Năm 581, Tùy Văn Đế lên ngôi. Ông thi hành chiến lược viễn giao cận công, giải quyết xung đột với Đột Quyết ở phương Bắc, rồi đem đại quân Nam chinh, thống nhất Trung Quốc.
Ngoài ra, Tùy Văn Đế còn mở khoa cử, loại bỏ các chức quan lại dư thừa, thiết lập chế độ Tam tỉnh Lục bộ mang tính kiềm chế quyền lực, ban hành bộ luật Khai Hoàng, giảm nhẹ hình phạt, chỉnh đốn hộ tịch, xây dựng kho lương, khai thông kênh Quảng Thông, xây dựng thành Đại Hưng.
Nhờ sự cần chính và tiết kiệm, Tùy Văn Đế đã nhanh chóng đưa đất nước bước vào một thời đại hòa bình và thịnh trị, sử gọi là Khai Hoàng chi trị.
Tùy Văn Đế đã lập nên nhiều công trạng hiển hách, dưới trướng ông cũng quy tụ vô số nhân tài như Cao Quýnh, Lý Đức Lâm, Tô Uy, Hạ Nhược Bật, Hàn Cầm Hổ… Đây đều là những bậc tài năng trị quốc, chiến tướng hạng nhất. Những người như vậy đều có thể được Tùy Văn Đế trọng dụng, cho thấy con mắt dùng người của ông là vô cùng sắc sảo.
Thế nhưng trong việc lựa chọn hoàng thái tử, Tùy Văn Đế lại mắc phải một sai lầm chí mạng, khiến nhà Tùy cũng giống như nhà Tần — chỉ truyền đến đời thứ hai đã diệt vong. Và điều này có liên quan tới Hoàng hậu Độc Cô Già La, bà còn được biết đến với tên gọi là ‘Độc Cô hoàng hậu’.
Độc Cô hoàng hậu kết hôn với Tùy Văn Đế khi mới mười bốn tuổi. Xuất thân của bà vô cùng hiển hách: cha là Độc Cô Tín – trụ quốc đại tướng quân của Tây Ngụy, chị gái là hoàng hậu của Bắc Chu Minh Đế, con gái là Dương Lệ Hoa – hoàng hậu của Bắc Chu Tuyên Đế.
Với thân phận lẫy lừng như vậy, nếu là một người phụ nữ bình thường, rất có thể sẽ kiêu căng, ngạo mạn. Thế nhưng Độc Cô hoàng hậu lại là người có lối sống rất tốt, bà sống tiết kiệm, nhân hậu, hiếu thuận và vô cùng khiêm nhường.
Trong Tùy Thư có tám chữ dùng để mô tả bà là “Khiêm ti tự thủ, thế dĩ vi hiền”. Nghĩa là nói rằng Độc Cô hoàng hậu là người biết giữ mình, khiêm cung, là bậc hoàng hậu hiền đức của mọi đời.
Đối với tài vật, Độc Cô hoàng hậu không hề tham tiếc. Có người từng muốn dâng cho bà một viên minh châu trị giá tám trăm vạn tiền, nhưng hoàng hậu nói: “Ta giữ thứ này cũng chẳng để làm gì, chi bằng mang ra thưởng cho tướng sĩ.”
Ngay cả với quyền lực, hoàng hậu cũng không hề ham thích.
Trong Tư Trị Thông Giám, Quyển 175 viết:
Có quan lại tâu rằng: “Theo Chu Lễ, vợ của bách quan đều phải do Hoàng hậu ban mệnh. Xin Hoàng hậu theo đúng cổ chế mà thực thi quyền này.” Nhưng Độc Cô hoàng hậu đáp rằng: “Nữ nhân mà can dự chính trị, e rằng từ đây sẽ trở thành tiền lệ, không thể mở đầu cho chuyện ấy được.”
Độc Cô hoàng hậu còn rất nhiều ưu điểm. Bà rất kính trọng người già, vì cha mẹ mất sớm, nên mỗi khi thấy trong hàng bá quan có người còn cha mẹ, bà đều thường xuyên gửi lời vấn an tới phụ mẫu của họ.
Hoàng hậu cũng rất có lòng nhân ái. Mỗi lần nghe nói Đại Lý Tự chuẩn bị xử tử phạm nhân, bà đều thương xót đến rơi lệ. Độc Cô hoàng hậu cũng hết sức tiết kiệm, bởi từ Nam triều đến Bắc triều, hễ vị quân chủ nào sa vào xa xỉ, thì đều sẽ gặp cảnh mất nước. Vì thế Độc Cô hoàng hậu cùng Tùy Văn Đế đều lấy đó làm gương để tự răn mình.
Căn cứ theo các ghi chép trong lịch sử, chúng ta có thể đoán được rằng Độc Cô hoàng hậu là người rất đoan trang mỹ lệ. Bà là con gái của Độc Cô Tín – một mỹ nam tử vô cùng nổi danh thời bấy giờ. Con trai của hoàng hậu là Dương Quảng, cũng được biết đến là một người có “dung mạo tuấn mỹ.”
Với thân phận là con gái của trụ quốc đại tướng quân Tây Ngụy, Độc Cô hoàng hậu là người có kiến thức rộng, bản lĩnh cao, làm việc vô cùng quyết đoán.
Khi Bắc Chu Tuyên Đế Vũ Văn Uân vừa mới băng hà, Dương Kiên được rất nhiều đại thần ủng hộ, giao cho đại quyền. Khi ấy, ông vẫn do dự không biết có nên thuận thế để đoạt lấy ngôi vị hay không. Chính lúc ấy, Độc Cô hoàng hậu đã khích lệ chồng rằng: “Thế cuộc đã định, nay cưỡi hổ khó xuống, chỉ có thể tiến lên mà thôi!”
Những phẩm hạnh mà chúng tôi vừa nêu đều là ưu điểm của Độc Cô hoàng hậu. Nhưng chính xác hơn, thì đó là ưu điểm trong những năm đầu.
Bởi lẽ con người vốn sẽ thay đổi, nhất là khi đã nắm trong tay quyền lực to lớn. Trong lịch sử, những vị quân chủ có thể giữ được lòng nhân từ và tiết kiệm như Hán Văn Đế, vốn chẳng có nhiều.
Về cuối đời, cả Độc Cô hoàng hậu và Tùy Văn Đế đều bắt đầu xuất hiện một số vấn đề. Khi Độc Cô hoàng hậu bước vào tuổi già, bà bắt đầu ưa thích hưởng lạc và cũng dễ bị cảm xúc chi phối hơn xưa.
