Trong công cuộc thu phục thiên hạ của nhà Đường, Lý Thế Dân có công lao hiển hách. Ông có mưu lược như Hàn Tín, có sự dũng mãnh nơi tiền tuyến giống Hạng Vũ. Đồng thời ông còn là một nhà thư pháp, thi nhân, văn học gia và chính trị gia — gần như là một bậc toàn tài. Người giỏi như thế, trong cả nghìn năm cũng chưa chắc xuất thế được một người.
Thế nhưng chính điều này đã khiến thái tử Lý Kiến Thành cảm thấy ngôi vị bị đe dọa, đồng thời cũng kích phát lòng ghen tỵ của Tề vương Lý Nguyên Cát.
Trong “Cựu Đường thư Liệt truyện – quyển 14” chép rằng: “Lúc ấy công nghiệp của Thái Tông ngày càng hiển hách, Cao Tổ ngầm hứa lập ông làm Thái tử, Kiến Thành biết được việc này, bèn cùng Tề vương Nguyên Cát bí mật mưu phản”.
Việc này, theo quan điểm của chúng tôi, Đường Cao Tổ Lý Uyên đã làm một việc sai lầm. Ông đã ngầm hứa sẽ lập Lý Thế Dân làm Thái tử, đây vốn là việc không thích đáng. Tất nhiên, bản thân Lý Thế Dân đã từ chối, nhưng lại rơi vào một vị thế hết sức khó xử, khiến quan hệ giữa các anh em nảy sinh hiềm khích.
Để củng cố ngôi vị Thái tử của mình, Lý Kiến Thành đã tiến hành một loạt hành động liên tục. Ông ta tìm mọi cách để lập quân công, lại còn kết giao với các phi tần bên cạnh Đường Cao Tổ, mong họ nói tốt cho mình và nói xấu Tần vương Lý Thế Dân. Sau đó, Lý Kiến Thành còn tìm cách để giải tán, làm suy yếu đội ngũ văn thần võ tướng của Lý Thế Dân.
Trong Cựu Đường thư và Tân Đường thư, những thông tin ghi chép về Lý Kiến Thành là tương đối tiêu cực. Tính cách ông ta phóng túng, không biết tự giữ mình, thích uống rượu, thích săn bắn và rất háo sắc. Những kẻ đi theo Lý Kiến Thành phần lớn đều là hạng thích cờ bạc, cậy thế hoành hành. Mà Thái tử Kiến Thành lại rất tàn nhẫn.
Tháng 4 năm 621, tại Phu Châu ở vùng bắc Thiểm Tây ngày nay, có một thủ lĩnh tên là Lưu Tiên Thành, dẫn theo mấy vạn người quấy nhiễu biên cương. Lý Kiến Thành đem quân đi dẹp loạn, giành được thắng lợi, chém giết mấy trăm người và bắt hơn một nghìn tù binh.
Sau đó, Lý Kiến Thành lại làm một việc giống hệt như Vương Thế Sung. Khi đám phản quân bỏ chạy, Lý Kiến Thành thả một số thủ lĩnh trong số tù binh, phong cho họ chức vị, rồi phái họ đi chiêu an các thuộc hạ cũ. Kết quả là Lưu Tiên Thành cùng các tướng chỉ huy cấp cao đều kéo đến để quy thuận.
Thấy lực lượng họ đông, Lý Kiến Thành lừa rằng triều đình sẽ lập thêm châu huyện ở đây và cần xây thành trì, yêu cầu toàn bộ mọi người hãy đến. Đợi đến khi toàn bộ người dân mang theo dụng cụ đến xây thành, Lý Kiến Thành lập tức ra lệnh cho quân lính tiến hành đồ sát, chém giết hơn sáu nghìn người.
Xưa nay, việc chém giết vốn không phải điều tốt lành. Ngay cả thủy tổ của binh gia là Tôn Vũ, cũng cố gắng hết sức để tránh chiến tranh nếu có thể. Và nếu bắt buộc phải chiến tranh khi không còn lựa chọn nào khác, Tôn Vũ cũng chủ chương là phải chiến thắng nhanh nhất có thể, để tránh tiêu hao nhân mạng và tài sản.
Việc chém giết trong chiến tranh vốn là bình thường, thế nhưng việc giết binh lính đầu hàng lại là điều mà người xưa vô cùng kiêng kỵ. Những kẻ giết hàng binh trong lịch sử, đa phần đều không có kết cục tốt.
Mặc dù vậy, Lý Kiến Thành cũng được tính là đã lập được quân công. Nhưng xét ra thì vẫn còn kém rất xa so với Tần vương Lý Thế Dân.
Do đó, Lý Kiến Thành tiếp tục tìm cách lôi kéo các phi tần bên cạnh Đường Cao Tổ Lý Uyên.
Đường Cao Tổ có vợ là Thái Mục hoàng hậu Đậu thị. Bà đã qua đời vào năm 613. Về sau, ông hết sức sủng ái các tiểu thiếp. Những người thiếp này không chỉ được sủng ái, mà thân thích của họ cũng nhờ đó mà nhận được bổng lộc hoặc được phong quan chức.
Tần vương Lý Thế Dân thì hoàn toàn không để ý đến những thân thích của các sủng thiếp ấy, ông chỉ chuyên tâm tìm kiếm và trọng dụng nhân tài.
Sau khi Lý Thế Dân đánh bại Vương Thế Sung và chiếm được Đông Đô, Đường Cao Tổ liền sai các phi tần của mình đến Đông Đô để lựa chọn những người phụ nữ mà họ muốn, đồng thời chọn lấy châu báu trong phủ khố. Nhân đó, họ cũng xin phong quan chức cho người nhà để quản lý Đông Đô.
Thế nhưng Lý Thế Dân cho rằng: toàn bộ tài vật đã được kiểm kê và niêm phong, còn quan tước là để thưởng cho những người có công. Vì vậy, ông không chấp thuận bất kỳ yêu cầu nào của các sủng thiếp và ngoại thích. Kết quả là Lý Thế Dân đã đắc tội với một nhóm người, trong đó có hai người được Đường Cao Tổ sủng ái nhất là Trương Tiệp Dư và Doãn Đức Phi.
Tiệp dư và Đức phi đều là các cấp bậc khác nhau trong hệ thống phi tần. Cha của Trương Tiệp Dư đã để mắt đến một mảnh đất, liền thông qua con gái để xin Đường Cao Tổ ban cho. Thế nhưng mảnh đất ấy lại nằm trong phạm vi quản lý của Lý Thế Dân, và ông đã phong mảnh đất này cho Hoài An vương Lý Thần Thông vì đã lập công lao.
Khi cha của Trương Tiệp Dư mang chiếu thư có bút tích của Đường Cao Tổ đến để đòi đất, Lý Thần Thông từ chối trao trả, chỉ nói rằng: phải có thứ tự trước sau chứ. Cha của Trương Tiệp Dư nổi giận, liền nhờ con gái vào tâu với Đường Cao Tổ để cáo trạng.
Đường Cao Tổ nổi giận, ông xắn tay áo lên rồi quở trách Lý Thế Dân rằng: “Ta làm Hoàng đế, ban chiếu thư mà cũng không có tác dụng, còn ngươi ra một mệnh lệnh thì châu quận lập tức thi hành ngay!” Lý Thế Dân đành phải cúi đầu nhận lỗi.
Sau đó, khi Đường Cao Tổ trò chuyện với Bùi Tịch, ông từ xa nhìn Lý Thế Dân và nói: “Đứa con này cầm quân bên ngoài quá lâu, lại đọc quá nhiều sách của người Hán, nó không còn là đứa con trước kia của ta nữa.”
Lại có một lần khác, cha của Doãn Đức Phi là Doãn A Thử đã cậy thế hoành hành. Khi quan của Tần vương là Đỗ Như Hối đi ngang qua cửa nhà ông ta, Doãn A Thử liền sai mấy tên gia nhân kéo Đỗ Như Hối xuống ngựa và đánh đập túi bụi, còn mắng rằng: “Ngươi là thứ gì mà dám đi qua cửa nhà ta mà lại không xuống ngựa?”
Có lẽ lúc đó Doãn A Thử không nhận ra Đỗ Như Hối là quan cấp cao của Tần Vương, đến khi nhận ra thì đã muộn. Sợ Đường Cao Tổ nghe được chuyện này, Doãn A Thử liền giở trò trước, để Doãn Đức Phi tâu với Cao Tổ rằng: thuộc hạ của Tần vương rất hung hăng, bắt nạt cha của nàng.
Đường Cao Tổ lập tức gọi Tần vương đến, trách mắng rằng: “Thuộc hạ của ngươi đến người nhà của phi tần ta mà còn dám ức hiếp, huống hồ là dân chúng?”
Tần vương cố sức biện giải, nhưng lúc đó Đường Cao Tổ đang trong cơn nóng giận, không còn đủ lý trí bình tĩnh, nên nhất quyết không nghe lời biện minh.
Tần vương Lý Thế Dân nhìn thấy các mỹ nhân bên cạnh phụ hoàng có phẩm hạnh nông cạn, thô tục, hành vi thiếu đứng đắn, bèn nhớ đến mẹ của mình và than rằng bà mất quá sớm, không kịp nhìn thấy ngày phụ thân đăng cơ. Trong các buổi yến tiệc, đôi khi Lý Thế Dân cũng rơi lệ vì chuyện này. Đường Cao Tổ trông thấy thì tỏ ra không vui.
Các mỹ nhân lập tức để ý thấy ánh mắt của Đường Cao Tổ, họ lập tức nói với giọng tủi thân rằng: “Chúng thiếp đã đắc tội với Tần vương, sau này nếu bệ hạ không còn, mẹ con chúng thiếp sẽ không có đường sống. Thái tử Kiến Thành là người nhân hậu, chắc chắn sẽ chăm lo cho chúng thiếp và các hoàng tử nhỏ.” Nói rồi mỹ nhân khóc lóc nghẹn ngào.
Đường Cao Tổ nghe vậy thì cũng buồn lòng rất lâu. Quả thực, mỹ nhân có thể làm anh hùng mụ mị. Từ đó, Lý Thế Dân dần dần mất đi sự sủng ái, còn địa vị của Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát thì ngày càng được nâng lên.
Thậm chí, Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát còn có quan hệ dâm loạn với các phi tần được Đường Cao Tổ sủng ái. Thái tử Lý Kiến Thành, Tề vương Lý Nguyên Cát và các công chúa, cộng với người nhà của các sủng phi, họ cậy thế làm càn, kết bè kéo cánh, bao che cho nhau, cùng nhau làm điều vô đạo.
Lý Kiến Thành còn chiêu mộ những kẻ dũng mãnh bốn phương và cả đám lưu manh ở Trường An, tổng cộng hơn hai nghìn người, tổ chức thành quân đội riêng của mình, tự xưng là Trường Lâm binh.
