Tùy Văn Đế rất may mắn khi có được một người vợ hiền lành, xinh đẹp và tài năng như Độc Cô hoàng hậu. Thế nhưng người xưa có câu “nhân vô thập toàn”, dần dần hoàng hậu không còn giữ được những đức tính cần kiệm, nhân từ như xưa.
Trong những bài trước, chúng ta đã nhắc đến việc xây dựng thành Đại Hưng. Một công trình vĩ đại như vậy mà chỉ mất chín tháng để hoàn thành, quả thật khiến người đời sau phải thán phục.
Một mặt, chúng ta ca ngợi năng lực quy hoạch, thiết kế và chỉ huy thi công của Vũ Văn Khải. Với tài năng của mình, ông có thể sắp xếp, điều phối một công trình phức tạp và hoàn thành được trong một thời gian ngắn.
Thế nhưng, khi đi vào thi công thực tế, đằng sau đó là vô số câu chuyện đầy cay đắng.
Giám sát công trình lúc bấy giờ là Dương Tố. Ông ta là người rất hà khắc, trong Tư Trị Thông Giám có ghi lại một đoạn như sau: “Việc phu dịch bị thúc bách nghiêm ngặt, nhiều dân phu chết vì kiệt sức. Những người mệt mỏi ngã xuống, liền bị ném vào hố, phủ đất đá lên trên, biến thành nền đất bằng. Kẻ chết lên đến hàng vạn.”
Kết cục bi thảm ấy hoàn toàn là tội lỗi của tổng giám công Dương Tố. Dương Tố tuy có tài năng xuất chúng, nhưng hắn không có lòng nhân đối với thuộc hạ và bách tính, hắn chỉ xem người khác như bậc thang để mình tiến thân.
Tư Trị Thông Giám chép rằng:
“Dương Tố dụng binh nhiều quyền mưu, cai quản binh lính rất nghiêm khắc. Mỗi khi sắp đánh trận, ông ta cố tìm lỗi của người khác rồi chém giết họ, khi nhiều thì chém hơn trăm người, khi ít cũng chém mười mấy người. Máu chảy thành vũng trước mặt mà ông ta vẫn ung dung nói cười.
Đến khi giao chiến, trước tiên Dương Tố sẽ bắt một hai trăm người xung phong. Nếu họ có thể đột phá trận tuyến thì tốt, còn nếu không đột phá được mà quay lại, thì bất kể còn sống bao nhiêu người, đều sẽ bị chém sạch. Sau đó lại cho hai ba trăm người tiếp tục tiến lên, và nếu họ quay về thì cũng xử tử như cũ.
Tướng sĩ ai nấy run rẩy, chỉ còn có thể liều mạng mà chiến đấu. Nhờ vậy mà trận nào cũng thắng, Dương Tố được gọi là danh tướng.
Lúc bấy giờ Dương Tố được trọng dụng, lời nói không ai dám trái. Những kẻ theo ông ta, chỉ cần được chút công lao cũng được ghi nhận, còn các tướng khác dù có lập đại công, nhưng lại bị quan văn bới móc mà gạt bỏ. Do đó, tuy Dương Tố tàn nhẫn, nhưng binh sĩ lại tranh nhau muốn đi theo.”
Điều này cho thấy Dương Tố rất có phong cách của một người theo Pháp gia, có phong cách máu lạnh của Thương Ưởng. Trước khi lâm trận, Dương Tố tìm lỗi của một số người rồi chém họ, máu chảy trước doanh trại. Điều này đã tạo một bầu không khí sợ hãi, xem lẫn sự điên cuồng trong tâm của binh lính.
Khi giao chiến, Dương Tố sẽ cho khoảng 200 người xung phong lên trước. Những người này biết là chỉ có thể liều chết mà đánh, nếu thua mà quay lại thì cũng sẽ bị chém. Nên họ như bị dồn vào đường cùng mà điên cuồng xông vào quân địch. Bị dồn vào đường cùng, ắt sẽ bộc phát mạnh mẽ như ngọn đèn bừng lên trước khi tắt. Quân địch khi phải đối đầu với đám người liều mạng như vậy, thì có thể sẽ bị phá vỡ đội hình. Khi đó, quân nhà Tùy sẽ thừa thắng mà xông lên. Nhờ những binh lính đó, Dương Tố được ca ngợi là danh tướng. Ông đã dùng mưu kế lên cả binh lính của mình.
Với tính cách tàn nhẫn như vậy, nhưng lại có rất nhiều binh sĩ muốn đi theo Dương Tố. Đó là bởi vì Dương Tố ban thưởng rất hậu hĩnh. Chỉ cần binh lính có một công trạng nho nhỏ, cũng được ban thưởng rất hậu.
Đây chính là kế sách dùng “cây gậy và củ cà rốt”, cũng là phép “nhị bính” của Pháp gia, mà Hàn Phi Tử đã từng nhắc đến. Đó là dùng trọng thưởng và phạt nặng để xây dựng quyền uy.
Dương Tố có tài mà không có đức, nghĩ đến cũng thấy thật đáng sợ. Vì với những người có tài mà không có đức, tài năng của họ càng cao, thì họa mà họ gây ra càng lớn.
Thế nhưng trớ trêu thay, Độc Cô hoàng hậu lại đặc biệt coi trọng Dương Tố.
Tháng 3 năm 595, Nhân Thọ cung được xây xong. Cả tòa cung điện vô cùng xa hoa tráng lệ. Lúc đó trời nóng, nhiều dân phu vì khổ cực xây dựng mà qua đời hàng loạt. Dương Tố gom toàn bộ thi thể lại, rồi đốt một lần là xong.
Tùy Văn Đế đến thị sát, khi ông nhìn thấy Nhân Thọ cung thì vô cùng nổi giận. Bởi vì Tùy Văn Đế sống rất tiết kiệm, khi thấy cung điện nguy nga như vậy, lại nghe nói trong quá trình xây dựng đã chết rất nhiều người, ông liền trách mắng Dương Tố: “Ngươi vắt kiệt sức dân để xây Ly cung, khiến ta kết oán với thiên hạ!”
Dương Tố bị mắng thì trong lòng lo sợ, nghĩ rằng Tùy Văn Đế sẽ xử phạt mình. Lúc đó, có người tên Phong Đức Di đã nói với Dương Tố rằng: “Đừng lo. Lát nữa Hoàng hậu sẽ đến. Hoàng hậu nhìn thấy cung điện này chắc chắn sẽ vui mừng, rồi sẽ ban thưởng cho ngài.”
Quả nhiên, khi Độc Cô hoàng hậu đến, bà nói với Tùy Văn Đế: “Dương Tố thấy bệ hạ và thần thiếp tuổi đã cao, không còn nhiều thú vui, nên xây cung điện này để phụng dưỡng — chẳng phải là lòng hiếu thuận và trung thành sao?” Sau đó, hoàng hậu đã ban thưởng cho Dương Tố một trăm vạn tiền và ba nghìn tấm lụa.
Từ đó có thể thấy, Độc Cô hoàng hậu lúc này đã không còn là vị hoàng hậu nhân ái và tiết kiệm như thuở ban đầu nữa.
Về cuối đời, Độc Cô hoàng hậu bắt đầu can dự vào chính sự.
Trong Tùy Thư – Hậu phi truyện có ghi: “Hoàng thượng mỗi lần vào triều, Hoàng hậu đều cùng thượng giá mà đến, đến trước điện mới dừng. Bà sai hoạn quan dò xem việc Hoàng Thượng xử lý trong triều, nếu có điều gì sai sót thì liền góp ý, nhiều lần có ích lớn. Đợi Hoàng Thượng bãi triều rồi cùng trở về tẩm cung, hai người nhìn nhau mà vui vẻ.”
Có thể thấy, Tùy Văn Đế đối với Độc Cô hoàng hậu thì vừa yêu vừa sợ. Trong Tùy thư dùng cụm từ “sủng đạn chi” — nghĩa là vừa sủng ái, vừa kiêng dè. Do đó, hầu như mọi lời khuyên của Độc Cô hoàng hậu, Tùy Văn Đế đều sẽ nghe theo.
Nhưng Độc Cô hoàng hậu có một tật xấu lớn — đó là ghen tuông.
Bà vốn là một mỹ nữ đoan trang tuyệt sắc, hoàng hậu không cho phép Tùy Văn Đế thân cận với bất kỳ nữ nhân nào khác. Vì vậy, năm người con trai của Tùy Văn Đế đều là con do Độc Cô hoàng hậu sinh ra.
Hoàng hậu từng nói với Tùy Văn Đế rằng: “Chúng ta không nên có con thứ. Như vậy các con đều cùng cha cùng mẹ, sẽ thương yêu nhau, sau này sẽ không xảy ra tranh đoạt ngôi vị.”
Nhưng đó chỉ là suy nghĩ chủ quan mà thôi.
Trong Tùy thư còn kể một chuyện: sau khi Nhân Thọ cung được xây xong, bên trong tất nhiên sẽ phải bố trí các phi tần mỹ nữ. Trong một lần Tùy Văn Đế đến Nhân Thọ cung, gặp cháu gái của Uất Trì Quýnh.
Trước đó, Uất Trì Quýnh là tổng quản Tương Châu — từng khởi binh chống lại Tùy Văn Đế, cuối cùng thất bại và tự sát. Cháu gái của Uất Trì Quýnh bị bắt và đưa vào hậu cung.
Tùy Văn Đế thấy cô gái này có dung mạo xinh đẹp, bèn đem lòng yêu mến và lâm hạnh nàng. Chuyện này đến tai Độc Cô hoàng hậu. Bà chờ lúc Tùy Văn Đế vào triều, rồi đến Nhân Thọ cung, đích thân đánh chết cô gái ấy.
Khi Tùy Văn Đế lui triều, ông mới biết chuyện xảy ra. Hoàng đế giận dữ vô cùng, chỉ vì ghen tuông mà ra tay giết người, đây quả là việc không thể chấp nhận.
Thế nhưng Tùy Văn Đế cũng không dám đối đầu trực tiếp với Độc Cô hoàng hậu. Ông một mình cưỡi ngựa lao ra khỏi cung, không đi theo đường lớn mà chạy thẳng vào thung lũng, đi liền một mạch hơn hai mươi dặm.
Tả thừa tướng Cao Quýnh và hữu thừa tướng Dương Tố nghe tin này thì giật mình hốt hoảng. Họ vội vã dẫn kỵ binh đuổi theo, vô cùng lo lắng cho an nguy của hoàng đế. Hai vị thừa tướng liên tục đuổi theo sau, cuối cùng cũng bắt kịp, họ nắm cương ngựa của hoàng đế mà ghì lại. Rồi khổ tâm khuyên giải.
Tùy Văn Đế than rằng:
“Ta là thiên tử tôn quý, vậy mà ta không được tự do!”
Cao Quýnh thưa:
“Bệ hạ há lại vì một nữ nhân mà coi nhẹ cả thiên hạ hay sao?”
Bách tính trong thiên hạ vẫn trông nhờ vào hoàng đế. Tùy Văn Đế bắt đầu tỉnh táo lại, ông biết bản thân vẫn còn trách nhiệm với muôn dân, nhưng Hoàng đế vẫn rất giận, vừa giận vừa uất ức.
Dưới lời khuyên giải liên tục của Cao Quýnh, tâm trạng của Tùy Văn Đế mới dần dịu xuống. Họ dừng ngựa trong thung lũng rất lâu, đến tận đêm khuya mới trở lại hoàng cung.
Hoàng hậu vẫn ngồi đợi ông. Khi Tùy Văn Đế trở về, Độc Cô hoàng hậu rơi lệ xin lỗi, còn Cao Quýnh và Dương Tố đứng hầu hai bên, tiếp tục hòa giải. Cuối cùng chuyện này cũng đã dịu đi.
Ở thung lũng, Cao Quýnh nói rằng:“Bệ hạ há lại vì một nữ nhân mà coi nhẹ cả thiên hạ hay sao?” Câu nói này có thể hiểu theo hai cách:
Theo cách hiểu đầu tiên, Cao Quýnh muốn nói Tùy Văn Đế không nên vì cháu gái của Uất Trì Quýnh — người bị Độc Cô hoàng hậu đánh chết — mà bỏ mặc chuyện thiên hạ đại sự.
Nhưng cũng có cách hiểu rằng: Sao bệ hạ lại vì sự ghen tuông của hoàng hậu mà không lo đại sự? Há lại vì một nữ nhân ghen tuông như hoàng hậu mà coi nhẹ thiên hạ hay sao.
Khi nghe câu nói của Cao Quýnh, người ta sẽ nghĩ rằng “nữ nhân” mà ông nói đến là chỉ cháu gái của Uất Trì Quýnh, khuyên hoàng thượng không nên vì nữ sắc mà coi nhẹ thiên hạ.
Thế nhưng về sau, khi Độc Cô hoàng hậu nghe được câu nói này, bà lại cho rằng từ “nữ nhân” mà Cao Quýnh nói là đang chỉ mình, tức là có ý coi thường hoàng hậu. Từ đó, Độc Cô hoàng hậu bắt đầu giận Cao Quýnh.
