Vào tháng 6 năm 208 trước công nguyên, Hạng Lương lập Mị Tâm làm Sở Hoài Vương, khởi đầu cuộc tây chinh, đánh vào nước Tần. Sau khi giành được vài chiến thắng, do kiêu ngạo và coi thường địch, Hạng Lương đã bị đại tướng Chương Hàm tiêu diệt. Cháu của ông là Hạng Vũ liền phát động binh biến, tiếp quản quân đội nước Sở, và trong trận đại chiến Cự Lộc, Hạng Vũ đã “đập nồi chìm thuyền”, đánh tan quân Tần.
Bảy tháng sau, Chương Hàm lâm vào đường cùng, đành phải đầu hàng Hạng Vũ, nhưng Hạng Vũ chỉ ra một mệnh lệnh: đào hố chôn sống hai mươi vạn quân Tần đã đầu hàng. Kể từ đó, chính quyền nhà Tần không còn đủ sức chống đỡ trước các đội quân khởi nghĩa khắp nơi. Lưu Bang nhân cơ hội ấy tiến quân như chẻ tre, nhanh chóng áp sát Hàm Dương.
Lưu Bang xuất quân tiến về Hàm Dương, sau đó liên tiếp giành được vài chiến thắng nhỏ. Lý do là vì lúc đó chủ lực quân Tần đang tập trung quyết chiến với Hạng Vũ ở Cự Lộc, nên Lưu Bang hầu như không gặp phải kháng cự đáng kể nào.
Tất nhiên, về đánh trận thì Lưu Bang vẫn chưa phải người giỏi. Trên đường tiến quân của Lưu Bang, mỗi khi tấn công một nơi nhưng không chiếm được, thì liền bỏ qua để tiến đánh nơi khác.
Đến tháng Hai năm sau, Lưu Bang gặp hai nhân vật có vai trò vô cùng quan trọng trong việc giúp ông giành được thiên hạ. Một người là Bành Việt, một người là Lệ Thực Kỳ.
Bành Việt vốn là một cường đạo, đã mang theo hơn một ngàn người quy thuận Lưu Bang. Sau này, trong cuộc chiến giữa Sở và Hán, Bành Việt đã nhiều lần giúp Lưu Bang thoát khỏi tình thế hiểm nghèo. Chuyện về Bành Việt, chúng ta sẽ nói kỹ hơn trong các tập sau.
Người kia là Lệ Thực Kỳ, ông là một thuyết khách, sống ở Cao Dương (gần huyện Khởi, tỉnh Hà Nam ngày nay), vốn làm nghề canh giữ cổng thành. Thời đó, rất nhiều người làm nghề canh cổng lại là kẻ có chí khí.
Trong phần đầu tiên của loạt truyện Đông Chu liệt quốc, khi kể về chuyện “Trộm phù cứu Triệu”, chúng tôi từng nhắc đến người gác cổng tên là Hầu Doanh – là bằng hữu của Tín Lăng quân. Trong thời kỳ Sở Hán tranh hùng, Trần Dư và Trương Nhĩ cũng là người gác cổng. Lệ Thực Kỳ cũng vậy.
Khi nghe tin Lưu Bang đến, Lệ Thực Kỳ lập tức đến yết kiến. Vì Cao Dương là nơi trọng yếu trong thiên hạ, từng có rất nhiều đội quân khởi nghĩa đi qua, nên Lệ Thực Kỳ đã gặp không ít người. Nhưng ông phát hiện ra Lưu Bang là một người hoàn toàn khác biệt, cho nên quyết định đến diện kiến.
Khi Lệ Thực Kỳ đến, Lưu Bang đang rửa chân – có lẽ chuẩn bị đi ngủ. Lệ Thực Kỳ đứng ngoài đại trướng, lấy ra một tấm danh thiếp, rồi nói với lính gác bên ngoài rằng:
– Làm phiền huynh vào bẩm báo một tiếng, nói rằng có Lệ Thực Kỳ ở Cao Dương cầu kiến.
Vệ binh vào trong, bẩm với Lưu Bang rằng có người xin gặp. Lưu Bang hỏi:
– Người nào?
Vệ binh đáp:
– Người đó mặc áo mũ như nho sinh, chắc là một nho sĩ.
Lưu Bang nghe xong liền nói:
– Nho sinh ta không gặp. Hiện giờ ta đang lo việc thiên hạ, không có thời gian ngồi nói chuyện với hạng người ấy. Bọn họ nói chuyện gì cũng dẫn Kinh, Sử, nào là Nghiêu – Thuấn – Vũ – Thang – Văn Vương – Vũ Vương – Chu Công… Một chuyện nhỏ mà nói cả buổi chưa hết. Ta giờ chỉ muốn bàn chuyện đánh trận, không muốn gặp nho sinh.
Vệ binh đi ra, nói với Lệ Thực Kỳ:
– Công tử, Bái công không tiếp nho sinh.
Lệ Thực Kỳ lập tức đặt tay lên chuôi kiếm, lớn tiếng quát:
– Ta không phải nho sinh, ta là sâu rượu xứ Cao Dương! Ngươi hãy vào báo lại: có sâu rượu Cao Dương cầu kiến. Xem Bái công có tiếp không.
Có lẽ Lệ Thực Kỳ thân hình to lớn, giọng nói vang dội, khiến người lính gác giật mình, đánh rơi cả danh thiếp. Vệ binh vội nhặt lên, rồi nói:
– Vậy để ta vào bẩm lại lần nữa.
Vào trong, vệ binh nói:
– Bẩm Bái công, bên ngoài là một tráng sĩ, chính là sâu rượu xứ Cao Dương. Ngài có muốn gặp không?
Lưu Bang nghe đến chữ “sâu rượu” thì bật cười:
– Thế thì tốt, mời hắn vào!
Lệ Thực Kỳ được mời vào. Khi gặp Lưu Bang, ông chỉ vái dài mà không quỳ lạy. Thực ra lúc đó địa vị của hai người chênh lệch rất lớn – Lưu Bang là tướng quân, còn Lệ Thực Kỳ chỉ là một kẻ dân đen hèn kém, đáng lý phải quỳ xuống dập đầu. Nhưng Lệ Thực Kỳ chỉ vái dài mà không quỳ, rồi nói:
– Bái công lần này đến đây là để giúp nhà Tần đấy à?
Lưu Bang vừa nghe liền nổi giận, mắng lớn:
– Đồ hủ nho! Ta là đến để diệt Tần, sao lại có thể đi giúp Tần được?
Lệ Thực Kỳ đáp:
– Ngài dãi nắng dầm sương, muốn lập nên công danh lừng lẫy, vang dội khắp thiên hạ. Nhưng muốn làm được điều đó, việc đầu tiên phải làm là chiêu mộ nhân tài. Tôi thấy trí tuệ của ngài không bằng tôi, dũng khí cũng không bằng tôi, đã muốn giành thiên hạ mà không chịu hỏi tôi một câu, vậy là ngài quá sai rồi.
Lưu Bang có một điểm rất hay – tuy Lệ Thực Kỳ nói năng không chút khách khí, nhưng Lưu Bang lập tức đứng dậy, tỏ ra cung kính rồi nói:
– Vừa rồi ta chỉ biết đến dung mạo của huynh, nay mới hiểu được tấm lòng. Mời ngồi, mời ngồi.
Nói rồi, Lưu Bang lập tức mời Lệ Thực Kỳ lên ngồi ghế trên, rồi hỏi:
– Nếu ta muốn giành thiên hạ, thì việc đầu tiên phải làm là gì?
Lệ Thực Kỳ đáp:
– Việc đầu tiên ngài cần làm là đánh chiếm Trần Lưu.
Trần Lưu là địa điểm chiến lược, là nơi nhiều tuyến đường trọng yếu giao nhau. Đó cũng là kho lương trọng yếu của nhà Tần, tích trữ đến hàng chục triệu thạch lương thực. Chỉ cần Bái công chiếm được Trần Lưu, vấn đề lương thảo sẽ được giải quyết ngay.
Lệ Thực Kỳ nói tiếp:
– Huyện lệnh Trần Lưu là bạn thân của tôi. Tôi có thể đi thuyết phục ông ấy quy hàng ngài.
Lưu Bang đồng ý.
Thế là Lệ Thực Kỳ đến gặp huyện lệnh Trần Lưu, nói rằng:
– Ta thấy tình thế hiện nay của ông rất nguy hiểm. Thiên hạ ai nấy đều muốn lật đổ nhà Tần. Nếu ông cứ cố trung thành với Tần, tức là chống lại thiên hạ, vô cùng nguy hiểm. Ta tin rằng Bái công là người có thể làm nên đại nghiệp. Ta khuyên ông nên đầu hàng thì hơn.
Huyện lệnh Trần Lưu nói với Lệ Thực Kỳ:
– Tuy ông là bạn thân của tôi, nhưng tôi không thể nghe theo được. Pháp luật của nhà Tần vô cùng hà khắc, nếu tôi phản Tần, không chỉ bản thân tôi mất đầu, mà cả dòng họ cũng sẽ bị tru di. Vậy nên xin đừng nhắc đến chuyện này nữa.
Cứ như vậy, huyện lệnh đã từ chối Lệ Thực Kỳ.
Hiển nhiên, huyện lệnh Trần Lưu là người rất non nớt về chính trị. Gặp chuyện như thế, phải lập tức quyết đoán: hoặc là nghe lời khuyên mà quy hàng, nếu không thì phải giết Lệ Thực Kỳ, hoặc ít nhất là đuổi đi. Thế nhưng ông ta lại để Lệ Thực Kỳ ngủ lại trong nhà trọ.
Nửa đêm, Lệ Thực Kỳ bí mật lẻn vào dinh huyện, giết chết huyện lệnh, rồi cầm thủ cấp nhảy khỏi tường thành, chạy về doanh trại của Lưu Bang, Lệ Thực Kỳ bẩm báo rằng:
– Huyện lệnh Trần Lưu không chịu đầu hàng, tôi đã giết ông ta rồi.
Sáng hôm sau, đại quân của Lưu Bang kéo tới chân thành Trần Lưu, bắt đầu công phá. Mọi người tìm huyện lệnh thì không thấy đâu. Lưu Bang liền ra lệnh lấy một cây sào tre, treo đầu huyện lệnh lên rồi nói với binh sĩ trong thành:
– Các ngươi xem, huyện lệnh của các ngươi đã bị trảm rồi.
Quân lính trong thành thấy thế thì mất hết tinh thần kháng cự, đồng loạt đầu hàng. Như vậy, Lưu Bang đã chiếm được Trần Lưu, thu được lượng lớn lương thảo ở đó. Sau khi để quân đội nghỉ ngơi, ông tiếp tục tiến quân về phía Tây.
Khi đánh tới Khai Phong, Lưu Bang không chiếm được, nên lại đi vòng qua. Nếu nhìn vào hành trình hành quân của Lưu Bang, có thể thấy một quy luật là: cứ đến là đánh thử, nếu đánh không nổi thì không cố đánh, mà lập tức đi đường vòng.
Sau đó, Lưu Bang tiếp tục tiến đánh Dĩnh Xuyên (nay thuộc huyện Dự, tỉnh Hà Nam), ông cử Trương Lương đi chiếm lại vùng đất cũ của nước Hàn. Tiếp theo, ông xuôi về phía Nam, tiến đánh thành Uyển.
Chúng ta biết rằng, ban đầu Tần Thủy Hoàng chia thiên hạ làm 36 quận, tương đương với 36 tỉnh. Uyển chính là thủ phủ của quận Nam Dương (tức thành phố Nam Dương ngày nay, tỉnh Hà Nam), tất nhiên là rất khó đánh.
Lưu Bang thấy đánh không nổi, lại muốn đi vòng qua, muốn xuôi hướng Nam, tiến thẳng tới Vũ Quan.
Thế nhưng, Trương Lương nói với Lưu Bang rằng:
– Bái công, không thể tiếp tục vòng qua đất Uyển nữa. Vì những thành trước đây ngài đã đi vòng qua, đều là thuộc đất Hàn và Ngụy thời Chiến Quốc, người dân ở đó vốn dĩ không có lòng trung thành với Tần. Ngài không đánh họ, họ cũng không đụng đến ngài. Nhưng Uyển thì khác, nơi đó vốn thuộc về đất Tần, nếu ngài bỏ qua, rất có thể bọn họ sẽ tấn công từ phía sau. Đến lúc đó, phía trước là cửa ải và thành trì của Tần, phía sau là quân đất Uyển đánh úp, ngài sẽ bị đánh hai mặt, vô cùng nguy hiểm.
Lưu Bang nghe theo lời khuyên của Trương Lương, quay quân tấn công đất Uyển. Tuy việc công phá đất Uyển rất khó khăn, nhưng người trong thành cũng cảm thấy tình hình rất nguy cấp, vì họ đã mất liên lạc với triều đình trung ương, không biết còn có thể cầm cự bao lâu.
Lúc này, thái thú đất Uyển cảm thấy tình thế nguy ngập, không thể cầm cự nổi nữa, bèn chuẩn bị tự sát.
Dưới quyền ông ta có một người tên là Trần Khôi, liền khuyên rằng:
– Thái thú đừng vội tự sát. Để tôi thay ngài đi thương lượng với Lưu Bang, đề nghị điều kiện đầu hàng, xem ông ta có đồng ý không.
Thế là Trần Khôi đến gặp Lưu Bang rồi nói:
– Thành Uyển rất khó đánh, nhưng tôi có một kế: xin ngài chấp nhận để thái thú đầu hàng. Chỉ cần ông ta đầu hàng, ngài hãy phong cho ông ấy một chức quan lớn, rồi lấy đó làm gương để kêu gọi các nơi khác cũng đầu hàng.
Hiện nay ông ta không dám đầu hàng vì sợ ngài sẽ giết sạch cả thành như Hạng Vũ. Vậy xin Bái công hãy cam kết một điều kiện: nếu thái thú đầu hàng, thì đừng giết ông ấy và dân chúng trong thành, hãy còn ban cho ông ấy một chức lớn. Như vậy ông ấy sẽ không kháng cự nữa.
Lưu Bang thấy kế ấy rất hay, nên đã chấp nhận cho thái thú thành Uyển đầu hàng, rồi còn phong cho ông ta làm Ân hầu, đồng thời phong Trần Khôi làm quan thiên hộ (là chức quan cai quản 1000 hộ dân).
Sau đó, Lưu Bang lấy vị thái thú ấy làm gương, kêu gọi các tướng Tần ở phía Tây đầu hàng. Kết quả vô cùng thuận lợi, rất nhiều người đã đầu hàng, nên Lưu Bang gần như tiến vào Vũ Quan mà không tốn một giọt máu.
Chúng ta biết rằng, vùng đất của nhà Tần chính là đồng bằng Quan Trung, còn gọi là Tần Xuyên tám trăm dặm. Phía bắc là cao nguyên Hoàng Thổ, phía nam là dãy Tần Lĩnh. Nếu muốn tiến vào Quan Trung, chỉ có bốn đường:
- Hàm Cốc Quan ở phía Đông
- Vũ Quan ở phía Nam
- Tiêu Quan ở phía Bắc
- Đại Tán Quan ở Tây Nam
Nói cách khác, địa thế nơi đây hiểm yếu, dễ thủ khó công. Nhưng một khi đã tiến qua Vũ Quan, thì nhà Tần không còn chỗ hiểm yếu nào để phòng thủ nữa.
Vì vậy, khi Lưu Bang vượt qua Vũ Quan, tức là đã đến sát cửa nhà Hàm Dương, ông sẽ chiếm đô thành nhà Tần như thế nào, chúng tôi sẽ kể tiếp trong tập sau, cảm ơn bạn đã theo dõi video này, xin chào và hẹn gặp lại.
