Tùy Văn Đế có tổng cộng năm người con trai, tất cả đều do Độc Cô Hoàng hậu sinh ra. Con trưởng là Dương Dũng được lập làm Thái tử. Con thứ là Dương Quảng, được phong làm Tấn vương. Dương Quảng luôn dòm ngó ngôi vị Thái tử, ông ta hiểu rằng nếu muốn giành ngôi thì nhất định phải có được sự ủng hộ của mẫu thân, vì thế Dương Quảng tìm mọi cách để chiều theo sở thích của Hoàng hậu.
Dương Quảng là người có tài năng, lại có dung mạo khôi ngô, nên đặc biệt được Độc Cô Hoàng hậu yêu quý. Dương Quảng rất biết cách lấy lòng cha mẹ. Biết phụ hoàng và mẫu hậu đều chuộng lối sống tiết kiệm, nên mỗi khi họ đến thăm, Dương Quảng lại cố ý làm đứt dây đàn, rắc bụi lên đó để tỏ ra mình không thích âm nhạc, ca múa. Tùy Văn Đế và Hoàng hậu nhìn thấy thì khen ngợi.
Có một lần Dương Quảng đi săn gặp trời mưa, thị vệ mang đến cho ông ta một chiếc áo tẩm dầu để nước không thấm vào. Nhưng Dương Quảng bảo mang đi, nói rằng: “binh sĩ đều đang chịu mưa, sao ta có thể một mình mặc áo này được”. Ý là muốn tỏ ra đồng cam cộng khổ với quân lính.
Ngoài ra, Dương Quảng còn lập công lớn. Trong trận chiến tiêu diệt nước Trần, Dương Quảng giữ chức Hành quân Đại tổng quản, tức là tổng tư lệnh chỉ huy đại quân. Vì vậy, Dương Quảng vừa đẹp trai, vừa có tài, lại được cha mẹ yêu mến, danh tiếng rất tốt — nên ông ta cho rằng chỉ có mình mới xứng đáng trở thành Hoàng đế.
So với Dương Quảng, biểu hiện của Dương Dũng lại rất kém. Sử sách chép rằng Thái tử Dương Dũng sống buông thả theo ý mình, không hề che giấu sự ham mê hưởng lạc và mỹ sắc.
Có một lần, Thái tử Dương Dũng mặc một bộ giáp làm ở đất Thục, trang trí vô cùng lộng lẫy. Tùy Văn Đế nhìn thấy thì tỏ ra hết sức không hài lòng. Ông nói: “Từ xưa đến nay, những bậc đế vương xa xỉ đều không thể giữ vững giang sơn. Con đã là Thái tử thì phải giữ gìn đức tính tiết kiệm. Hiện tại, ta trao cho con thanh đao khi xưa ta từng dùng, và loại gia vị đơn sơ mà con từng ăn khi địa vị còn thấp, mong con đừng quên cội nguồn”.
Mặc dù vậy, Dương Dũng vẫn rất khó bỏ được thói xa xỉ. Hơn nữa, Thái tử đã làm một việc khiến hoàng đế kiêng kỵ, đó là bộc lộ thái độ nôn nóng muốn tiếp quản ngôi báu.
Năm 600, vào dịp Đông chí, trăm quan đều đến phủ Thái tử. Dương Dũng còn cho tấu nhạc và tiếp nhận sự triều bái của bá quan. Khi Tùy Văn Đế biết chuyện, ông liền hỏi các đại thần: “Gần đây nghe nói các quan trong ngoài đều đến Đông cung triều kiến Thái tử. Như vậy có hợp lễ hay không?”
Quan Thái thường thiếu khanh Tân Đản trả lời:
“Chỉ có Hoàng đế mới được nhận triều bái. Thái tử chỉ có thể nhận chúc mừng, không được nhận triều bái.”
Tùy Văn Đế cho rằng: Nếu là đến chúc Đông chí cho Thái tử, thì ba người, năm người đến cũng không sao. Nhưng hiện nay các nha môn lại cho tập hợp toàn bộ quan lại với nhau; Thái tử thì mặc triều phục, lại còn tấu nhạc — tất cả đều là nghi lễ dành cho Thiên tử. Như vậy thì còn ra thể thống gì nữa?!
Thế là Tùy Văn Đế ra chiếu:
“Theo lễ, quân chủ và thần tử không thể lẫn lộn. Thái tử tuy là người kế vị, nhưng vẫn là thần tử. Việc các quan viên vào ngày Đông chí đến Đông cung để triều bái Thái tử, dâng sản vật địa phương, là điều không phù hợp với điển chương quốc gia, phải lập tức bãi bỏ hoàn toàn”.
Từ đây, tình cảm cha con giữa Tùy Văn Đế và Thái tử Dương Dũng đã xuất hiện vết rạn đầu tiên.
Việc Dương Dũng bộc lộ ý muốn “tiếp quản ngai vàng sớm” đã phạm vào đại kỵ của Tùy Văn Đế. Còn việc ông sủng ái tiểu thiếp thì lại khiến Độc Cô Hoàng hậu không thể chịu nổi.
Độc Cô Hoàng hậu đã chọn cho Dương Dũng một người vợ chính thất, đó là Nguyên thị – con gái của một công tước Tây Ngụy. Thế nhưng Dương Dũng lại không thích Nguyên thị, mà lại mê mẩn một phi tần tên Vân Chiêu Huấn.
Năm 591, Nguyên thị mắc bệnh tim và đột tử chỉ sau hai ngày. Độc Cô Hoàng hậu nghi ngờ rằng Dương Dũng đã ra tay đầu độc nguyên phi, nhưng lại không tìm được chứng cứ. Việc này đã trở thành một nỗi trăn trở đè nặng trong tâm bà.
Sau khi Nguyên phi qua đời, Vân Chiêu Huấn trở thành nữ nhân quyền lực nhất trong Đông cung, bà sinh cho Dương Dũng ba người con trai. Ngoài ra, còn có bốn phi tần khác cũng lần lượt sinh con trai cho Dương Dũng.
Độc Cô Hoàng hậu vốn cực kỳ căm ghét chuyện đàn ông mê đắm tiểu thiếp. Khi phu nhân của Cao Quýnh qua đời, Độc Cô Hoàng hậu khuyên Tùy Văn Đế tìm cho ông một người vợ mới. Cao Quýnh từ chối, nói rằng mình đã lớn tuổi, không muốn lập chính thất nữa, chỉ muốn ăn chay niệm Phật sau khi lui triều.
Thế nhưng sau đó, một tiểu thiếp của Cao Quýnh lại sinh cho ông một người con trai. Độc Cô Hoàng hậu nổi giận, cho rằng việc Cao Quýnh không lập chính thất chẳng qua là vì thích “tiểu lão bà”.
Hơn nữa, khi cháu gái của Uất Trì Quýnh bị hoàng hậu đánh chết, Cao Quýnh từng buột miệng nói rằng Độc Cô Hoàng hậu chỉ là “một nữ nhân”, khuyên hoàng đế đừng vì chuyện nhỏ mà bỏ cả thiên hạ. Mặc dù có thể là hiểu nhầm, nhưng điều này đã khiến hoàng hậu càng ghi hận. Từ đó, Độc Cô Hoàng hậu liên tục nói xấu Cao Quýnh trước mặt Tùy Văn Đế, khiến Văn Đế dần dần xa cách ông.
