Ngoài việc triều đình có nhiều đại thần tài giỏi, trong cung của Đường Thái Tông còn có một người vợ hiền đức, đó chính là Trưởng Tôn Hoàng hậu, bà là người nổi tiếng đức hạnh và đoan trang. Hoàng hậu là con gái của Trưởng Tôn Thịnh, vị quan ngoại giao tài ba của nhà Tùy. Trưởng Tôn Hoàng hậu mồ côi cha từ nhỏ, bà được cậu là Cao Sĩ Liêm nuôi dưỡng. Khi mười ba tuổi, bà được gả cho Lý Thế Dân, và đến năm ba mươi sáu tuổi thì qua đời.
Trong suốt cuộc đời, Trưởng Tôn Hoàng hậu luôn âm thầm hỗ trợ chồng, khiến hậu cung lúc nào cũng ngăn nắp, ổn định. Tình cảm giữa bà và Đường Thái Tông cũng vô cùng sâu nặng. Khi Đường Thái Tông lâm bệnh, hoàng hậu ngày đêm túc trực chăm sóc, bà luôn mang theo thuốc độc bên người, nếu Đường Thái Tông băng hà, hoàng hậu quyết không sống tiếp ở thế gian này.
Trưởng Tôn Hoàng hậu rất thích đọc sách, nhưng tuyệt nhiên không can dự vào triều chính. Thỉnh thoảng Đường Thái Tông muốn nghe ý kiến của bà, nhưng hoàng hậu cũng chỉ mỉm cười rồi im lặng, không nói lời nào. Bà thường lấy bài học từ Lữ Hậu và gia tộc Hoắc Quang để tự răn mình, không muốn gia tộc họ Trưởng Tôn được sủng ái quá mức, nhiều lần Hoàng hậu khuyên Đường Thái Tông nên bãi bớt quyền tể tướng của anh trai là Trưởng Tôn Vô Kỵ.
Đường Thái Tông từng là tướng lĩnh xuất thân nơi chiến trận, nên đôi khi tính khí hơi nóng nảy. Có một lần, ngựa của ông đột nhiên chết mà không rõ lý do, hoàng đế nổi giận muốn trừng phạt người chăm ngựa. Trưởng Tôn Hoàng hậu thấy Đường Thái Tông đang giận dữ như vậy, khó mà khuyên can trực tiếp, bèn giả vờ tỏ ra giận dữ theo, rồi nói với Đường Thái Tông rằng: “Chuyện này giao cho thiếp, để thiếp xử lý giúp bệ hạ.”
Nói rồi, bà cho bắt người nuôi ngựa vào ngục. Vài ngày sau, Đường Thái Tông nguôi giận, ông thấy rằng quyết định xử tội người nuôi ngựa là không hợp lý. Lúc này hoàng hậu mới nhẹ nhàng trình bày lại toàn bộ sự việc, rồi thả người kia ra. Việc này được xử lý êm thấm mà không làm tổn hại đến uy nghi của hoàng đế, cũng không khiến người vô tội phải chịu oan khuất.
Trưởng Tôn Hoàng hậu rất khéo thuận theo ý Đường Thái Tông, khi gặp chuyện liên quan đến đại nghĩa và nguyên tắc, bà cũng biết cách khéo léo dâng lời can gián.
Thời ấy, Ngụy Trưng làm chức gián quan, thường xuyên dâng lời can gián với hoàng đế. Thế nhưng mỗi khi Ngụy Trưng dâng sớ can gián, thì lại hoàn toàn không để ý xem Đường Thái Tông nghĩ gì, cũng không quan tâm liệu hoàng đế có mất mặt trước quần thần hay không. Có lần, Đường Thái Tông bị Ngụy Trưng làm cho tức đến đỏ mặt, ông trở về cung mà vẫn còn bừng bừng giận dữ, rồi nói: “Ta nhất định sẽ giết tên nhà quê này!” Hoàng hậu nhẹ nhàng hỏi đó là ai, Đường Thái Tông đáp: “Là Ngụy Trưng! Hắn suốt ngày khiến trẫm mất mặt trước triều đình.”
Trưởng Tôn Hoàng hậu nghe vậy thì liền lui xuống, rồi thay triều phục chỉnh tề, quay trở lại để diện kiến Đường Thái Tông. Hoàng đế kinh ngạc hỏi có chuyện gì. Hoàng hậu thưa rằng: “Thiếp nghe nói rằng ‘chủ minh thần trực’, vua sáng thì bề tôi mới dám ngay thẳng. Nay Ngụy Trưng dám nói thẳng như vậy, chính là vì bệ hạ sáng suốt, nên thần tử mới dám can gián. Thiếp đâu dám không chúc mừng bệ hạ!”
Đường Thái Tông nghe xong thì lập tức nguôi giận, trong lòng rất vui mừng.
Trong cung, hễ có ai mắc bệnh, Trưởng Tôn Hoàng hậu đều tự mình đến thăm, còn lấy tiền riêng để mua thuốc cho họ, mọi người trong cung đều hết mực kính mến bà. Hoàng hậu lấy đức tính tiết kiệm để dạy dỗ con cái. Khi lâm chung, bà để lại di ngôn mong Đường Thái Tông đừng ban cho gia tộc họ Trưởng Tôn quá nhiều quyền lực. Bà còn nói rằng suốt đời mình không đem lại bao nhiêu lợi ích cho người khác, sau khi chết cũng không muốn làm phiền ai, chỉ cần thuận theo thế núi mà đắp một nấm mộ, đồ tùy táng nên dùng ngói và gỗ là đủ.
Hoàng hậu xin Đường Thái Tông hãy gần gũi người quân tử, tránh xa kẻ tiểu nhân, loại bỏ kẻ gièm pha, lắng nghe người trung trực, giảm bớt lao dịch và những cuộc săn bắn, như vậy thì ở dưới cửu tuyền, hoàng hậu cũng không còn gì hối tiếc.
Cuối cùng, hoàng hậu lấy gói thuốc độc vẫn luôn mang theo bên mình ra rồi đưa cho Đường Thái Tông xem, bà nói: “Vốn dĩ thiếp nghĩ rằng nếu bệ hạ đi trước, thiếp sẽ lập tức đi theo, tuyệt không thể trở thành một Lữ Hậu thứ hai”.
Khi Trưởng Tôn Hoàng Hậu qua đời, Đường Thái Tông nuối tiếc khôn nguôi, cho bà được hợp táng tại Chiêu Lăng – đây cũng chính là lăng tẩm tương lai của ông – để sau này vợ chồng sẽ được ở cùng nơi. Đường Thái Tông đã cho xây một tòa lầu, để từ đó có thể trông về phía Chiêu Lăng.
Đường Thái Tông trọng dụng hiền tài, hoàng đế anh minh biết nghe lời can gián, vua sáng thì tôi hiền, lại có Trưởng Tôn Hoàng hậu hiền đức làm phụ trợ, khiến cho quan lại trở nên thanh liêm. Dù là vương công đại thần hay những người giàu sang, có thế lực ở địa phương, cũng không ai dám ức hiếp dân chúng.
Sử sách chép rằng thuở ấy thương nhân ngủ ngoài đồng cũng không còn lo trộm cướp, ngục tù thường trống không, trâu ngựa thả đầy đồng, nhà nhà không cần đóng cửa. Lại thường gặp năm mùa màng tươi tốt, một đấu gạo chỉ ba bốn tiền. Từ Trường An trải xuống Lưỡng Quảng, từ Sơn Đông đến tận bờ biển đông, đi đường không cần mang lương thực. Đến bất kỳ thôn xóm nào, chỉ cần bước vào một nhà dân bất kỳ, họ cũng sẽ nhiệt tình khoản đãi, thậm chí lúc từ biệt còn đưa cho lộ phí. Đây thực sự là cảnh tượng thịnh thế hiếm có xưa nay.
