Tập 31: Gia Luật A Bảo Cơ thống lĩnh Khiết Đan, dẫn quân nam hạ

Biên tập: Thiên Phong | Cập nhật: 16/08/2026

Sau khi chiếm được phiên trấn Thiên Hùng, cục diện đã trở nên vô cùng có lợi cho Lý Tồn Úc. Ông liền chuẩn bị chỉnh đốn đại quân, vượt Hoàng Hà mà tiến đánh, nhằm tiêu diệt nước Hậu Lương, để rửa mối đại thù thứ hai mà phụ thân giao phó. Nhưng đúng vào lúc ấy, phía sau lưng ông, thành U Châu lại bị quân Khiết Đan ồ ạt tấn công dữ dội.

Trong phần trước chúng tôi đã kể đến việc thủ lĩnh tám bộ của Khiết Đan là Gia Luật A Bảo Cơ, vào năm 907 đã xưng là “Thiên Hoàng đế”, ông không còn muốn làm thủ lĩnh tám bộ do các bộ tộc Khiết Đan  cùng nhau bầu chọn nữa. Sở dĩ Gia Luật A Bảo Cơ thay đổi như vậy, là bởi vì ông chịu ảnh hưởng từ văn hóa Hán địa. Mà nhân vật then chốt đứng sau ảnh hưởng ấy chính là Hàn Diên Huy.

Năm 907, Lưu Thủ Quang giam cầm phụ thân là Lưu Nhân Cung, sau đó muốn liên kết với Khiết Đan làm hậu thuẫn, nên đã phái Hàn Diên Huy làm sứ giả sang cầu viện. 

Hàn Diên Huy đến gặp Gia Luật A Bảo Cơ, ông chỉ đứng mà không quỳ. A Bảo Cơ nổi giận, bèn bắt giữ Hàn Diên Huy, bắt ra ngoài đồng chăn ngựa. Nhưng Hàn Diên Huy là người rất có tài. Thuật Luật hoàng hậu của A Bảo Cơ khuyên rằng: “Hàn Diên Huy giữ tiết không khuất, đó là bậc hiền nhân, sao lại làm nhục ông ấy, còn bắt đi chăn ngựa? Hãy dùng trọng lễ mà mời ông ấy làm bậc đại thần của Khiết Đan.”

Thế là Gia Luật A Bảo Cơ triệu Hàn Diên Huy vào để cùng đàm luận, quả nhiên thấy ông có tài năng xuất chúng. Từ đó, những việc quân quốc trọng đại đều đem ra hỏi ý kiến. Hàn Diên Huy dạy A Bảo Cơ nên thiết lập cấm quân, đặt quan chế, xây dựng thành quách, mở lập chợ búa, lại chủ trương hòa hảo với người Hán, cho người Hán khai khẩn ruộng đất, chuyên lo việc sản xuất nông nghiệp.

Đúng lúc ấy tại U Châu, Lưu Thủ Quang bạo ngược, nhiều người Hán đã chạy sang Khiết Đan, họ được an cư lạc nghiệp tại đây, khiến thực lực Khiết Đan ngày một cường thịnh. Có thể nói, trong quá trình Hán hóa của người Khiết Đan, Hàn Diên Huy đã lập nên công lao rất lớn.

Từ đó, Gia Luật A Bảo Cơ biết rằng hoàng đế người Hán là chế độ suốt đời, lại còn là cha truyền con nối. Vì thế, đến khi hết kỳ hạn ba năm, ông vẫn không chịu thoái vị. Mà bởi vì ông không thoái vị, thì người khác cũng không thể tiếp nhận ngôi vị “Bát bộ đại nhân”.

Đến năm thứ 5 sau khi nắm quyền, các em của Gia Luật A Bảo Cơ cùng một số quý tộc Khiết Đan đã liên kết với nhau, vào tháng 5 năm 911, tháng 10 năm 912 và tháng 3 năm 913, họ đã liên tiếp phát động ba lần phản loạn lớn. Gia Luật A Bảo Cơ cũng ba lần đánh bại quân tạo phản.

Nhưng vì tình nghĩa huynh đệ, Gia Luật A Bảo Cơ đều tha chết cho các em. Tuy vậy, trải qua những cuộc nội loạn ấy, kinh tế và quân lực của Khiết Đan đã bị tổn hại nặng nề. Trước đó, trong dân có hàng vạn con ngựa, thế mà nay người dân ra ngoài là cũng phải đi bộ, chỉ cần thấy người dân du mục mà phải đi bộ, cũng đủ biết quốc lực đã suy kiệt đến mức nào.

Thế nhưng 3 lần dẹp loạn ấy chỉ tiêu diệt được thế lực phản đối trong nội bộ gia tộc, nhưng như đã nói trước đó, Khiết Đan gồm có tám bộ lạc, mà bảy bộ lạc còn lại cũng phản đối việc A Bảo Cơ độc chiếm ngôi Khả Hãn.

A Bảo Cơ bèn lấy lùi làm tiến, rồi bày ra một kế sách. Ông nói với mọi người: “Ta ở ngôi Khả Hãn đã chín năm, dưới trướng có rất nhiều người Hán, nay muốn tự lĩnh một bộ, đến cai quản thành trì của người Hán, vậy có được không?” Các thủ lĩnh khác đều đồng ý.

Khi đến nơi, A Bảo Cơ đã dẫn người Hán khai khẩn ruộng đất. Vùng ấy lại có muối và sắt, kinh tế rất phồn thịnh. Ông lại nghe theo mưu kế của thê tử là Thuật Luật Bình, sai người truyền lời đến các thủ lĩnh các bộ lạc rằng: “Ta có ao muối, thường cung cấp cho các bộ, nhưng mọi người chỉ biết hưởng lợi từ muối mà không biết ao muối cũng có chủ. Các ngươi nên đến để khoản đãi ta và thuộc hạ.”

Các thủ lĩnh thấy cũng có lý, họ liền mang theo trâu và rượu đến. Không ngờ lại trúng kế của A Bảo Cơ. Ông đã bố trí sẵn phục binh, đợi lúc mọi người uống say túy lúy thì liền ra tay, giết sạch các thủ lĩnh bộ lạc.

Sau đó, Gia Luật A Bảo Cơ dẫn dắt người Khiết Đan không ngừng khai thác và mở rộng lãnh thổ. Ở phương đông bắc, ông đã đánh bại các bộ lạc Thất Vi và Nữ Chân, phía tây thì chiếm lấy vùng đất vốn thuộc Đột Quyết, lại thân chinh đánh dẹp các tộc Đảng Hạng, Sa Đà, Thổ Dục Hồn, cùng nhiều bộ tộc khác. Đồng thời, ông thường xuyên lợi dụng loạn lạc của các phiên trấn Trung Nguyên để dẫn quân xâm nhập, từ đó thống lĩnh một vùng lãnh thổ rộng lớn.

Năm 916, Gia Luật A Bảo Cơ chính thức xưng đế, đặt niên hiệu là Thần Sách. Đây là năm được xem là mốc thời gian mà Khiết Đan chính thức lập quốc. Bởi vì Khiết Đan vốn là dân du mục, quen di chuyển nay đây mai đó, nên mãi đến năm 918 mới bắt đầu xây dựng đô thành, đặt tại vùng nay thuộc Ba Lâm Tả Kỳ, thành phố Xích Phong, Nội Mông. Khi ấy gọi là Hoàng Đô, về sau đổi tên thành Thượng Kinh Lâm Hoàng phủ. Gia Luật A Bảo Cơ vốn đã sớm nuôi dã tâm dòm ngó Trung Nguyên. Chỉ 1 năm sau khi lập quốc, cơ hội liền xuất hiện.

Khi ấy, Lý Tồn Úc đang giằng co với nước Hậu Lương qua một dải Hoàng Hà, bèn sai em là Lý Tồn Củ cấp tốc chiêu binh mãi mã, chuẩn bị nam hạ để tiếp viện. Nhưng Lý Tồn Củ là kẻ kiêu ngạo, lười biếng, lại xử lý chính sự rối ren. Ông ta trấn giữ Tân Châu (nay thuộc Trác Lộc, Hà Bắc), rất mất lòng dân.

Sau khi nhận lệnh, Lý Tồn Củ đã ép người dân phải nộp 3000 chiến mã. Khi ấy chiến mã là cực kỳ khan hiếm, người dân phải lấy mười con trâu mới đổi được một con ngựa. Thế mà việc trưng thu lại không có bồi thường, lại còn tiến hành gấp gáp, khiến người dân trong lòng oán thán. Còn đám binh sĩ mới trưng binh, khi nghe nói là sẽ phải xuống phương nam đánh trận, thì trong lòng càng thêm sợ hãi.

Tháng 2 năm 917, khi quân đội tiến đến ải Kỳ Câu (phía tây nam Trác Lộc, Hà Bắc), thì trong quân phát sinh binh biến, Lý Tồn Củ bị giết. Mọi người tôn phó tướng của ông ta là Lư Văn Tiến lên làm thống lĩnh, rồi dẫn quân quay về Tân Châu.

Nhưng tướng giữ thành Tân Châu đã đóng chặt cổng thành, không cho họ vào. Lư Văn Tiến liên tiếp thua trận, lại bị tướng giữ thành U Châu là Chu Đức Uy phái quân truy kích. Lâm vào đường cùng, Lư Văn Tiến bèn chạy sang đầu hàng Khiết Đan.

Tháng 3 năm 917, Lư Văn Tiến dẫn đường cho quân Khiết Đan ồ ạt tấn công Tân Châu, rất nhanh chóng đã công hạ được thành. Lý Tồn Úc liền hạ lệnh cho ba phiên trấn Hà Đông, Nghĩa Vũ, Thành Đức hợp binh phản công, mong có thể đoạt lại Tân Châu.

Còn phía Khiết Đan, lần này Gia Luật A Bảo Cơ đã thân chinh dẫn 30 vạn đại quân nam hạ. Quân Khiết Đan ồ ạt kéo tới, Chu Đức Uy thế cô không địch nổi, liên tiếp bại lui, đành phải rút về U Châu.

Bạn đang xem bài viết thuộc chuyên mục: Lưỡng Tống phồn hoa

Từ Hiên Viên Hoàng Đế 2 lần đi tìm Quảng Thành Tử cầu Đạo, Khổng Tử hướng đến Lão Tử học Đạo, rồi đến Phật giáo từ Ấn Độ truyền nhập về phương Đông; Nho, Phật, Đạo đã đặt định ra văn hóa trọng Đức hành Thiện, tin vào nhân quả ...

Bài viết liên quan:

{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}
>