Trong số những công thần phò trợ Đường Thái Tông, có một người tên là Từ Thế Tích. Từ Thế Tích ban đầu theo Ngõa Cương Trại dựng cờ khởi nghĩa. Về sau, quyền lãnh đạo Ngõa Cương Trại rơi vào tay Lý Mật. Khi Lý Mật đối đầu với Vương Thế Sung, ông phái Từ Thế Tích trấn giữ Lê Dương. Khi ấy, Lê Dương là một kho lương thảo vô cùng trọng yếu.
Đến khi Lý Mật bị Vương Thế Sung đánh bại rồi phải quy thuận Lý Uyên, thì Từ Thế Tích vẫn đang chiếm giữ khoảng mười quận. Từ Thế Tích bàn với thư ký trưởng Quách Hiếu Khác rằng: “Vi Công (Lý Mật) đã về với Đại Đường, mà mười quận này vốn là của Vi Công. Nếu ta trực tiếp đem mười quận này dâng cho triều Đường, thì chẳng khác gì nhân lúc minh chủ thất bại mà tự ý lập công. Nếu nhờ thế mà triều đình ban cho ta phú quý, ta sẽ cảm thấy hổ thẹn. Vì vậy, trước hết phải kê khai đầy đủ bản đồ, tiền lương, hộ khẩu, rồi giao tất cả cho Vi Công, để chính Vi Công dâng lên triều đình. Như vậy mới là công lao của Vi Công”.
Thế là Từ Thế Tích sai người tới Trường An để gặp Lý Mật. Đường Cao Tổ Lý Uyên nghe tin Từ Thế Tích phái người tới mà không trực tiếp vào yết kiến mình thì thấy rất lạ. Đến khi hiểu được nguyên do, ông vô cùng cảm động. Đường Cao Tổ nói rằng: Từ Thế Tích đối với Lý Mật trung nghĩa đến mức này, quả đúng là bậc hiền thần.
Vì thế, Đường Cao Tổ Lý Uyên phong Từ Thế Tích làm Tổng quản Lê Châu, ban cho họ Lý. Từ đây, Từ Thế Tích đổi tên thành Lý Thế Tích. Về sau, để tránh phạm húy của Đường Thái Tông, ông lại đổi tên thành Lý Tích.
Sau này, khi Lý Mật phản lại nhà Đường rồi tử trận, Lý Tích đã mặc áo tang, chuẩn bị làm lễ theo đúng nghi thức quân thần. Ông dâng biểu xin triều đình cho phép thu liệm và an táng thi thể Lý Mật. Đường Cao Tổ đã chuẩn tấu. Lý Tích liền tổ chức một tang lễ long trọng, lệnh cho toàn quân mặc tang phục, đưa Lý Mật an táng tại núi Lê Dương. Tang lễ xong, ông cho mọi người cởi bỏ tang phục rồi giải tán. Triều đình và thiên hạ đều biết Lý Tích là người rất trọng nghĩa khí.
Sau đó, Lý Tích theo Đường Thái Tông xuất chinh, tiến đánh Vương Thế Sung và Đậu Kiến Đức, Lý Tích liên tục lập đại công. Khi Đại Đường mới dựng nghiệp, Lý Tích được phong làm Đô đốc Tinh Châu, trấn giữ biên giới và đối phó với Đột Quyết. Lý Tích chỉ huy trận đánh rất giỏi, quân Đột Quyết không dám giao chiến.
Đường Thái Tông từng khen rằng: “Tùy Dạng Đế chỉ biết xây Vạn Lý Trường Thành để chống địch, còn ta thì có được hiền tài như Lý Tích, ấy chính là trường thành của ta vậy”.
Về sau, Tinh Châu được đổi thành Đại Đô đốc phủ, Lý Tích giữ chức Trưởng sử, tước vị thăng lên thành Anh Quốc Công. Ông trấn giữ Tinh Châu tổng cộng mười sáu năm, rồi được triệu về kinh làm chức Binh bộ Thượng thư, sử lý chính sự. Lý Tích sống rất thọ, sau này ông lại cầm quân tiến đánh Đông Đột Quyết, đánh bại Tiết Diên Đà, đến thời Đường Cao Tông, Lý Tích thống lĩnh binh mã đánh diệt Cao Câu Ly, lập công lao hiển hách.
Về cuối đời Đường Thái Tông, có lần ông cùng Lý Tích ngồi uống rượu, trò chuyện thân mật. Đường Thái Tông nói với Lý Tích rằng: “Các con ta còn nhỏ. Mai sau chúng nối nghiệp, ta e rằng chưa đủ năng lực cai quản thiên hạ. Trẫm muốn tìm một người thật sự có thể tin cậy để phó thác. Năm xưa khanh không phụ Lý Mật, thì chắc chắn cũng sẽ không phụ trẫm”.
Lý Tích cảm kích lời ấy vô cùng, ông cắn ngón tay cho bật máu để tỏ lòng trung thành. Hôm ấy hai người uống rượu rất vui. Cuối cùng Lý Tích say ngủ ngay tại chỗ, Đường Thái Tông nhẹ nhàng cởi áo khoác rồi đắp lên người ông.
Có lần Lý Tích lâm bệnh. Thầy thuốc nói cần một phương thuốc dân gian: phải đốt râu của một người đàn ông thành tro, dùng làm “dẫn dược”. Đường Thái Tông nghe được chuyện này thì đã tự cắt râu của mình, đốt thành tro rồi hòa vào thuốc cho Lý Tích uống. Lý Tích sau đó đã khỏi bệnh, ông cảm động khôn xiết.
Người xưa cho rằng “thân thể, tóc da là do cha mẹ ban cho, không được tự ý hủy hoại”, cho nên tóc và râu đều rất được coi trọng, hầu như không thể bị cắt bỏ. Đường Thái Tông nói với Lý Tích: “Khanh không cần tạ ơn. Trẫm cứu khanh cũng là vì xã tắc.”
Đường Thái Tông luôn dùng chân tình để đối đãi với các đại thần. Trong triều đình còn có một đại thần tên là Ngu Thế Nam, em trai của Ngu Thế Cơ. Nhưng Ngu Thế Nam hoàn toàn khác anh mình, ông có phẩm đức vô cùng cao thượng. Đường Thái Tông từng nói Ngu Thế Nam có “ngũ tuyệt”: Một là đức hạnh, Hai là trung trực, Ba là bác học, Bốn là văn chương tinh diệu, Năm là thư pháp tuyệt hảo.
Đường Thái Tông vô cùng quý trọng Ngu Thế Nam, ông nói rằng: “Ngu Thế Nam mỗi khi thấy trẫm có một ý nghĩ tốt, một niệm thiện, ắt sẽ tìm mọi cách để giúp trẫm thực hiện. Còn khi thấy trẫm nảy sinh một ý nghĩ sai lạc, ông ấy lại đau lòng khôn xiết.” Đường Thái Tông dặn thái tử: “Nếu các đại thần đều được như Ngu Thế Nam, thì con chẳng phải lo về việc trị thiên hạ nữa”.
Đến khi Ngu Thế Nam qua đời, Đường Thái Tông vô cùng thương xót. Một thời gian sau, Đường Thái Tông viết một bài thơ luận về đạo lý hưng vong của các triều đại, viết xong, ông tự đọc lại một lượt, cảm thấy bài thơ vô cùng tâm đắc. Nhưng rồi ông thở dài mà nói: “Xưa, khi Chung Tử Kỳ mất, Du Bá Nha suốt đời không gảy đàn nữa. Nay, Ngu Thế Nam mất, bài thơ này của trẫm viết xong rồi… còn biết đem cho ai xem đây?”
Nói rồi, Đường Thái Tông truyền gọi Trử Toại Lương đến và dặn rằng: “Khanh hãy mang bài thơ này đến linh tiền của Ngu Thế Nam, đọc một lượt trước anh linh của ông ấy. Đọc xong thì đốt ngay tại đó”.
Đó chính là cảm giác tri kỷ – tri âm giữa quân và thần. Bài thơ này của Đường Thái Tông, chỉ dành cho Ngu Thế Nam mà thôi.
Đường Thái Tông đối với Ngụy Trưng cũng chân thành như thế. Ngụy Trưng là người sống rất giản dị, nhà ông nghèo đến mức không có nổi một chính đường tử tế. Chính đường là khu vực quan trọng nhất của ngôi nhà, đây là nơi để tiếp đón các vị khách, và cũng để tổ chức nghi lễ, hoặc để họp bàn việc lớn trong gia tộc.
Lúc ấy, Đường Thái Tông đang cho xây dựng một tiểu điện, là một không gian kiến trúc nhỏ. Khi hoàng đế nghe tin nhà Ngụy Trưng túng thiếu như vậy, ông lập tức ra lệnh dừng công trình của bản thân, cho người vận chuyển toàn bộ gỗ sang nhà Ngụy Trưng, huy động nhân lực làm việc suốt năm ngày, để giúp xây dựng một chính đường. Lúc đó Ngụy Trưng đang lâm bệnh nặng, Đường Thái Tông cho người khiêng Ngụy Trưng vào ngồi trong chính đường mới được xây dựng.
Đường Thái Tông còn tặng cho Ngụy Trưng một chiếc chăn. Vì biết Ngụy Trưng sống rất tiết kiệm, nên hoàng đế đã tặng ông một chiếc chăn bằng vải, chứ không phải bằng lụa.
Về sau, khi Ngụy Trưng lâm chung, Đường Thái Tông đích thân tới để tiễn biệt. Sau khi Ngụy Trưng mất, hoàng đế nói với quần thần rằng: “Lấy đồng làm gương, có thể chỉnh trang y quan; lấy cổ làm gương, có thể biết đạo hưng suy; lấy người làm gương, có thể rõ điều được mất. Trẫm thường giữ ba tấm gương ấy để tự phòng lầm lỗi. Nay Ngụy Trưng đã khuất, trẫm mất đi một tấm gương rồi”.
