chính là Dương Tố. Mà Dương Tố lại rất nghe lời em trai là Dương Ước, có chuyện gì cũng chỉ bàn với một mình Dương Ước. Ta thì có quan hệ rất tốt với Dương Ước. Nếu ta có thể vào kinh gặp được Dương Ước, thì có thể thương lượng với hắn về việc này.”
Dương Quảng mừng rỡ, liền đưa cho Vũ Văn Thuật một khoản tiền lớn, phái ông vào kinh gặp Dương Ước. Lúc này, chức vụ của Dương Ước là Thiếu khanh của Đại Lý Tự — tương đương chức Phó Viện trưởng Tối cao Pháp viện ngày nay, phẩm cấp tòng tam phẩm.
Khi đến kinh sư, Vũ Văn Thuật mời Dương Ước ăn uống, rồi đánh bạc, lần nào cũng cố ý thua, cuối cùng thua sạch số tiền mà Dương Quảng đã đưa.
Dương Ước thắng quá nhiều, bèn xin lỗi Vũ Văn Thuật. Vũ Văn Thuật cười nói: “Không cần xin lỗi. Đây là vàng bạc mà Điện hạ Tấn vương Dương Quảng thưởng cho ngài, chỉ để ngài vui lòng một chút mà thôi.”
Dương Ước rất kinh ngạc hỏi: “Tấn vương vì sao lại ban thưởng cho ta?”
Vũ Văn Thuật đáp: “Ngài và đại ca của ngài là Dương Tố, hiện nay vinh hoa phú quý đã lên đến cực điểm, chức vị lại là Tả Bộc Xạ — quyền hành trong triều vô cùng lớn. Bao năm cầm trong tay đại quyền, những đại thần từng bị hai người chèn ép thì nhiều không kể xiết. Thái tử đôi khi sai khiến mà các ngài còn dám chống lệnh, nên hắn cũng rất căm ghét. Trong hàng ngũ quan lại, những kẻ ghen tức, đố kỵ, oán hận các ngài cũng không ít.
Hiện nay hai anh em các ngài còn an toàn là nhờ có Hoàng thượng che chở. Một khi Hoàng thượng băng hà, những ngày tháng yên ổn của các ngài cũng xem như chấm dứt.
Muốn giữ vững phú quý lâu dài chỉ có một cách — phế Thái tử.
Bây giờ Hoàng thượng và Hoàng hậu đều đã muốn phế Thái tử. Mà điều này chỉ cần một câu nói của đại ca ngài là Dương Tố. Nếu việc ấy thành công, tương lai Tấn vương nối nghiệp làm Hoàng đế, tất sẽ vô cùng cảm kích các ngài. Khi đó, vinh hoa phú quý của hai anh em ngài sẽ vững chắc như núi Thái Sơn.”
Dương Ước cảm thấy lời nói ấy vô cùng hợp lý, liền bàn lại với Dương Tố. Dương Tố cũng thấy có lý, nên quyết định thử dò ý Độc Cô hoàng hậu.
Vài ngày sau, khi vào cung dự yến tiệc, Dương Tố như vô tình nói một câu: “Tấn vương Dương Quảng quả thật là người nhân ái, hiếu thuận, cung kính và tiết kiệm — rất giống Hoàng thượng.”
Nghe vậy, Độc Cô hoàng hậu bỗng rơi lệ và nói: “Khanh nói quá đúng. Con trai ta vừa hiếu thuận vừa nhân hậu. Mỗi lần ta và Hoàng thượng sai người đến thăm, nó nhất định ra tận biên giới để nghênh đón. Hễ nhắc đến chuyện phải xa cha mẹ, nó liền khóc vì thương nhớ. Vợ nó cũng thật đáng thương. Ta phái tỳ nữ đến, Tiêu phi nhất định mời cùng ăn cơm, ngủ chung.
Đâu có giống như Thái tử và cái ả Vân Chiêu Huấn, chỉ biết ngồi đối diện nhau mà ăn uống hưởng lạc, gần gũi kẻ tiểu nhân, ngày nào cũng nghi kỵ, hãm hại anh em của mình! Ta thật sự rất thương Tấn vương, luôn lo sợ nó sẽ bị hại chết.”
Nhờ đó, Dương Tố đã hoàn toàn nắm được tâm ý của Độc Cô hoàng hậu, và từ đó liên tục bôi nhọ Thái tử là bất tài. Độc Cô hoàng hậu thì lại đưa cho Dương Tố rất nhiều tiền, mong ông thúc đẩy việc phế lập thái tử.
Khi Dương Quảng đang ráo riết hành động, Dương Dũng bỗng cảm nhận được nguy cơ đang tới gần, nhưng không biết phải đối phó ra sao.
Thế là Dương Dũng cho người chế tạo đủ loại vật phẩm để cầu khấn quỷ thần, mong có thể hóa giải tai họa. Mặt khác, ông lại làm một căn nhà rất đơn sơ trong hậu viên, rồi ở đó nghỉ ngơi, cố tình thể hiện mình sống tiết kiệm — chỉ mặc áo vải thô và nằm trên tấm lót cỏ.
Tùy Văn Đế thấy Dương Dũng có vẻ đang thay đổi bản thân, nên đã phái Dương Tố đến để dò xem Thái tử như thế nào. Khi đến ngoài Đông cung, Dương Tố cố ý đứng rất lâu mà không vào, còn Dương Dũng thì đã mặc triều phục chỉnh tề, đứng chờ để tiếp kiến.
Chỉ một lúc sau, Dương Dũng đã đã mất kiên nhẫn. Ông nổi giận, lời lẽ và sắc mặt đều tràn đầy sự bực tức.
Dương Tố về tâu với Tùy Văn Đế rằng: “Dương Dũng mang lòng oán hận, phải đề phòng cẩn thận, kẻo xảy ra biến cố ngoài ý muốn.”
Từ đó, Tùy Văn Đế càng thêm nghi ngờ Thái tử. Độc Cô hoàng hậu cũng phái người giám sát Đông cung, việc nhỏ như hạt vừng hạt đậu cũng đều bị họ thổi phồng, bóp méo để nói xấu Thái tử, rồi dâng tấu lên Hoàng thượng.
Chuyện này đúng là “tường đổ, mọi người đều đẩy”. Khi địa vị của Thái tử Dương Dũng bắt đầu lung lay, Quan Thái sử lệnh Viên Sung tâu với Tùy Văn Đế rằng: “Thần quan sát thiên tượng, thấy rằng Hoàng Thái tử sẽ bị phế truất.”
Tùy Văn Đế đáp:
“Điềm trời đã hiện từ lâu, chỉ là các đại thần không dám nói mà thôi.”
Lúc ấy còn có một người khác góp phần châm ngòi cho việc phế Thái tử — đó là Cơ Uy. Cơ Uy vốn là tâm phúc được Thái tử rất tin tưởng, nhưng Dương Quảng đã hối lộ rất nhiều để mua chuộc hắn làm nội gián.
Người của Dương Quảng đe dọa Cơ Uy rằng: “Những sai lầm của Thái tử, Hoàng thượng đã biết rõ cả rồi. Chúng ta đã nhận được mật chiếu, việc phế lập sắp xảy ra. Nếu vào lúc này ông đứng ra tố cáo Thái tử, chắc chắn sẽ được trọng thưởng, vinh hóa phú quý sẽ đều có.”
Cơ Uy nghe vậy thì đồng ý, liền lập tức tố cáo Thái tử phạm tội.
Cơ Uy bắt đầu vạch tội Thái tử, những lời tố cáo ấy phải nói là “đao nào cũng chém ra máu”, thật giả lẫn lộn khó mà phân biệt.
Cơ Uy nói rằng: “Thái tử không nghe bất kỳ lời khuyên can nào. Hễ ai khuyên rằng phải tiết kiệm, đừng xa xỉ, thì ông nói: “Ai dám khuyên ta không được xa hoa, ta sẽ giết kẻ đó. Chỉ cần ta giết hơn trăm người, tự khắc sẽ không còn ai dám khuyên ta tiết kiệm nữa.” Thái tử còn liên tục xây dựng đình đài, lầu các, đối với rất nhiều quyết định của Hoàng thượng thì ôm hận trong lòng, lại còn chuẩn bị sau khi đăng cơ sẽ đại sát quần thần.
Thái tử còn nói Hoàng thượng lên ngôi đã mười tám năm, chắc cũng gần băng hà rồi. Hoàng thượng lúc này ở tại Nhân Thọ cung. Thái tử chuẩn bị một nghìn con ngựa, nói rằng chỉ cần đem quân bao vây hoàng cung thì Hoàng đế tự nhiên sẽ bị bỏ đói mà chết — Ý đồ ấy chẳng khác gì chuyện vây chết Triệu Chủ Phụ thời Chiến Quốc, hay Hầu Cảnh vây chết Lương Vũ Đế”.
Dương Tố dùng những lời buộc tội ấy để chất vấn Dương Dũng.
Nhưng Dương Dũng không phục, nói rằng:
“Nghe đâu nhà công có hàng vạn con ngựa. Ta làm Thái tử, có một nghìn con ngựa mà đã thành phản nghịch sao?!”
Nhưng lúc này nói gì cũng vô ích — vì Tùy Văn Đế và Độc Cô hoàng hậu vốn đã muốn phế Thái tử, chỉ là vẫn còn thiếu một cái cớ. Lời tố cáo đến từ chính tâm phúc của Thái tử trở thành “bằng chứng sắt đá” cho tội mưu phản.
Tháng 10 năm 600, Tùy Văn Đế phế bỏ Dương Dũng.
Tháng 11, lập Dương Quảng làm Thái tử.
Khi Dương Dũng bị phế chức Thái tử, cảnh tượng vô cùng thảm đạm. Khi nghe tin Hoàng thượng triệu kiến, ông kinh hãi hỏi: “Có phải muốn giết ta không?”
Khi bị dẫn lên điện, Tùy Văn Đế mặc toàn giáp trụ, võ sĩ bày thành trận thế, quan lại đứng về phía đông, thân thuộc đứng về phía tây. Sau đó, chiếu thư được tuyên đọc: phế Thái tử Dương Dũng cùng các con trai con gái từng được phong vương, phong công chúa — tất cả đều bị giáng xuống thành thứ dân. Dương Dũng còn phải tạ ơn vì không bị xử tử, nước mắt chảy dài, vái lạy rồi lui xuống.
Con trai ông là Dương Nghiễm, từ nhỏ theo bên Tùy Văn Đế và Độc Cô hoàng hậu, vì là trưởng tử trưởng tôn nên được hai ông bà vô cùng yêu quý, từng được phong làm Trường Ninh vương. Lúc này cậu dâng biểu xin được ở lại trong cung làm vệ sĩ.
Tùy Văn Đế nhìn thấy, trong lòng hết sức không nỡ.
Nhưng Dương Tố nói:
“Xin Hoàng thượng có quyết tâm như khi rắn độc cắn tay, như tráng sĩ chặt tay cứu mạng, chớ nên mềm lòng với họ.”
Tùy Văn Đế bèn giam lỏng Dương Dũng vào Đông cung, giao cho Dương Quảng trông coi. Dương Dũng cảm thấy mình bị phế là hoàn toàn oan uổng, nên liên tục xin gặp Tùy Văn Đế để kêu oan, nhưng Dương Quảng dĩ nhiên không bao giờ báo lại.
Không còn cách nào, Dương Dũng trèo lên cây, hướng về nơi Tùy Văn Đế cư trú mà gào lớn, hy vọng Hoàng thượng nghe thấy sẽ cho triệu kiến.
Nhưng Dương Tố lại nhân cơ hội tâu rằng:
“Dương Dũng đã phát điên, bị tà quỷ ám, không thể chữa được.”
Tùy Văn Đế tin lời, và không bao giờ gặp Dương Dũng nữa.
