Tháng 7 năm 210 trước Công nguyên, Tần Thủy Hoàng băng hà tại Sa Khâu, để lại di chiếu cho trưởng tử Phù Tô chủ trì tang lễ.
Tuy nhiên, Trung xa phủ lệnh Triệu Cao đã quyết định sửa đổi di chiếu, muốn lập Hồ Hợi lên làm Hoàng đế. Hồ Hợi là người con út đi theo Tần Thủy Hoàng trong chuyến tuần du cuối cùng.
Thế nhưng, Triệu Cao dù sao cũng chỉ là một hoạn quan. Nếu không có sự đồng ý của Lý Tư thì âm mưu này cũng không thể thực hiện được.
Thân phận của Lý Tư khi đó là Thừa tướng.
Thời Tần và Hán, quyền lực của hoàng đế và quyền lực của thừa tướng gần như ngang nhau, nên nếu muốn thực hiện âm mưu, Triệu Cao bắt buộc phải thuyết phục được Lý Tư.
Triệu Cao nói với Lý Tư:
“Hoàng đế đã băng hà. Ngài muốn lập Phù Tô làm Thái tử.
Nhưng ngọc tỷ đang nằm trong tay ta, cho nên việc lập ai làm Thái tử, chỉ cần một câu của hai chúng ta là quyết định được.
Giờ ông tính sao?”
Lý Tư nghe vậy thì hoảng hốt, Lý Tư lập tức nghiêm giọng nói:
“Sao ông có thể nói ra những lời đại nghịch bất đạo như vậy?
Việc lập ai làm hoàng đế, đâu phải chuyện ông với tôi có thể bàn tới!”
Triệu Cao đáp:
“Vậy giờ ta hỏi ông năm câu nhé:
Về tài năng, ông có bằng Mông Điềm không? Về công lao, ông có hơn Mông Điềm không? Về mưu lược, ông có bằng Mông Điềm không? Trong lòng thiên hạ, ai được người dân kính trọng hơn – là ông hay Mông Điềm? Về quan hệ với hoàng đế tương lai, ông hay Mông Điềm được tin cậy hơn?”
Lý Tư thở dài, rồi nói:
“Năm điểm đó… ta đều không bằng Mông Điềm.”
Triệu Cao đáp:
“Đúng vậy! Nên nếu công tử Phù Tô lên ngôi, ngài ấy chắc chắn sẽ lập Mông Điềm làm Thừa tướng. Lúc đó, ông sẽ bị cách chức. Mà theo như ta hiểu về lịch sử nước Tần, không một vị Thừa tướng nào sau khi bị cách chức lại có kết cục tốt đẹp cả. Đến lúc đó, ông đừng mơ được mang tước ấn ‘Thông hầu’ về quê dưỡng già.
Nhưng nếu chúng ta lập Hồ Hợi lên ngôi, không chỉ đời ông được phong hầu, mà con cháu ông cũng sẽ đời đời vinh hiển, ông còn có thể an lành sống hết tuổi già.”
Lý Tư tuy có tài, nhưng bản chất ông này lại rất ham vinh hoa phú quý. Lý Tư từng có một câu nói nổi tiếng rằng: “Thấp hèn là điều sỉ nhục lớn nhất, nghèo túng là nỗi đau đớn lớn nhất.” Bởi vậy, đối với Lý Tư, vinh hoa là thứ mà ông quyết không buông bỏ, dù có phải đánh đổi cả nhân cách hay đạo nghĩa. Cho nên, khi Triệu Cao đem lợi danh ra dụ dỗ và đe dọa, Lý Tư cuối cùng cũng đồng ý với âm mưu của hắn.
Tư Mã Thiên trong Sử ký có ghi lại đoạn đối thoại giữa hai người. Qua đó có thể thấy rõ: Triệu Cao từng bước ép sát, còn Lý Tư từng bước lùi lại. Nếu cảnh ấy được đưa lên màn ảnh, hẳn sẽ là một đêm tối trời, gió lạnh trăng mờ, ánh đèn dầu leo lắt. Dưới lời ngon ngọt xen lẫn đe dọa của Triệu Cao, Lý Tư mồ hôi lạnh vã ra như mưa, cuối cùng gật đầu trước lời dụ dỗ của Triệu Cao.
Và thế là hai người đã sửa di chiếu, đưa Hồ Hợi lên làm hoàng đế.
Triệu Cao vô cùng xảo quyệt. Hắn quyết định giấu nhẹm chuyện hoàng đế băng hà, không phát tang.
Lúc đó đoàn tuần du của Tần Thủy Hoàng đang đóng quân ở Sa Khâu (nay là Hình Đài, tỉnh Hà Bắc), cách xa Hàm Dương. Trong khi đó, Phù Tô đang làm giám quân tại Thượng Quận, tương đối gần Hàm Dương. Nếu phát tang và ban cáo thị thiên hạ, thì Phù Tô sẽ trở về trước Hồ Hợi, mà ngai vàng đang bỏ trống – ai về trước, kẻ đó có thể chiếm ngôi.
Cho nên Triệu Cao không dám phát tang.
Tần Thủy Hoàng mất vào tháng Bảy âm lịch, tức khoảng tháng Chín dương lịch. Khi ấy trời vẫn còn nóng, thi thể nhanh chóng phân hủy, mùi hôi bắt đầu thoát ra từ xe ngựa.
Triệu Cao liền sai một tiểu hoạn quan ngồi trong xe, mỗi ngày vẫn đều đặn mang cơm vào, rồi vẫn giữ nghi thức như thường lệ: mang tấu chương vào trình, người trong xe đáp lời. Cứ thế, họ che giấu việc hoàng đế đã băng hà.
Về sau, mùi tử thi ngày càng nồng nặc, không cách nào giấu được nữa. Triệu Cao bèn nghĩ ra một cách: mua một xe đầy bào ngư – vốn đã có mùi rất nồng – rồi để bên cạnh xe của Tần Thủy Hoàng, lấy mùi của bào ngư để che đi mùi tử thi. Sau đó, đoàn xe tăng tốc quay về Hàm Dương. Khi xe còn chưa kịp về đến Hàm Dương, Triệu Cao đã giơ cao lưỡi dao chính trị. Hắn muốn giết những người có thể đe dọa trực tiếp đến việc Hồ Hợi lên ngôi, đó là công tử Phù Tô và đại tướng Mông Điềm.
Bởi lẽ khi ấy, Mông Điềm đang nắm trong tay 30 vạn đại quân, là lực lượng tinh nhuệ nhất của Tần – là quân đoàn biên phòng trấn giữ Vạn Lý Trường Thành, từng tham gia xây Trường Thành và đánh Hung Nô, là trụ cột quân sự hàng đầu của triều đình.
Triệu Cao bèn ngụy tạo một chiếu thư, gửi đến Mông Điềm và Phù Tô, ra lệnh cho cả hai phải tự sát.
Phù Tô sau khi nhận được chiếu thư, lập tức chuẩn bị tuân mệnh.
Mông Điềm vội ngăn lại, nói rằng: “Hoàng thượng phái ngài làm giám quân nơi biên ải – đó là giao cho ngài trọng trách quốc gia. Cho đến giờ, ngài chưa từng bị quở trách, sao bỗng nhiên lại có chiếu bắt ngài phải chết? Chuyện này không hợp lý. Ngài nên xin thẩm tra lại cho rõ ràng.”
Lúc ấy cả hai người vẫn chưa hề hay biết Tần Thủy Hoàng đã băng hà.
Nhưng Phù Tô chỉ đáp: Phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu. Có nghĩa là:“Phụ hoàng đã ra lệnh bảo ta chết, mà ta không chết thì chẳng phải là bất hiếu sao?”
Nói rồi, ông tự sát.
Sau này, người ta thường phê phán nho giáo là ngu trung, họ dẫn chứng câu: Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung. Phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu.
Thế nhưng, câu này lại không xuất hiện vào thời mà Nho giáo hưng thịnh, mà xuất hiện vào thời Pháp gia của Tần. Tư tưởng của Pháp gia là tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh, không xét lý – chỉ thi hành.
Mông Điềm thì không chịu chết, nên bị Triệu Cao sai người áp giải về giam trong ngục. Sau khi Triệu Cao và Hồ Hợi về đến Hàm Dương, Hồ Hợi chính thức lên ngôi, trở thành Tần Nhị Thế. Lúc đăng cơ xong, Hồ Hợi vui mừng đến mức tay múa chân nhảy, hớn hở nói với Triệu Cao:
“Đời người như bóng câu qua cửa sổ – thoắt cái là hết.
Nay ta đã có cơ hội này, phải tận hưởng cho thỏa thích mới được. Khanh thấy thế nào?”
Triệu Cao đáp lời: “Rất đúng! Làm hoàng đế mà không biết hưởng thụ, thì còn gọi gì là thiên tử?”
Rồi hắn ghé sát tai Hồ Hợi, thì thầm rằng: “Nhưng… trước khi bệ hạ bắt đầu hưởng thụ cuộc sống, vẫn còn hai việc cấp bách cần phải xử lý ngay.”
Vậy rốt cuộc, hai việc cấp bách mà Triệu Cao đề xuất là gì?
Chúng tôi sẽ kể tiếp trong tập sau, xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại.
