Tháng Giêng năm 1234, đại quân Mông Cổ đánh vào Sái Châu. Nước Kim truyền được 9 đời hoàng đế, trải qua 119 năm, đến đây chính thức diệt vong. Sau đó, Oa Khoát Đài tiếp tục xuất binh chinh phạt Cao Ly, và tiến đánh Đại Chân quốc được lập ở Hội Ninh. Đến năm thứ 7 sau khi lên ngôi Đại hãn, tức năm 1235, Oa Khoát Đài Hãn phát động một cuộc Tây chinh quy mô lớn làm rung chuyển cả thế giới, quét qua hơn nửa châu Âu.

Ở những tập trước, chúng tôi đã nói về cuộc Tây chinh của Thành Cát Tư Hãn, kết thúc bằng cảnh vương tử Hoa Lạt Tử Mô là Trát Lan Đinh nhảy xuống sông Ấn, bơi qua dòng nước dữ để thoát thân.

Sau khi Thành Cát Tư Hãn thu quân trở về, Trát Lan Đinh lặng lẽ quay lại Trung Á, mưu đồ khôi phục quốc gia. Oa Khoát Đài phái 3 vạn quân tiến đánh, đánh tan lực lượng của Trát Lan Đinh. Cuối cùng, Trát Lan Đinh lưu vong đến vùng Lưỡng Hà, tức Mesopotamia, rồi bị người bản địa giết chết. Khi ấy là năm 1231.

Đến năm 1235, sau khi đánh bại nước Kim, Oa Khoát Đài lại phát động một cuộc Tây chinh quy mô lớn. Lần Tây chinh này do các con trưởng thuộc bốn dòng chính của Thành Cát Tư Hãn dẫn quân, gồm có: trưởng tử của Truật Xích là Bạt Đô, trưởng tử của Sát Hợp Đài là Bái Đáp Nhĩ, trưởng tử của Oa Khoát Đài là Quý Do, và trưởng tử của Đà Lôi là Mông Kha. Ngoài ra, trong quân còn có một số cháu nội khác của Thành Cát Tư Hãn. Cuộc Tây chinh này được gọi là “Bạt Đô Tây chinh”, cũng được gọi là “Trưởng tử Tây chinh”.

Quân đội của các vương không đóng quân tập trung ở một nơi. Sau khi nhận được lệnh, họ từ khắp các phương kéo quân đến tụ hội. Đến năm 1236, đại quân hội sư tại Bất Lý A Nhĩ (thuộc vùng Bảo Gia Lợi Á ngày nay).

Năm 1237, quân Mông Cổ đánh tan liên quân các bộ Khâm Sát, giết chết Batchman, người nổi danh vì sự dũng mãnh. Từ đó, các bộ lạc ở phía bắc biển Lý Hải đều bị quét sạch. Tốc Bất Đài dẫn quân tiên phong, thế tiến quân như vũ bão, xâm nhập lưu vực sông Volga.

Bấy giờ trên lãnh thổ nước Nga có rất nhiều công quốc lớn nhỏ. Đại quân Mông Cổ vượt qua vùng Moldova ngày nay, một đường tiến đánh, công thành đoạt đất. Đến năm 1238, họ đánh hạ Moscow. Những nơi vó ngựa Mông Cổ đi qua, cảnh giết chóc vô cùng thảm liệt. Từng có lúc chỉ trong vòng một tháng, họ đã thiêu hủy 14 tòa thành, trong đó có cả Moscow.

Có một cuốn sách chép rằng, người Mông Cổ cứ giết một người thì cắt lấy một tai. Chỉ riêng tại thành Moscow, số tai bị cắt đã lên tới 27 vạn chiếc. Sau đó, đại quân Mông Cổ lại tiến xuống phía nam đến sông Don, năm 1239 đánh chiếm Crimea, rồi đến năm 1240 thì công hạ Kyiv, thủ đô của Ukraina ngày nay. Khi ấy, trung tâm của nước Nga chưa phải là Moscow, mà là Kyiv.

Trận đánh tại Kyiv diễn ra vô cùng ác liệt. Khi con trưởng của Đà Lôi là Mông Kha tiến đến sông Dnieper, từ xa nhìn về thành Kyiv, ông thấy những giáo đường bên trong thành thật đẹp, nguy nga tráng lệ, trong lòng không khỏi cảm thán, luyến tiếc, không muốn thiêu hủy những tòa thành ấy. Vì vậy, Mông Kha bèn phái sứ giả vào thành để chiêu hàng.

Khi ấy, tại châu Âu có vô số giáo đường. Có những giáo đường phải xây dựng suốt mấy trăm năm mới hoàn thành; như Đại giáo đường Milan, phải mất hơn 500 năm mới dựng xong. Bởi vậy, những giáo đường ấy là cực kỳ hùng vĩ: có nơi cao hơn trăm mét, toàn bộ đều được xây bằng đá, sừng sững như những cung điện thiêng liêng giữa nhân gian.

Nhưng sứ giả của Mông Kha đã bị quân giữ thành giết chết, việc chiêu hàng đã thất bại.

Mùa đông năm ấy, sông Dnieper đóng băng. Đại quân Mông Cổ giẫm lên mặt băng mà vượt sông, công hạ Kyiv. Sau khi phá được thành, chiến sự lại chuyển thành những trận ác chiến trong từng con phố, từng ngõ hẻm. Tướng giữ thành là Dimitry bị thương rồi bị bắt. Mông Kha kính trọng lòng trung thành và sự dũng cảm của ông, nên không giết hại.

Trong cuộc Tây chinh, quân Mông Cổ đánh vào các bộ Khâm Sát và nước Nga. Rất nhiều bộ lạc Khâm Sát cùng các quốc vương của những công quốc Nga đều phải chạy sang Hungary để lánh nạn, khi ấy gọi là Magyar. Vì vậy, Bạt Đô bắt đầu chuyển mũi binh đao sang các nước Đông Âu.

Lúc bấy giờ, đại quân Mông Cổ chia làm ba đường. Một cánh quân do Bái Đáp Nhĩ chỉ huy, ông là con trai của Sát Hợp Đài. Cùng dẫn quân còn có Hải Đô, cháu nội của Oa Khoát Đài, họ cùng tiến đánh Ba Lan. Một cánh quân do Khoát Đoan chỉ huy, tiến công Romania. Còn Bạt Đô thì đích thân thống lĩnh quân chủ lực, tiến đánh Hungary.

Đạo quân phía bắc gặp liên quân Ba Lan và German, khoảng ba vạn người, nhưng liên quân này đã bị quân Mông Cổ đánh cho đại bại, tan vỡ hoàn toàn. Sau đó, quân Mông Cổ từ vùng Séc tiến vào Hungary.

Ở tuyến giữa, quân Mông Cổ giao chiến dữ dội với quân Hungary trên sông Sajó. Quân Hungary cũng đại bại. Sau đó, quân Mông Cổ thừa thắng công hạ Budapest, đô thành của Hungary. Còn ở tuyến phía nam, Khoát Đoan liên tiếp giành thắng lợi tại Romania. Cuối cùng, ba đạo đại quân Mông Cổ cùng hội sư tại Hungary, thế binh như nước triều dâng, khiến cả Đông Âu rung chuyển.

Người Mông Cổ ôm một dã tâm cực lớn: họ muốn đánh đến biển ở cả hai đầu thiên hạ. Phía đông là Nhật Bản và Thái Bình Dương; còn phía tây chính là Đại Tây Dương. Vì thế, Mông Cổ phái quân bốn mặt xuất kích. Ở phía bắc, vó ngựa Mông Cổ tiến đến tận Tân Thành Vienna thuộc Áo, chiến mã uống nước bên bờ sông Danube. Ở phía tây nam, quân Mông Cổ lại áp sát biên giới Vương quốc Venice.

Toàn bộ châu Âu chấn động. Người German vội vàng tổ chức Thập tự quân để kháng cự, Giáo hoàng La Mã viết thư gửi các quốc vương, chư hầu và công tước khắp nơi, kêu gọi mọi người cùng hợp lực chống giặc.

Nếu người Mông Cổ tiếp tục đánh về phía tây, thì mũi kiếm của họ sẽ chạm đến nước Đức. Khi ấy, quân Mông Cổ quả thực là thế như chẻ tre, gần như không gì ngăn nổi. Vốn dĩ, kỵ binh Mông Cổ có sở trường là tung hoành trên thảo nguyên, việc công thành ban đầu không phải điểm mạnh của họ. Nhưng từ thời Thành Cát Tư Hãn, mỗi khi đánh hạ một vùng đất, người Mông Cổ lại thu gom thợ giỏi, nghệ nhân và kỹ sư về để phục vụ cho mình. Thêm vào đó, trong cuộc chiến với nước Kim, họ đã nắm được kỹ thuật dùng hỏa pháo.

Bởi vậy, khi công thành, quân Mông Cổ bắt đầu dùng đại pháo để liên tục oanh kích. Đây là cảnh tượng mà người châu Âu chưa từng thấy, bởi lúc bấy giờ kỹ thuật hỏa dược vẫn chưa truyền đến châu Âu. Nói cách khác, nếu Mông Cổ cứ tiếp tục một đường tây tiến, thì việc thống nhất cả châu Âu là hoàn toàn có thể.

Khi ấy là tháng 4 năm 1242. Cả châu Âu gần như rơi vào cảnh “nghe gió tưởng hạc kêu”, lòng người kinh hoàng, tinh thần hoảng loạn. Trước hỏa pháo của đại quân Mông Cổ, họ hầu như không có cách nào đối phó, chỉ cảm thấy rằng căn bản không thể thắng nổi. Thế nhưng, khi đó đã xảy ra một chuyện vô cùng bất ngờ: chỉ sau một đêm, quân Mông Cổ bỗng im cờ lặng trống, toàn bộ rút lui.

Nguyên nhân là bởi Oa Khoát Đài hãn đã đột ngột lâm trọng bệnh rồi qua đời vào tháng 11 năm 1241. Các vương tử đang thống lĩnh đại quân buộc phải quay về để tham gia Khố Lý Nhĩ Thái, đây là đại hội quý tộc Mông Cổ nhằm bầu ra vị Đại hãn mới. Vì vậy, cuộc Tây chinh này bắt đầu từ năm 1235, đến năm 1242 thì đột ngột kết thúc sau 7 năm chinh chiến. Nhưng trong 7 năm ấy, vó ngựa Mông Cổ đã khiến châu Âu chìm trong cảnh núi thây biển máu.

Trước khi hội nghị Khố Lý Nhĩ Thái được triệu tập, con trưởng của Oa Khoát Đài là Quý Do vẫn còn đang tham gia Tây chinh. Vì vậy, mẹ của Quý Do đã tạm thời nhiếp chính, bà là hoàng hậu thứ 6 của Oa Khoát Đài hãn, tên là Nãi Mã Chân.

Thực ra, cách sắp đặt này không phù hợp với lệ cũ của người Mông Cổ. Theo tập tục “ấu tử thủ táo”, con út là người ở lại giữ lấy cơ nghiệp gia tộc. Huống hồ, việc để một nữ nhân đứng ra giám quốc cũng là chuyện khá khác thường trong truyền thống Mông Cổ.

Sau khi Quý Do nhận được tin phụ thân qua đời, ông lập tức dẫn theo quân bản bộ của mình, ngày đêm trở về cố quốc. Mối quan hệ giữa Quý Do và Bạt Đô vốn không tốt, vì vậy Bạt Đô cứ kéo dài, không chịu trở về. Bạt Đô là con trưởng của Truật Xích. Nếu không có ông tham dự, cuộc tuyển cử tại Khố Lý Nhĩ Thái sẽ thiếu đi tính hợp pháp. Nhưng Bạt Đô cứ cố ý trì hoãn, cuối cùng chỉ phái hai người con em trong dòng tộc làm đại diện đến để tham gia đại hội.

Đến lúc ấy, thời gian đã sang mùa hè năm 1246. Đại hội bầu Quý Do làm Khả hãn. Về sau, khi triều Nguyên được kiến lập, ông được truy tôn là Nguyên Định Tông.

Quý Do Khả hãn tại vị chỉ vỏn vẹn được 3 năm. Trong thời gian ấy, quốc gia không xảy ra biến cố nào đáng kể. Đến năm 1248, Quý Do Khả hãn đột ngột qua đời, hoàng hậu Hải Mê Thất nhiếp chính.

Bạt Đô vốn có quan hệ không tốt với Quý Do. Sau khi Quý Do qua đời, Bạt Đô đứng ra chủ trì việc triệu tập Khố Lý Nhĩ Thái để tuyển chọn vị Đại hãn mới. Bản thân Bạt Đô cũng không có ý muốn làm Đại hãn. Trong khi đó, chính thất của Đà Lôi là Toa Lỗ Hòa Thiếp Ni có quan hệ rất sâu dày với Bạt Đô. Vì vậy, Bạt Đô ủng hộ để trưởng tử của Đà Lôi là Mông Kha lên ngôi vị Đại hãn.

Tuy nhiên, vào lúc tổ chức đại hội, mấy người cháu nội của Oa Khoát Đài cũng muốn tranh ngôi Đại hãn. Họ cùng các chư vương thuộc dòng Sát Hợp Đài đã không tham gia hội nghị Khố Lý Nhĩ Thái. Bởi vậy, tuy rằng Mông Kha đã được chọn, nhưng ngôi vị ấy vẫn thiếu đi tính hợp pháp trọn vẹn. Cũng từ đây, mầm mống chia rẽ của đế quốc Mông Cổ bắt đầu xuất hiện: một bên là hậu duệ của Truật Xích và Đà Lôi, bên kia là con cháu của Sát Hợp Đài và Oa Khoát Đài.

Chính thê của Đà Lôi là Toa Lỗ Hòa Thiếp Ni, sinh được bốn người con trai. Cả bốn người đều là những nhân vật phi thường, có thể nói là anh hùng một thời.

Con trưởng là Mông Kha. Người con trai thứ hai là Hốt Tất Liệt, về sau trở thành Nguyên Thế Tổ. Người con trai thứ ba là Húc Liệt Ngột, ông là vị thống soái lãnh đạo cuộc Tây chinh lần thứ ba của Mông Cổ. Người con trai thứ tư là A Lý Bất Ca.

Sau khi Mông Kha lên ngôi Đại hãn, ông tiếp tục phát động các chiến dịch chinh phạt bốn phương. Lúc này nước Kim đã diệt vong, Nam Tống chính thức tiếp giáp với Mông Cổ.