Bắc Chu Vũ Đế Vũ Văn Ung là một vị quân vương có cả tài năng chính trị và quân sự. Ông đã tiêu diệt được Bắc Tề và thống nhất phương bắc Trung Hoa. Thế nhưng ông đã mắc phải một sai lầm, đó là đã tiến hành ‘diệt phật’ ở toàn cõi phương bắc. Rất nhanh sau đó, Vũ Văn Ung qua đời ở tuổi 36.
Sau khi Vũ Văn Ung qua đời, người kế vị là Bắc Chu Tuyên Đế – Vũ Văn Uân. Trước đó, Vũ Văn Ung đã dạy con rất nghiêm, nhưng bản thân Vũ Văn Uân lại là người không ra gì, chẳng thể dạy bảo.
Khi còn là Thái tử, Vũ Văn Uân từng được giao chức thống lĩnh quân đội đi đánh Thổ Dục Hồn — một chính quyền nằm trên địa bàn tỉnh Thanh Hải ngày nay. Thế nhưng, người thực sự nắm quyền chỉ huy là hai danh tướng của Bắc Chu: Vương Quỹ và Vũ Văn Hiếu Bá. Trong quân doanh, Thái tử đã làm nhiều chuyện thất đức, nhưng sử sách không nêu rõ đó là những việc gì, có lẽ cũng không phải là chuyện hay ho. Sau khi trở về, Vương Quỹ và Vũ Văn Hiếu Bá đã báo cáo trung thực với Vũ Văn Ung.
Hoàng đế Vũ Văn Ung nghe xong thì rất giận, ông đã dùng gậy đánh Thái tử một trận, và còn đánh cả một kẻ luôn xúi giục Thái tử làm điều xấu, đó là Trịnh Dịch. Từ đó, Thái tử sinh lòng oán hận Vương Quỹ.
Hằng ngày vào triều, Hoàng đế Vũ Văn Ung bắt Thái tử phải cùng bá quan dự triều, bất kể mùa đông giá rét hay mùa hè nóng nực, tuyệt không được nghỉ. Nghe nói Thái tử thích uống rượu, Vũ Văn Ung liền cấm vận chuyển rượu vào Đông cung. Chỉ cần Thái tử phạm lỗi là bị lôi ra đánh bằng gậy. Hoàng đế nghiêm túc nói rằng: “Từ xưa đến nay, Thái tử bị phế truất không ít, trẫm vẫn còn những đứa con khác. Ngươi tự liệu mà giữ mình cho cẩn thận!”
Ngoài ra, Hoàng đế còn ra lệnh cho người hầu cận ghi chép từng lời nói, từng hành động của Thái tử, mỗi tháng phải dâng một bản báo cáo. Thái tử đã sợ hãi, muốn làm gì cũng phải tìm cách che đậy. Kết quả là những thông tin mà hoàng đế nhận được cho thấy Thái tử không có vấn đề gì lớn.
Thế nhưng người xưa có câu “giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”. Thái tử chỉ giả vờ tỏ ra hiểu chuyện và biết nghe lời mà thôi. Có ba người đã nhìn thấu điều đó, bao gồm: Hạ Nhược Bật, Vương Quỹ và Vũ Văn Hiếu Bá — họ đều là các danh tướng của Bắc Chu, trong đó Hạ Nhược Bật sau này còn trở thành khai quốc công thần giúp nhà Tùy thống nhất thiên hạ.
Một vị tướng giỏi thì phải biết nhìn người, như vậy mới đoán được đối thủ sẽ dụng binh và hành động ra sao. Ba người này vừa nhìn là biết ngay Thái tử chỉ đang diễn.
Vương Quỹ có tính tình thẳng thắn. Có lần ông đã nói ngay giữa triều đình: “Thái tử sau này tuyệt đối không thể gánh vác trọng trách quốc gia.”
Sau khi nghe Vương Quỹ nói vậy, Hoàng đế quay sang hỏi xem Hạ Nhược Bật có suy nghĩ gì. Bởi vì hoàng đế tin Hạ Nhược Bật là bậc văn võ kỳ tài.
Hạ Nhược Bật đáp: “Thần không thấy vậy. Thái tử vẫn đang tu dưỡng đức hạnh, chưa từng thấy có điều gì bất ổn.”
Vương Quỹ nghe xong rất tức giận. Khi lui khỏi triều, ông đã trách Hạ Nhược Bật rằng: “Bình thường ngươi rất dám nói, sao hôm nay lại buông lời dối trá giữa triều đình?”
Hạ Nhược Bật điềm nhiên đáp: “Chuyện thay Thái tử là đại sự quốc gia. Việc đó phải mật tấu riêng với hoàng thượng, sao có thể nói công khai trước bá quan?”
Vương Quỹ nghe vậy thì ngẩn người, ông nhận rằng mình chưa suy nghĩ thấu đáo, nên đã lập tức xin lỗi Hạ Nhược Bật.
Hạ Nhược Bật là một nhân vật rất đáng gờm. Ông mang họ kép là “Hạ Nhược”, tên là Bật. Cha ông là Hạ Nhược Đôn. Hạ Nhược Đôn vì ăn nói không cẩn trọng, đã dính líu vào việc Triệu Quý muốn phế bỏ Vũ Văn Hộ, nên đã bị Vũ Văn Hộ bức tử.
Trước khi chết, ông gọi con trai Hạ Nhược Bật đến và nghiêm túc căn dặn: “Ta vốn muốn bình định Giang Nam, nhưng chí nguyện chưa thành. Ta chết vì cái lưỡi này, con nhất định phải ghi nhớ mà cẩn thận lời nói.”
Sau đó, Hạ Nhược Đôn đã làm một việc vô cùng kinh người. Ông đã dùng dùi đâm vào lưỡi của Hạ Nhược Bật đến mức chảy máu, dặn con phải giữ miệng cẩn thận (theo Bắc Sử, quyển 56). Đây là một lời di huấn nghiêm khắc của Hạ Nhược Đôn, dạy con trai phải cẩn thận lời nói, bởi vì “họa từ miệng mà ra”.
Có lần khác, Vương Quỹ giả vờ uống say, rồi vừa xoa râu hoàng đế vừa nói: “Lão gia đáng yêu lắm, chỉ tiếc là con trai chẳng ra gì.”
Bắc Chu Vũ Đế nghe vậy, liền quay sang hỏi Vũ Văn Hiếu Bá rằng: “Bình thường khanh vẫn nói Thái tử không có lỗi gì. Nay Vương Quỹ nói vậy, tức là khanh đã lừa trẫm từ trước phải không?”
Vũ Văn Hiếu Bá đáp thẳng: “Thần không hề lừa bệ hạ. Chỉ là thần biết, dù thần có nói rằng Thái tử bất tài, bệ hạ cũng không nỡ phế bỏ. Vậy nên thần… đành im lặng.” Bắc Chu Vũ Đế nghe xong, ông trầm mặc rất lâu rồi bảo: “Trẫm hiểu rồi. Từ nay trẫm giao Thái tử cho khanh.”
