Dưới sự cai trị hà khắc của Tùy Dạng Đế, người dân lâm vào cảnh lầm than cơ cực, các đội quân tạo phản mọc lên khắp nơi. Quân Ngõa Cương của Lý Mật liên tục mở rộng thế lực tại Trung Nguyên. Ở phương Bắc cũng lần lượt xuất hiện những lực lượng khởi binh như Lưu Vũ Chu, Lương Sư Đô và Lý Uyên. Những đội quân này có một điểm chung, họ đều nhận được sự hậu thuẫn của Đột Quyết. Đó là bởi vì mối quan hệ giữa nhà Tùy và Đột Quyết đã rạn nứt, từ hai nước bang giao, chuyển thành xung đột.
Vốn dĩ Khởi Dân Khả Hãn của Đột Quyết luôn một lòng trung thành với đại Tùy, nhưng đến năm Đại Nghiệp thứ năm (tức năm 609) thì ông qua đời. Người kế vị là con trai ông, tên là Đốt Cát, tôn hiệu là Thủy Tất Khả Hãn.
Theo phong tục của các dân tộc du mục, khi cha chết, con trai có thể lấy những tiểu thiếp của cha, khi anh chết, em trai có thể lấy vợ của anh. Bởi vì đối với dân tộc sống vùng thảo nguyên, nếu phụ nữ góa chồng mà sống một mình thì vô cùng khổ cực, từ đó mà hình thành nên tập tục này. Tùy Dạng Đế tỏ ra tôn trọng tập tục của Đột Quyết, nên đã để cho Thủy Tất Khả Hãn tiếp tục kết hôn với Nghĩa Thành Công Chúa.
Lúc này, dân số người Đột Quyết ngày càng đông, kinh tế cũng phát triển phồn thịnh. Bùi Củ đã dâng tấu đề nghị tiếp tục áp dụng sách lược của Trưởng Tôn Thịnh, đó là chia rẽ Đột Quyết. Tùy Dạng Đế dự tính gả một công chúa tông thất cho em trai của Thủy Tất Khả Hãn là A Sử Na Sất Cát Thiết, rồi phong ông ta làm Nam Diện Khả Hãn. Nhưng Sất Cát Thiết không dám nhận sắc phong. Khi Thủy Tất Khả Hãn hay tin, thì bắt đầu sinh lòng oán hận đối với nhà Tùy.
Trong bộ lạc Đột Quyết có đại thần Sử Thục Hồ Tất là người rất giỏi mưu lược, lại được Thủy Tất Khả Hãn hết sức tin dùng. Bùi Củ bèn giả vờ muốn làm ăn buôn bán với Sử Thục Hồ Tất, dụ ông ta tới Mã Ấp rồi giết hại.
Từ đó về sau, Thủy Tất Khả Hãn không còn triều cống hay triều kiến nhà Tùy nữa. Quan hệ giữa đại Tùy và Đột Quyết cũng theo đó mà rơi xuống vực thẳm.
Đến năm Đại Nghiệp thứ mười một (tức năm 615), vào tháng Tám, Thủy Tất Khả Hãn nhân lúc Tùy Dạng Đế tuần du phía Bắc, đã đích thân dẫn theo hàng chục vạn kỵ binh, mưu đồ tập kích vào đoàn ngự giá của hoàng đế.
Nghĩa Thành Công Chúa đã bí mật phái sứ giả mang tin cảnh báo đến cho Tùy Dạng Đế. Nhận được tin, đoàn ngự giá lập tức phi tốc chạy nhanh vào thành Nhạn Môn (nay thuộc Huyện Đại, Sơn Tây). Con trai thứ của Tùy Dạng Đế là Tề vương Dương Giản thì dẫn quân phòng bị đóng ở Quách huyện.
Quân Đột Quyết bao vây toàn bộ quận Nhạn Môn, đánh hạ 39 trong số 41 tòa thành, chỉ còn lại hai thành. Chỉ còn nơi mà Tùy Dạng Đế và Tề vương Dương Giản đang trấn thủ là Đột Quyết chưa công phá được. Toàn bộ tướng sĩ trong thành đều kinh hoàng. Khi ấy trong thành có 15 vạn quân dân, nhưng lương thực chỉ đủ cầm cự trong khoảng hai mươi ngày.
Theo Tư Trị Thông Giám, mũi tên của người Đột Quyết đã bắn tới sát mặt Tùy Dạng Đế. Hoàng đế vô cùng khiếp sợ, vội ôm chặt đứa con út là Triệu vương Dương Cảo rồi bật khóc nức nở, đến mức đôi mắt sưng lên cả. Từ ghi chép trong Tư Trị Thông Giám, ta thấy rằng Tùy Dạng Đế tuyệt nhiên không phải người can đảm như ông ta vẫn tự thể hiện trước mặt quần thần.
Khi ấy, Tùy Dạng Đế đứng trước hai lựa chọn. Một là nhanh chóng phá vòng vây, giống như Hán Cao Tổ từng làm khi thoát khỏi vòng vây Bạch Đăng năm xưa. Lựa chọn thứ hai là cố thủ trong thành Nhạn Môn.
Vũ Văn Thuật đề nghị phá vòng vây, nhưng nhiều đại thần như Tô Uy, Tiêu Vũ, Ngu Thế Cơ — đều phản đối.
Lý do rất đơn giản: Thủ thành là sở trường của người Hán, Còn nếu ra đồng trống mà giao chiến, thì đó là sở trường tuyệt đối của kỵ binh Đột Quyết. Nếu bỏ thành mà chạy, để quân Đột Quyết vây chặt giữa thảo nguyên, thì đúng là chết không có đất chôn. Bởi vậy, kế sách tốt nhất là dựa thành mà cố thủ, đồng thời hạ chiếu triệu tập tướng lĩnh từ bốn phương đến để giúp vua, gọi là chiếu “cần vương”.
Song song đó, điều quan trọng là phải thu phục nhân tâm, khiến quân dân trong thành sẵn sàng vì triều đình mà liều chết. Vì thế, Tiêu Vũ và Ngu Thế Cơ dâng lên hai kiến nghị:
- Xin hoàng đế lập tức ban chiếu đình chỉ chiến dịch Liêu Đông, tức là không đánh Cao Ly nữa. Ba lần xuất chinh đã khiến thiên hạ oán than ngút trời, lòng dân rệu rã, nếu tiếp tục đánh Cao Ly thì chỉ khiến thiên hạ càng thêm căm phẫn.
- Ban chiếu thưởng công. Trong trận chiến này, ai mà lập được công trạng, triều đình ắt sẽ trọng thưởng, ban thưởng thật hậu để khích lệ lòng quân.
Quả nhiên, hai đạo chiếu thư vừa ban ra, lòng dân lập tức phấn khởi, tiếng hoan hô vang khắp nơi.
Khi quân Tùy đang cố thủ tại Nhạn Môn, Tiêu Vũ lại dâng thêm một kiến nghị. Do Nghĩa Thành Công Chúa về danh nghĩa vốn là mẹ của Thủy Tất Khả Hãn, mà nay lại trở thành thê thất của ông ta, vì vậy triều đình nên tìm cách liên lạc và dựa vào ảnh hưởng của bà.
Nghĩa Thành Công Chúa quả nhiên đã tận tâm giúp đỡ. Bà đã gửi cho Thủy Tất Khả Hãn một tin giả, nói rằng phía bắc biên cảnh của Đột Quyết đang bị tấn công. Nghe vậy, Thủy Tất Khả Hãn lập tức dẫn mấy chục vạn kỵ binh Đột Quyết rời khỏi Nhạn Môn, nhờ đó vòng vây quanh Tùy Dạng Đế cũng được gỡ bỏ.
Khi cơn nguy cơ vừa qua, Tùy Dạng Đế lập tức trở mặt nuốt lời. Ông ta lại đến Đông Đô để du ngoạn, thấy dân cư nơi đây vẫn còn đông đúc, bèn nói với thị tòng rằng: “Dân chúng vẫn nhiều thế này cơ à!” Trong Tư Trị Thông Giám cũng có ghi chú rằng: ý của Tùy Dạng Đế là — năm ấy truy dẹp phản loạn của Dương Huyền Cảm, giết còn quá ít.
Lúc ấy, Tô Uy và Phàn Tử Cái đều khuyên Tùy Dạng Đế hãy thực hiện lời hứa, trọng thưởng cho các tướng sĩ đã giữ vững thành trì và những đạo quân đã đến cứu giá trong trận chiến với Đột Quyết. Nhưng Tùy Dạng Đế lại tiếc tiền bạc và tước vị. Lẽ ra phải thưởng cho một vạn bảy nghìn người, cuối cùng ông ta chỉ ban thưởng cho một nghìn năm trăm người.
Tô Uy và Phàn Tử Cái dâng lời can gián: “Bệ hạ không thể thất tín. Những người lập công đều phải được trọng thưởng.” Tùy Dạng Đế nghe vậy liền trừng mắt nói: “Chẳng lẽ các khanh muốn mua chuộc lòng quân hay sao?”
Ý của ông ta là: nếu thực sự trọng thưởng, mà lại là theo lời hai người này khuyên, thì quân sĩ nhất định sẽ mang ơn họ — như vậy chẳng phải là uy tín của hoàng đế sẽ suy giảm hay sao? Hai người nghe xong thì không dám nói thêm gì nữa.
Sau đó, Tùy Dạng Đế lại tiếp tục bàn chuyện chinh phạt Cao Ly, lời hứa ban thưởng đã bị vứt sang một bên. Các tướng sĩ trong quân đều phẫn hận, oán khí tích tụ ngày một dâng cao.
