Đường Thái Tông là vị hoàng đế có sự nghiệp hiển hách, ông đã giúp Đại Đường từ một quốc gia tàn tạ sau chiến loạn, nhanh chóng bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ, mở ra Trinh Quán chi trị. Đường Thái Tông được tôn xưng là “thiên cổ nhất đế”. Trong Cựu Đường thư có ca ngợi rằng: “Hoàng đế biết xét đoán sáng suốt, nghe lời can gián như nước chảy, ngàn năm chỉ có một người như thế”. Trong Tân Đường thư lại cho rằng Đường Thái Tông là “Bất thế xuất đích minh quân” – Tức là một bậc minh quân hiếm có trong lịch sử, không phải thời nào cũng có thể xuất hiện.
Tư Mã Quang cũng viết lời bình rằng: “Văn võ của Thái Tông vượt xa cổ nhân, từ sau thời Tam Đại đến nay, Trung Hoa chưa từng có thời thịnh trị nào sánh bằng.”
Trong những tập trước, chúng tôi từng kể về việc Đường Thái Tông cùng quần thần bàn luận về cách Tùy Văn Đế trị quốc. Bá quan đều ca ngợi Tùy Văn Đế chăm chỉ cần mẫn, nhưng Đường Thái Tông lại cho rằng sự cần chính của Tùy Văn Đế có xuất phát từ tư tâm: bởi ông ấy cướp ngôi mà có thiên hạ, nên luôn lo sợ có đại thần nào đó sẽ theo con đường của mình mà đoạt quyền, khiến gia tộc mất đi quyền lực. Vậy nên Tùy Văn Đế không tin tưởng các đại thần, ông làm việc chăm chỉ, xử lý hầu hết các vấn đề của quốc gia, hạn chế để quyền lực rơi vào tay người khác.
Nhưng trí tuệ của một người là hữu hạn, thiên hạ thì rộng lớn, bốn biển dân chúng đông đúc, sự vụ rối ren muôn mối — vậy mà hầu hết mọi quyết định đều do một mình Tùy Văn Đế tự quyết định, nên khó có thể tránh khỏi sai lầm.
Vì thế, Đường Thái Tông nói: “Chẳng bằng rộng rãi trọng dụng người hiền, đứng ở ngôi cao mà nhìn xa, pháp lệnh nghiêm minh, sẽ không ai dám làm điều trái phép!?”
Đường Thái Tông rất biết cách dùng người, và bên cạnh ông quả thật đã hội tụ một nhóm nhân tài kiệt xuất. Văn thần thì có Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối, Khổng Dĩnh Đạt, Diêu Tư Liêm, Ngu Thế Nam… Võ tướng thì có Lý Tĩnh, Từ Thế Tích, Uất Trì Kính Đức, Tần Quỳnh, Trình Tri Tiết, Đoàn Chí Huyền… Ngoài ra còn có Trưởng Tôn Vô Kỵ, Trử Toại Lương, Ôn Ngạn Bác, Đới Trụ, Ngụy Trưng…
Trước hết, chúng tôi sẽ kể về Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối. Hai người này đều là tể tướng hiền đức của thời Trinh Quán. Người xưa có một câu thành ngữ là: “Phòng mưu Đỗ đoán” — nghĩa là Phòng Huyền Linh giỏi mưu lược, còn Đỗ Như Hối giỏi quyết đoán. Họ đều là bậc nhất đẳng công thần của Đường Thái Tông.
Phòng Huyền Linh là người có tài năng xuất chúng, mười tám tuổi đã đỗ tiến sĩ. Khi ấy, Lại bộ thị lang của nhà Tùy là Cao Hiếu Cơ đã nói với Bùi Củ rằng: “Cả đời ta đã gặp rất nhiều người, nhưng chưa ai sánh được với Phòng Huyền Linh. Tương lai hắn tất sẽ rạng rỡ, chỉ tiếc là ta không còn sống để thấy ngày ấy”.
Phòng Huyền Linh là người rất hiếu thuận. Phụ thân ông lâm bệnh nặng nằm liệt giường suốt mười năm, và trong suốt thời gian đó Phòng Huyền Linh luôn túc trực ở bên, lúc nào cũng sẵn sàng chăm sóc cha.
Về sau, khi Đường Thái Tông tiến vào Quan Trung, Phòng Huyền Linh chống gậy đến doanh trại để xin yết kiến. Đường Thái Tông vừa nhìn thấy Phòng Huyền Linh lần đầu, nhưng giống như đã gặp được tri kỷ. Hai người bàn việc rất tâm đầu ý hợp, Đường Thái Tông liền giao phó cho Phòng Huyền Linh giữ chức bí thư, phụ trách các cơ vụ trọng yếu của quân doanh.
Phòng Huyền Linh phò trợ Đường Thái Tông hơn mười năm. Mỗi khi cần xử lý công văn quân vụ, ông vừa xuống ngựa liền cầm bút viết ngay, ông viết thư trả lời cho Đường Cao Tổ một cách nhanh gọn. Văn từ của Phòng Huyền Linh có thể nói là “ý đến bút theo”, nghĩ đến đâu viết đến đó, văn phong giản lược mà mạnh mẽ, rất giống phong cách của Tô Uy, đại thần dưới thời Tùy Văn Đế.
Đường Cao Tổ Lý Uyên từng nói với thị thần rằng: “Mỗi lần Phòng Huyền Linh thay Tần vương trình bày sự việc, đều nói trúng tâm ý ta. Dù ở cách ta ngàn dặm, mà cũng như đang đứng trước mặt trò chuyện vậy”.
Phòng Huyền Linh ghi nhớ ân tri ngộ của Tần vương, nên ông luôn tận tâm tận lực xử lý chính vụ. Mỗi khi quân đội đánh hạ được một châu quận nào đó, người khác thường tranh nhau đi thu gom châu báu, còn Phòng Huyền Linh thì lập tức đi tìm người hiền tài ở địa phương, rồi chiêu mộ họ về làm việc dưới trướng Tần vương.
Trước biến cố Huyền Vũ Môn, Phòng Huyền Linh từng cùng Trưởng Tôn Vô Kỵ bàn luận, họ cho rằng Tần vương phải ra tay trước, như vậy mới ổn định được cả gia tộc lẫn xã tắc.
Mặc dù Phòng Huyền Linh không lập công trên sa trường, nhưng Đường Thái Tông nói rằng: “Công lao bày mưu lập kế, an định xã tắc của Huyền Linh, chẳng khác gì Tiêu Hà của nhà Hán. Dẫu không lập công trên lưng ngựa, nhưng công trạng vẫn đứng đầu”.
Về sau, Phòng Huyền Linh được thăng đến chức Thượng thư Tả bộc xạ, tương đương với chức Tể tướng, đứng đầu trăm quan. Mỗi ngày ông đều thức khuya dậy sớm, chăm chỉ làm việc với một tấm lòng vô cùng thành kính và cẩn trọng để xử lý quốc gia đại sự, không muốn bất kỳ việc nào bị làm qua loa.
Phẩm hạnh của Phòng Huyền Linh cũng rất cao. Khi soạn thảo pháp lệnh, ông chủ trương “ý tại khoan bình”, tức là mong pháp luật được giản lược, khoan hậu, ôn hòa. Khi bổ nhiệm quan lại, Phòng Huyền Linh không xét sang hèn, không tính thân sơ, chỉ căn cứ vào năng lực thực sự.
Sử sách có ghi về Phòng Huyền Linh rằng: “Nghe người được điều thiện thì mừng như chính mình có được; biết thấu hiểu việc quan lại, có tài văn chương; xét định pháp lệnh thì chủ ý khoan bình; không đòi hỏi ai làm được mọi thứ, cũng không lấy sở trường của mình để áp lên người khác”.
Điều này thật hiếm có. Bởi vì ở địa vị cao như ông, nhiều người thường lo sợ kẻ khác sẽ đe dọa chức vị của mình. Nhưng Phòng Huyền Linh thì ngược lại — khi ông nghe người khác có ưu điểm thì vui như chính mình có thêm tài năng, đồng nghĩa với việc quốc gia lại tìm được một hiền sĩ.
Trong việc xử lý quan lại, Phòng Huyền Linh luôn có thể dùng lời lẽ thấu đáo, trang nhã để giải thích vì sao mình đưa ra quyết định như thế. Đồng thời, ông không hề bắt người khác phải “cầu toàn”, và cũng không dùng sở trường của bản thân để làm thước đo mà đánh giá người khác.
Đồng thời, Phòng Huyền Linh cũng rất khiêm tốn. Vì tự thấy địa vị của mình đã quá cao, ông nhiều lần xin từ chức Tể tướng. Khi ấy, con trai của Phòng Huyền Linh thì cưới công chúa, con gái thì gả cho hoàng tử — ân sủng nhiều đến mức khiến ông lo sợ công cao sẽ gặp họa, phúc phận đến độ tràn đầy thì không hay.
Có một lần, Đường Thái Tông bổ nhiệm Phòng Huyền Linh làm thầy dạy cho Thái tử, và lệnh cho Thái tử phải làm lễ bái sư. Mà lễ bái sư thời ấy là phải quỳ xuống dập đầu. Khi ấy, Thái tử đã chuẩn bị đầy đủ nghi lễ, chỉ đợi Phòng Huyền Linh đến để hành lễ. Phòng Huyền Linh vừa nghe được việc này thì không dám đến, ông vội vã trốn về nhà, nhất quyết không chịu để Thái tử quỳ lạy mình.
Đường Thái Tông rất mực trọng dụng Phòng Huyền Linh. Có lần Đường Thái Tông đến Thúy Vi cung, đây là một hành cung ở núi Chung Nam, và hoàng đế để Phòng Huyền Linh ở lại kinh sư để xử lý quốc sự. Lúc ấy Đường Thái Tông để mắt đến Lý Vĩ, đang giữ chức Tư nông khanh (tức là chức quan quản lý vấn đề nông nghiệp). Hoàng đế muốn bổ nhiệm Lý Vĩ lên làm Dân bộ Thượng thư, là chức quan phụ trách vấn đề tài chính.
Khi chiếu thư bổ nhiệm đã được viết xong. Đúng lúc ấy có một người từ Trường An đến Thúy Vi cung để yết kiến Đường Thái Tông. Hoàng đế bèn hỏi: “Phòng Huyền Linh nghe nói trẫm muốn bổ nhiệm Lý Vĩ làm Dân bộ Thượng thư, ông ấy có ý kiến gì không?”
Người kia thưa rằng: “Phòng Huyền Linh chỉ nói… râu của Lý Vĩ rất đẹp, ngoài ra không nói gì thêm”.
Đường Thái Tông nghe xong thì lập tức thay đổi quyết định, không bổ nhiệm Lý Vĩ làm Thượng thư nữa, mà điều ông ta đi làm Thứ sử Lạc Châu.
Bởi vì nếu Lý Vĩ thực sự xứng đáng, Phòng Huyền Linh nhất định sẽ tán thưởng, hoặc ít nhất cũng biểu lộ sự tán đồng. Nhưng Phòng Huyền Linh hoàn toàn không khen gì về tài năng của Lý Vĩ, mà chỉ nhận xét là “râu đẹp”. Thế là Đường Thái Tông lập tức hiểu ý và thay đổi ngay chức vụ của Lý Vĩ.
Năm Trinh Quán thứ 22, Phòng Huyền Linh lâm trọng bệnh. Đường Thái Tông đích thân đến nhà thăm ông. Hoàng đế sai rất nhiều ngự y mang thuốc tới, lại lệnh cho ngự thiện phòng chuẩn bị thức ăn đưa đến, mong ông có thể dưỡng sức hồi phục. Đường Thái Tông thường xuyên hỏi thăm bệnh tình của Phòng Huyền Linh, hễ nghe tin bệnh chuyển biến tốt thì nét mặt vui mừng, còn khi nghe bệnh trở nặng thì ánh mắt lập tức u ám.
Về sau, để tiện cho việc gửi thuốc và thức ăn, Đường Thái Tông thậm chí còn cho đục lỗ lớn trên tường trong cung, mở lối thông thẳng đến phủ của Phòng Huyền Linh.
Khi bệnh tình của Phòng Huyền Linh trở nên nguy kịch, Đường Thái Tông lại đích thân đến phủ, nắm tay ông, nghẹn ngào mà nói lời từ biệt. Thế rồi Phòng Huyền Linh qua đời, hoàng đế cho “đình triều” ba ngày, tức là ba hôm không lên triều. Triều đình truy tặng Phòng Huyền Linh chức Thái úy và Đô đốc Tinh Châu. Đường Thái Tông còn tự mình sắp đặt “Đông Viên bí khí”, cho phép lễ an táng Phòng Huyền Linh được dùng quan tài và đồ khâm niệm cao cấp, vốn chỉ được dành cho Hoàng đế.
Đường Thái Tông dành cho Phòng Huyền Linh sự hậu đãi đến mức ấy — đủ để thấy tình nghĩa quân thần sâu dày nhường nào.
Phòng Huyền Linh là vị tể tướng hiền đức thời Trinh Quán, phò trợ Đường Thái Tông suốt mấy chục năm. Người có thể sánh ngang với ông lúc bấy giờ chính là Đỗ Như Hối.
Đỗ Như Hối đặc biệt giỏi đưa ra quyết sách. Khi Đường Cao Tổ Lý Uyên dẫn quân tiến vào Trường An, lãnh thổ kiểm soát quá rộng, rất nhiều vị trí quan lại bị khuyết thiếu, nên rất nhiều người dưới trướng Tần vương Lý Thế Dân đã được cử đi làm quan ở các nơi khác. Tần vương thấy nhân tài rời đi quá nhiều, trong lòng có phần lo lắng.
Phòng Huyền Linh nói với Tần vương:
“Mọi người có đi hết thì cũng không đáng ngại, chỉ cần Đỗ Như Hối không đi là được. Nếu Đại vương chỉ muốn làm một phiên vương sống an ổn qua ngày thì có Đỗ Như Hối hay không thì cũng như nhau. Nhưng nếu Đại vương muốn bình định tứ phương, thì không thể thiếu Đỗ Như Hối”.
Vì lời tiến cử của Phòng Huyền Linh, Lý Thế Dân liền trọng dụng Đỗ Như Hối.
Đỗ Như Hối theo Đường Thái Tông nam chinh bắc chiến. Trong các chiến dịch đánh Tiết Nhân Cảo, Lưu Vũ Chu, Vương Thế Sung, Đậu Kiến Đức… Đỗ Như Hối luôn ở trong quân doanh để bày mưu tính kế, xử lý mọi việc trọng yếu. Nhiều quyết định lớn đều do Đỗ Như Hối đề xuất sau khi đánh giá tình hình chiến trường.
Trước biến cố Huyền Vũ Môn, cả Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối đều khuyên Lý Thế Dân phải ra tay sớm, nếu không sẽ bị Thái tử Lý Kiến Thành giết hại. Khi ấy, không chỉ tính mạng của Lý Thế Dân khó giữ, mà giang sơn Đại Đường cũng khó mà bảo toàn. Vì vậy, trong sự biến Huyền Vũ Môn, hai người họ đều lập công lao đệ nhất.
Thế nhưng không lâu sau khi Đường Thái Tông đăng cơ, Đỗ Như Hối qua đời. Ông mất vào năm Trinh Quán thứ tư. Lúc ông lâm chung, Đường Thái Tông đích thân đến phủ, nắm tay ông mà từ biệt, vô cùng bi thương. Sau khi Đỗ Như Hối tạ thế, trong một lần Đường Thái Tông đang ăn dưa, cắn một miếng thấy hương vị rất ngon. Hoàng đế liền bổ quả dưa làm đôi, sai người mang một nửa còn lại đến bày trước linh vị của Đỗ Như Hối.
Lại có lần Đường Thái Tông nằm mộng, thấy Đỗ Như Hối hệt như khi còn sống. Sau khi tỉnh dậy, hoàng đế gặp Phòng Huyền Linh và kể lại giấc mộng này, ông xúc động mãi không thôi, rồi lệnh ngự thiện phòng chuẩn bị một bàn ngự thiện đem sang đặt trước linh vị Đỗ Như Hối. Đường Thái Tông quả là người rất trọng tình nghĩa.
Trong số các văn thần dưới trướng Thái Tông, Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối đều là bậc nhất đẳng công thần. Còn về võ tướng, nếu nói về sự dũng mãnh nơi sa trường, thì Uất Trì Kính Đức và Tần Quỳnh là đứng hàng đầu. Ngoài ra còn có một người văn võ song toàn, đó chính là Lý Tĩnh.
